สิวผด เกิดจากอะไร กี่วันหาย และใช้ยาอะไรรักษาให้ตรงชนิด
อัปเดตเมื่อ 10 ก.ย.
สิวผด (ภาษาอังกฤษที่คนไทยมักเจอคือ acne aestivalis หรือ heat rash แล้วแต่บริบท) ไม่ใช่ชื่อโรคที่มีอยู่ในตำราแพทย์ผิวหนัง แต่เป็นคำที่คนไทยใช้เรียก "ตุ่มเม็ดเล็ก ๆ ขนาดใกล้เคียงกัน ขึ้นพร้อมกันเป็นกลุ่มบนผิวหน้าหรือลำตัว ส่วนใหญ่ไม่มีหัวหนองและบีบไม่ออก" ซึ่งเมื่อแพทย์ตรวจจริงจะพบว่าอาการหน้าตาเดียวกันนี้เกิดได้จากอย่างน้อย 7 โรคที่ต่างกันคนละขั้ว และแต่ละโรคใช้ยาคนละตัว
นี่คือเหตุผลที่คนจำนวนมากรักษาสิวผดไม่หาย ไม่ใช่เพราะยาไม่ดี แต่เพราะยาที่ใช้เป็นยาของอีกโรคหนึ่ง ตัวอย่างที่ชัดที่สุดคือสิวเชื้อรา (Malassezia folliculitis) ซึ่งต้องใช้ยาต้านเชื้อรา แต่มักถูกรักษาด้วยยาปฏิชีวนะแบบสิวอักเสบ ผลคือยิ่งใช้ยิ่งเห่อ เพราะยาปฏิชีวนะไปกดแบคทีเรียประจำถิ่นที่เคยคุมยีสต์อยู่
บทความนี้แยกสิวผด 7 แบบที่พบในห้องตรวจ พร้อมบอกชื่อยาสามัญ ความเข้มข้น วิธีใช้ ระยะเวลาที่ควรเห็นผล และไทม์ไลน์ว่าแต่ละแบบใช้เวลากี่วันจึงหาย
สิวผด ต่างจากสิวธรรมดาอย่างไร — 5 จุดที่แยกได้ด้วยตาตัวเอง
สิว (acne vulgaris) เกิดจากรูขุมขนอุดตันร่วมกับน้ำมันและแบคทีเรีย Cutibacterium acnes ส่วนสิ่งที่คนเรียกว่าสิวผดส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากกลไกนั้นเลย จุดที่ใช้แยกในทางปฏิบัติมี 5 ข้อ
ขนาดสม่ำเสมอหรือไม่ สิวจริงมีหลายขนาดคละกันบนหน้าเดียวกัน ทั้งหัวดำ หัวขาว ตุ่มแดง และตุ่มหนอง ส่วนสิวผดมักมีขนาดใกล้เคียงกันเกือบทั้งหมด ประมาณ 1–3 มิลลิเมตร
ขึ้นพร้อมกันหรือทยอยขึ้น สิวผดมักเห่อขึ้นพร้อมกันเป็นกลุ่มภายใน 1–3 วัน ขณะที่สิวจริงทยอยขึ้นทีละเม็ดตลอดหลายสัปดาห์
มีหัวหรือบีบออกได้ไหม สิวผดส่วนใหญ่บีบไม่ออก ไม่มีแกนไขมัน ต่างจากสิวอุดตันที่มีแกนสีขาวหรือดำออกมาได้
คันหรือไม่ สิวจริงมักเจ็บมากกว่าคัน ส่วนสิวผดหลายชนิดคันชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อเจอเหงื่อหรือความร้อน
สัมพันธ์กับความร้อน เหงื่อ หรือครีมตัวใหม่หรือไม่ สิวผดมักมีตัวกระตุ้นที่ระบุเวลาได้ เช่น หลังออกกำลังกาย หลังใส่หมวกกันน็อก หรือหลังเปลี่ยนครีมกันแดด
แบบที่ 1 สิวเชื้อรา (Malassezia / Pityrosporum folliculitis)
เป็นชนิดที่พบบ่อยที่สุดในกลุ่มที่บอกว่า "รักษาสิวมานานแล้วไม่หาย" เกิดจากยีสต์ประจำถิ่น Malassezia เจริญมากเกินไปในรูขุมขน
ลักษณะ ตุ่มแดงหรือตุ่มหนองเล็ก ๆ ขนาดเท่ากันแทบทุกเม็ด 1–2 มิลลิเมตร ขึ้นหนาแน่นเป็นหย่อมที่หน้าผาก ไรผม ขมับ คอ หน้าอก และหลังส่วนบน ไม่มีหัวดำหัวขาวปนอยู่เลย
สาเหตุ ความอับชื้น เหงื่อ อากาศร้อน การใช้ยาปฏิชีวนะต่อเนื่อง ครีมหรือน้ำมันเนื้อหนัก ผลิตภัณฑ์แต่งผมที่ไหลลงหน้าผาก ภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ และการใช้สเตียรอยด์
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน ไม่อันตราย แต่เรื้อรังและกลับเป็นซ้ำง่ายมากถ้าไม่ทำการรักษาต่อเนื่องหลังหาย
เมื่อไรต้องพบแพทย์ เมื่อคันชัดเจนร่วมกับตุ่มขนาดเท่ากันทั้งหมด หรือเมื่อใช้ยารักษาสิวมา 6–8 สัปดาห์แล้วอาการเท่าเดิมหรือแย่ลง
จุดชี้ขาดที่สำคัญที่สุดคือ สิวเชื้อราไม่ตอบสนองต่อยาปฏิชีวนะ ทั้งชนิดทาและชนิดกิน และการใช้ยาปฏิชีวนะนาน ๆ ทำให้แย่ลงได้จริง เพราะไปลดแบคทีเรียประจำถิ่นที่แข่งขันกับยีสต์อยู่
แบบที่ 2 ผดร้อน (Miliaria)
เกิดจากท่อต่อมเหงื่ออุดตัน ทำให้เหงื่อรั่วออกมาในชั้นผิวหนังแทนที่จะออกสู่ผิว ไม่ได้เกี่ยวกับความสกปรกและไม่ได้เกี่ยวกับรูขุมขน
ลักษณะ แบ่งตามความลึกของการอุดตัน ชนิดตื้น (miliaria crystallina) เป็นตุ่มน้ำใสเล็กมากคล้ายหยดน้ำเกาะ ไม่แดง ไม่คัน แตกง่าย ชนิดกลาง (miliaria rubra) ที่พบบ่อยที่สุดเป็นตุ่มแดงเล็ก คันหรือแสบคล้ายเข็มทิ่ม และชนิดลึก (miliaria profunda) เป็นตุ่มนูนสีเนื้อ ไม่แดงชัด พบในคนที่เป็นซ้ำหลายรอบ
สาเหตุ อากาศร้อนชื้น เหงื่อออกมากแล้วระเหยไม่ทัน เสื้อผ้าหนารัด การนอนติดเตียงนาน มีไข้สูง หรือทาผลิตภัณฑ์เนื้อหนักปิดผิว
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน ส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและหายเองเมื่อพ้นความร้อน แต่ถ้าเป็นทั้งตัวและเหงื่อออกไม่ได้ อาจมีความเสี่ยงต่อภาวะร้อนเกิน
เมื่อไรต้องพบแพทย์ เมื่อเป็นทั่วตัว มีไข้ร่วมด้วย มีหนองชัดเจน หรือเป็นซ้ำจนกระทบการนอน
ที่สำคัญคือ ผดร้อนไม่ต้องใช้ยาต้านเชื้อราและไม่ต้องใช้ยาปฏิชีวนะ และการทาแป้งเย็นหรือครีมเนื้อหนักทับมักทำให้อุดตันมากขึ้น อ่านรายละเอียดการแยก 4 ชนิดได้ที่บทความ ผดร้อนเกิดจากอะไร และวิธีแยกจากผื่นแพ้
แบบที่ 3 ขนคุด (Keratosis pilaris)
เป็นภาวะทางพันธุกรรมที่เคราตินอุดปากรูขุมขน พบได้ประมาณ 30–50% ของประชากรทั่วไป และพบบ่อยกว่าในวัยรุ่น
ลักษณะ ตุ่มแข็งเล็ก ๆ สีเนื้อหรือแดงเรื่อ ลูบแล้วสากคล้ายกระดาษทราย ขึ้นสม่ำเสมอที่ต้นแขนด้านนอก ต้นขาด้านหน้า แก้ม และก้น มักไม่คันหรือคันเล็กน้อย
สาเหตุ พันธุกรรม ร่วมกับผิวแห้ง มักเป็นมากขึ้นในหน้าหนาวและดีขึ้นในหน้าร้อน สัมพันธ์กับผื่นภูมิแพ้ผิวหนังและผิวแห้งเรื้อรัง
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน ไม่อันตรายเลย เป็นปัญหาด้านความสวยงามและความรู้สึกสัมผัสเท่านั้น มักค่อย ๆ ดีขึ้นเองเมื่ออายุมากขึ้น
เมื่อไรต้องพบแพทย์ เมื่ออยากลดความสาก หรือเมื่อมีรอยแดงถาวรที่แก้มร่วมด้วย ซึ่งอาจเป็นชนิดที่มีการอักเสบและต้องรักษาต่างออกไป
รายละเอียดเพิ่มเติมอยู่ที่ ขนคุด เกิดจากอะไร รักษาให้หายจริงได้แค่ไหน
แบบที่ 4 สิวอุดตันหัวปิด (Closed comedones)
เป็นแบบเดียวในกลุ่มนี้ที่ "เป็นสิวจริง" ตามนิยามทางการแพทย์ แต่คนมักเรียกว่าสิวผดเพราะเม็ดเล็กและขึ้นเป็นพืด
ลักษณะ ตุ่มนูนสีเนื้อหรือสีขาวขุ่น ขนาด 1–2 มิลลิเมตร ไม่แดง ไม่คัน เห็นชัดเมื่อส่องไฟเฉียงหรือลูบผ่าน ขึ้นหนาที่หน้าผาก แก้ม และกราม บางเม็ดบีบออกมาเป็นแกนไขมันสีขาว
สาเหตุ เซลล์ผิวที่ตายแล้วรวมกับน้ำมันอุดในรูขุมขน มักถูกกระตุ้นด้วยเครื่องสำอางเนื้อหนัก ครีมกันแดดที่ก่อการอุดตัน การล้างหน้าไม่สะอาดหลังใช้เมกอัป หรือฮอร์โมน
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน ไม่อันตราย แต่เป็นต้นทางของสิวอักเสบและรอยดำถ้าปล่อยไว้หรือแกะเอง
เมื่อไรต้องพบแพทย์ เมื่อเริ่มมีตุ่มแดงเจ็บปนขึ้นมา หรือเมื่อใช้ยาทาเองแล้วผิวลอกแดงจนใช้ต่อไม่ได้
รายละเอียดการแยกหัวเปิดกับหัวปิดอยู่ที่ สิวอุดตัน เกิดจากอะไร และวิธีแยกสิวหัวเปิดกับหัวปิด
แบบที่ 5 สิวผดจากแดด (Acne aestivalis / Mallorca acne)
เป็นชนิดที่ตรงกับคำว่า "สิวผด" ในภาษาอังกฤษมากที่สุด และเป็นชนิดที่มักมาเป็นฤดูกาล
ลักษณะ ตุ่มนูนแดงเล็กขนาดเท่ากัน ไม่มีหัวหนอง ไม่มีหัวดำ ขึ้นที่แก้ม ขมับ ต้นแขน ไหล่ และหน้าอกส่วนบน คือบริเวณที่โดนแดดและเหงื่อพร้อมกัน เริ่มขึ้นหลังออกแดดจัดหรือเที่ยวทะเลราว 1–3 วัน
สาเหตุ ปฏิกิริยาของรูขุมขนต่อรังสียูวีร่วมกับสารในครีมกันแดดหรือครีมบำรุงเนื้อมัน โดยเฉพาะเนื้อที่มีน้ำมันและอิมัลซิไฟเออร์บางชนิด
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน ไม่อันตราย และมักหายเองภายใน 2–8 สัปดาห์เมื่อพ้นช่วงแดดจัด
เมื่อไรต้องพบแพทย์ เมื่อกลับเป็นซ้ำทุกฤดูร้อน หรือเมื่อทิ้งรอยแดงรอยดำไว้นานกว่า 3 เดือน
แบบที่ 6 ผื่นรอบปาก (Perioral dermatitis) — ตัวที่ถูกมองข้ามบ่อยที่สุด
แบบนี้สำคัญเป็นพิเศษเพราะการรักษาผิดทำให้แย่ลงอย่างชัดเจน และเป็นแบบที่คนมักรักษาเองด้วยครีมสเตียรอยด์
ลักษณะ ตุ่มแดงเล็กและตุ่มหนองเล็กบนพื้นผิวแดงเรื่อ ๆ ขึ้นรอบปาก รอบจมูก และรอบตา จุดสังเกตคลาสสิกคือ มีขอบผิวปกติกว้างประมาณ 3–5 มิลลิเมตรรอบริมฝีปากที่ไม่มีผื่นเลย มักแสบมากกว่าคัน และผิวลอกเป็นขุยละเอียด
สาเหตุ การใช้ครีมสเตียรอยด์บนใบหน้าติดต่อกัน สเตียรอยด์พ่นจมูกหรือพ่นหอบ ยาสีฟันฟลูออไรด์บางสูตร ครีมกันแดดหรือครีมบำรุงเนื้อหนัก
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน ไม่อันตรายต่อร่างกาย แต่ใช้เวลารักษานานหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน และจะแย่ลงชั่วคราวเสมอในช่วงที่หยุดสเตียรอยด์
เมื่อไรต้องพบแพทย์ ทันทีที่สงสัย เพราะการรักษาต้องหยุดสเตียรอยด์อย่างมีแผน ไม่ควรหยุดเองแบบไม่มียาตัวอื่นรองรับ
อ่านต่อได้ที่ ผื่นรอบปากที่มักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นสิว
แบบที่ 7 ผื่นระคายเคืองจากสกินแคร์ (Irritant / contact dermatitis)
เป็นแบบที่พบมากขึ้นเรื่อย ๆ ตามการใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีกรดผลไม้และเรตินอยด์ในท้องตลาด
ลักษณะ ตุ่มแดงเล็กกระจายบนพื้นผิวที่แดงและแห้งลอก มักคันหรือแสบร้อน ขอบเขตของผื่นมักตรงกับบริเวณที่ทาผลิตภัณฑ์พอดี เริ่มภายใน 1–14 วันหลังเริ่มใช้ของใหม่
สาเหตุ กรดผลไม้ เรตินอยด์ น้ำหอม สารกันเสีย แอลกอฮอล์ หรือการใช้หลายตัวซ้อนกันจนเกราะผิวเสีย
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน หายได้เมื่อหยุดตัวกระตุ้น แต่ถ้าฝืนใช้ต่อ ผิวจะไวขึ้นเรื่อย ๆ และแยกจากโรคอื่นยากขึ้น
เมื่อไรต้องพบแพทย์ เมื่อหยุดผลิตภัณฑ์ทุกตัวแล้ว 2 สัปดาห์ยังไม่ดีขึ้น หรือเมื่อมีบวม น้ำเหลืองซึม
แยกสิวผดด้วยตำแหน่งบนใบหน้า
ตำแหน่งเป็นเบาะแสที่ใช้ได้จริงและเป็นสิ่งแรกที่แพทย์มอง
หน้าผากและไรผม นึกถึงสิวเชื้อราก่อน โดยเฉพาะถ้ามีการใช้แชมพู ครีมนวด เซรั่มบำรุงผม หรือใส่หมวก หมวกกันน็อก และมีผมปรกหน้าผาก
แก้มสองข้างสมมาตร นึกถึงสิวอุดตันหัวปิดจากเครื่องสำอาง สิวผดจากแดด และขนคุดชนิดที่ขึ้นแก้มในวัยรุ่น
จมูกและร่องแก้ม ที่มีขุยมันร่วมด้วย นึกถึงผื่นผิวหนังอักเสบชนิดต่อมไขมัน ไม่ใช่สิวผด
รอบปากและรอบจมูก ที่มีขอบผิวปกติติดริมฝีปาก นึกถึงผื่นรอบปากจากสเตียรอยด์
คาง กราม และลำคอ ที่ขึ้นเป็นรอบเดือน นึกถึงสิวฮอร์โมน ซึ่งอธิบายไว้ที่ สิวฮอร์โมน ขึ้นกราม–คางแบบไหนถึงใช่
คอ หน้าอก และหลังส่วนบน ที่คันหลังเหงื่อออก นึกถึงสิวเชื้อราและผดร้อนเป็นอันดับแรก ดูรายละเอียดที่ สิวที่หลัง เกิดจากอะไร และวิธีแยกสิวจริงจากสิวเชื้อรา
แยกสิวผดด้วยอาการคัน — คันกับไม่คันบอกโรคคนละกลุ่ม
คำถามว่า "คันไหม" ตัดตัวเลือกออกได้ครึ่งหนึ่งภายในประโยคเดียว
คันชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อเจอเหงื่อหรือความร้อน ชี้ไปที่สิวเชื้อรา ผดร้อนชนิดตุ่มแดง และผื่นระคายเคือง
แสบมากกว่าคัน ชี้ไปที่ผื่นรอบปากและผื่นระคายเคืองจากกรดผลไม้หรือเรตินอยด์
ไม่คันเลย ชี้ไปที่สิวอุดตันหัวปิด ขนคุด และสิวผดจากแดด
เจ็บเมื่อกด ไม่ใช่สิวผด แต่เป็นสิวอักเสบหรือรูขุมขนอักเสบจากแบคทีเรีย ซึ่งอธิบายไว้ที่ รูขุมขนอักเสบ เกิดจากอะไร และรักษาให้หายไม่เป็นซ้ำ
ตารางเทียบสิวผด 7 แบบใน 30 วินาที
สิวเชื้อรา ตุ่มขนาดเท่ากัน 1–2 มม. · คัน · หน้าผาก คอ หลัง · ยาต้านเชื้อรา · ดีขึ้น 2–4 สัปดาห์
ผดร้อน ตุ่มใสหรือตุ่มแดงเล็ก · คันหรือแสบ · บริเวณที่อับเหงื่อ · แค่ทำให้เย็นและแห้ง · หายใน 2 วันถึง 2 สัปดาห์
ขนคุด ตุ่มแข็งสาก · ไม่คันหรือคันน้อย · ต้นแขน ต้นขา แก้ม · ยาละลายขี้ไคล · เห็นผล 8–12 สัปดาห์
สิวอุดตันหัวปิด ตุ่มขาวขุ่นบีบมีแกน · ไม่คัน · หน้าผาก แก้ม กราม · เรตินอยด์ทา · เห็นผล 8–12 สัปดาห์
สิวผดจากแดด ตุ่มแดงเท่ากัน · ไม่คันหรือคันน้อย · แก้ม ไหล่ อก · เลี่ยงแดดและเปลี่ยนเนื้อครีม · หาย 2–8 สัปดาห์
ผื่นรอบปาก ตุ่มแดงบนพื้นแดง เว้นขอบริมฝีปาก · แสบ · รอบปาก จมูก ตา · หยุดสเตียรอยด์ตามแผนแพทย์ · 4–8 สัปดาห์ขึ้นไป
ผื่นระคายเคือง ตุ่มแดงบนผิวลอกแดง · แสบหรือคัน · ตรงบริเวณที่ทา · หยุดตัวกระตุ้น · ดีขึ้น 1–2 สัปดาห์
สิวผด กี่วันหาย — ไทม์ไลน์จริงของแต่ละชนิด
คำถามที่คนถามมากที่สุดคือกี่วันหาย คำตอบตรงไปตรงมาคือขึ้นกับว่าเป็นชนิดไหน และตัวเลขต่างกันมาก
ผดร้อนชนิดตุ่มใส หายเร็วที่สุด ประมาณ 24 ชั่วโมงถึง 3 วันหลังออกจากความร้อนและทำให้ผิวแห้ง
ผดร้อนชนิดตุ่มแดง ประมาณ 3–14 วัน ถ้ายังอยู่ในที่ร้อนชื้นเหมือนเดิมจะเป็นซ้ำได้ทันที
ผื่นระคายเคืองจากสกินแคร์ เริ่มดีขึ้นใน 3–7 วันหลังหยุดตัวกระตุ้น และเข้าที่ประมาณ 2–4 สัปดาห์
สิวเชื้อรา อาการคันมักดีขึ้นใน 1–2 สัปดาห์ ส่วนตุ่มยุบชัดที่ 2–4 สัปดาห์ แต่ต้องมีการรักษาต่อเนื่องแบบลดความถี่ ไม่เช่นนั้นกลับเป็นซ้ำภายใน 1–3 เดือนได้บ่อยมาก
สิวผดจากแดด 2–8 สัปดาห์ตามการเลี่ยงแดด
สิวอุดตันหัวปิด ต้องรอ 8–12 สัปดาห์จึงเห็นผลจริง และช่วง 2–6 สัปดาห์แรกมักดูแย่ลงก่อนเพราะสิวที่อุดอยู่ถูกดันขึ้นมา
ขนคุด 8–12 สัปดาห์จึงสัมผัสได้ว่านุ่มขึ้น และเป็นการควบคุมไม่ใช่การหายขาด
ผื่นรอบปาก 4–8 สัปดาห์เป็นอย่างน้อย และแย่ลงชั่วคราว 1–2 สัปดาห์ในช่วงหยุดสเตียรอยด์
ถ้ารักษาถูกชนิดแล้วครบตามระยะเวลาข้างต้นแต่ไม่ดีขึ้นเลย นั่นแปลว่าการวินิจฉัยน่าจะยังไม่ตรง ไม่ใช่ว่าต้องเพิ่มขนาดยา
ยารักษาสิวผดแต่ละชนิด ชื่อยา ความเข้มข้น และระยะเวลาที่ใช้
ส่วนนี้เขียนแบบที่แพทย์อธิบายให้ผู้ป่วยฟังในห้องตรวจ เพื่อให้เห็นภาพว่าการรักษาที่ตรงชนิดหน้าตาเป็นอย่างไร การเลือกยา ขนาดยา และการปรับยาเป็นหน้าที่ของแพทย์ผู้ตรวจเสมอ
สิวเชื้อรา (Malassezia folliculitis)
คีโตโคนาโซล (ketoconazole) 2% ชนิดแชมพู ใช้เป็นสบู่ล้างหน้าหรือล้างตัว ลูบให้ทั่วบริเวณที่เป็น ทิ้งไว้ 5 นาที แล้วล้างออก วันละครั้ง นาน 2–4 สัปดาห์ จากนั้นลดเหลือสัปดาห์ละ 1–2 ครั้งต่อไปอีกอย่างน้อย 1–3 เดือนเพื่อกันเป็นซ้ำ ขั้นตอนทิ้งไว้ 5 นาทีคือจุดที่คนทำพลาดบ่อยที่สุด เพราะล้างออกทันทีทำให้ยาแทบไม่ได้ผล
ซีลีเนียมซัลไฟด์ (selenium sulfide) 2.5% หรือ ซิงก์ไพริไทออน (zinc pyrithione) 1–2% ใช้แทนกันได้ในวิธีเดียวกัน
คีโตโคนาโซล 2% ครีม หรือ โคลไตรมาโซล (clotrimazole) 1% ครีม ทาบาง ๆ วันละ 1–2 ครั้ง นาน 2–4 สัปดาห์ สำหรับรอยโรคเฉพาะจุดบนใบหน้า
ในรายที่เป็นกว้าง เป็นซ้ำบ่อย หรือยาทาไม่พอ แพทย์อาจพิจารณายาต้านเชื้อราชนิดรับประทาน เช่น อิทราโคนาโซล (itraconazole) หรือ ฟลูโคนาโซล (fluconazole) เป็นคอร์สสั้น ๆ ซึ่งต้องมีการตรวจสอบยาที่ใช้ร่วม โรคตับ และการตั้งครรภ์ก่อนเสมอ จึงเป็นยาที่ต้องสั่งโดยแพทย์เท่านั้น
สิ่งที่บอกว่าได้ผลหรือไม่ได้ผล อาการคันควรลดลงชัดใน 1–2 สัปดาห์ ถ้าครบ 4 สัปดาห์แล้วจำนวนตุ่มไม่ลดเลย ให้กลับไปทบทวนการวินิจฉัย ไม่ใช่เพิ่มความแรงของยา
ผดร้อน (Miliaria)
หัวใจของการรักษาคือลดความร้อนและทำให้ผิวแห้ง ไม่ใช่ยา ย้ายไปที่อากาศเย็น ใส่ผ้าฝ้ายบาง อาบน้ำแล้วซับให้แห้งสนิท
คาลาไมน์โลชัน (calamine lotion) ทาลดอาการคันได้ตามต้องการ
ไฮโดรคอร์ติโซน (hydrocortisone) 0.5–1% ครีม ทาบาง ๆ วันละ 1–2 ครั้ง ไม่เกิน 3–7 วัน เฉพาะชนิดตุ่มแดงที่คันมาก และไม่ควรใช้บนใบหน้าติดต่อกันยาวนานเพราะเสี่ยงต่อผื่นรอบปาก
สิ่งที่บอกว่าได้ผลหรือไม่ได้ผล ควรดีขึ้นภายในไม่กี่วันหลังผิวแห้งและเย็นลง ถ้าไม่ดีขึ้นเลยแปลว่าไม่ใช่ผดร้อน
ขนคุด (Keratosis pilaris)
ยูเรีย (urea) 10–20% ครีม หรือ กรดแลกติก (lactic acid) 10–12% ทาวันละ 1–2 ครั้งหลังอาบน้ำ
กรดซาลิไซลิก (salicylic acid) 2–5% เป็นทางเลือกในคนที่ทนยูเรียไม่ได้
เรตินอยด์ชนิดทา เช่น อะดาพาลีน (adapalene) 0.1% เจล หรือ เทรทิโนอิน (tretinoin) 0.025–0.05% ครีม ทาก่อนนอนวันเว้นวันในช่วงแรกแล้วค่อยเพิ่มเป็นทุกคืน
ต้องทาต่อเนื่อง 8–12 สัปดาห์ จึงประเมินผลได้ และเมื่อหยุดใช้ ผิวจะกลับมาสากอีกภายในไม่กี่เดือน เพราะเป็นการควบคุมไม่ใช่การรักษาให้หายขาด
สิวอุดตันหัวปิด (Closed comedones)
อะดาพาลีน 0.1% เจล ทาบาง ๆ ทั่วบริเวณก่อนนอน คืนละครั้ง หรือ เทรทิโนอิน 0.025–0.05% ครีม
เบนโซอิลเพอร์ออกไซด์ (benzoyl peroxide) 2.5–5% ใช้เสริมในรายที่มีตุ่มแดงปน
กรดอะซีลาอิก (azelaic acid) 15–20% เป็นทางเลือกสำหรับผิวแพ้ง่ายและช่วยเรื่องรอยดำ
ช่วงปรับตัว 2–6 สัปดาห์แรกมักดูแย่ลงและผิวลอก ให้ลดความถี่ลงชั่วคราวและทาครีมบำรุงคู่ไปแทนที่จะหยุดยาไปเลย ผลจริงประเมินที่ 8–12 สัปดาห์
สิวผดจากแดด (Acne aestivalis)
ลดแดดและเปลี่ยนไปใช้ครีมกันแดดเนื้อบางเบาที่ไม่ก่อการอุดตัน เป็นการรักษาหลัก
กรดอะซีลาอิก 15–20% หรือเรตินอยด์ชนิดทาในความเข้มข้นต่ำ ช่วยให้ยุบเร็วขึ้นและลดการเป็นซ้ำในฤดูถัดไป
ผื่นรอบปาก (Perioral dermatitis)
ขั้นแรกและสำคัญที่สุดคือหยุดครีมสเตียรอยด์บนใบหน้า โดยวางแผนร่วมกับแพทย์ เพราะช่วง 1–2 สัปดาห์แรกอาการจะแย่ลงชั่วคราวเสมอ
เมโทรนิดาโซล (metronidazole) 0.75% เจลหรือครีม ทาวันละ 1–2 ครั้ง หรือ อีริโทรมัยซิน (erythromycin) 2% ชนิดเจล นาน 4–8 สัปดาห์
ในรายที่เป็นมาก แพทย์อาจใช้ ด็อกซีไซคลิน (doxycycline) ชนิดรับประทานเป็นคอร์สหลายสัปดาห์ ซึ่งที่นี่ยาปฏิชีวนะออกฤทธิ์ต้านการอักเสบ ไม่ได้ใช้เพราะเป็นการติดเชื้อ
ผื่นระคายเคืองจากสกินแคร์
หยุดผลิตภัณฑ์ทุกตัวที่ไม่จำเป็น เหลือเพียงสบู่อ่อนโยน ครีมบำรุงเรียบง่าย และครีมกันแดด
ไฮโดรคอร์ติโซน 0.5–1% ครีม ระยะสั้นไม่เกิน 5–7 วันบนใบหน้า เมื่อแสบและแดงมาก
ค่อย ๆ กลับมาใช้ผลิตภัณฑ์ทีละตัว ห่างกันอย่างน้อย 2 สัปดาห์ เพื่อระบุตัวการให้ได้
ทำไมยิ่งรักษายิ่งเห่อ — 4 ความผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุด
ใช้ยาปฏิชีวนะกับสิวเชื้อรา เป็นสาเหตุอันดับหนึ่งของคำว่ารักษาไม่หาย เพราะยาปฏิชีวนะไม่ฆ่ายีสต์ และการลดแบคทีเรียประจำถิ่นทำให้ยีสต์โตได้ดีขึ้น
ทาครีมสเตียรอยด์บนใบหน้าเพราะเห็นว่าแดงแล้วยุบเร็ว อาการดีขึ้นในไม่กี่วันจริง แต่เมื่อหยุดจะเห่อกลับมาแรงกว่าเดิม และเป็นต้นทางของผื่นรอบปาก
ขัดผิวหรือล้างหน้าถี่ขึ้นเพราะคิดว่าสกปรก ทำให้เกราะผิวเสียและอาการแย่ลงทุกชนิดในบทความนี้ โดยเฉพาะผดร้อนและผื่นระคายเคือง
เปลี่ยนผลิตภัณฑ์หลายตัวพร้อมกันภายในสัปดาห์เดียว ทำให้แยกไม่ออกว่าตัวไหนช่วยและตัวไหนเป็นตัวกระตุ้น
สิ่งที่ไม่ควรทำกับสิวผด
ไม่บีบ แกะ หรือใช้เข็มสะกิด เพราะสิวผดส่วนใหญ่ไม่มีแกนให้เอาออก ผลที่ได้คือรอยแดงและรอยดำแทน
ไม่ทาแป้งเย็นหรือครีมเนื้อหนักทับบริเวณที่อับเหงื่อ เพราะเพิ่มการอุดตัน
ไม่ใช้ยาปฏิชีวนะชนิดกินที่เหลือจากรอบก่อนด้วยตัวเอง
ไม่ใช้ครีมสเตียรอยด์บนใบหน้าโดยไม่มีแพทย์สั่ง
ไม่ประคบร้อนหรืออบไอน้ำหน้าเมื่อกำลังเห่อ เพราะความร้อนคือตัวกระตุ้นหลักของหลายชนิด
วิธีป้องกันไม่ให้สิวผดกลับมาเป็นซ้ำ
จัดการเหงื่อภายใน 30 นาที อาบน้ำหรืออย่างน้อยเช็ดตัวและเปลี่ยนเสื้อทันทีหลังออกกำลังกาย เพราะเหงื่อที่ค้างคือปัจจัยร่วมของทั้งสิวเชื้อราและผดร้อน
ล้างผลิตภัณฑ์แต่งผมออกจากหน้าผากและไรผม ทุกคืน โดยเฉพาะคนที่มีผมปรกหน้าผาก
เลือกครีมกันแดดและครีมบำรุงเนื้อบางเบาที่ระบุว่าไม่ก่อการอุดตัน และใช้เท่าที่จำเป็น
ทำความสะอาดของที่สัมผัสหน้าเป็นประจำ ปลอกหมอนสัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง สายรัดหมวกกันน็อกและหน้ากากผ้าหลังใช้ทุกครั้ง
คงการรักษาต่อเนื่องแบบลดความถี่ สำหรับคนที่เคยเป็นสิวเชื้อรา เช่น ใช้แชมพูยาเป็นสบู่ล้างสัปดาห์ละ 1–2 ครั้งในหน้าร้อน เพราะยีสต์เป็นเชื้อประจำถิ่นที่กำจัดให้หมดถาวรไม่ได้
ไม่ใช้ยาปฏิชีวนะยาวเกินความจำเป็น เพราะเป็นปัจจัยกระตุ้นสิวเชื้อราโดยตรง
แพทย์ผิวหนังใช้อะไรแยกชนิดของสิวผด
การซักประวัติตัวกระตุ้นและไทม์ไลน์ ว่าเห่อขึ้นพร้อมกันหรือทยอยขึ้น สัมพันธ์กับแดด เหงื่อ ยา หรือผลิตภัณฑ์ตัวใหม่หรือไม่
การส่องดูด้วยเครื่องขยายและแสงเฉียง เพื่อดูว่ามีหัวดำหัวขาวปนหรือไม่ ซึ่งแยกสิวจริงออกจากกลุ่มที่ไม่ใช่สิวได้ทันที
การขูดผิวตรวจเชื้อราด้วยน้ำยา KOH ซึ่งทราบผลภายในประมาณ 10–15 นาที และช่วยยืนยันสิวเชื้อราได้เมื่อพบยีสต์รูปกลมจำนวนมาก
การเพาะเชื้อ ในรายที่สงสัยการติดเชื้อแบคทีเรียหรือรักษาแล้วไม่ตอบสนอง
การตัดชิ้นเนื้อตรวจ ซึ่งใช้น้อยมาก เฉพาะรายที่ผื่นผิดปกติหรือเรื้อรังโดยไม่ทราบสาเหตุ
สัญญาณที่ควรพบแพทย์ผิวหนัง
รักษาเองมาแล้ว 4–6 สัปดาห์แต่ไม่ดีขึ้นเลยหรือแย่ลง
ตุ่มขึ้นเร็วมากภายใน 1–2 วันพร้อมมีไข้ ปวด บวม หรือกดเจ็บ
มีหนอง มีน้ำเหลืองซึม หรือผิวรอบ ๆ แดงร้อนลามออก
เกิดขึ้นหลังเริ่มยาใหม่ภายใน 1–3 สัปดาห์ ซึ่งต้องแยกผื่นแพ้ยาออกก่อน
ตุ่มขึ้นเฉพาะซีกใดซีกหนึ่งของร่างกายพร้อมอาการปวดแสบ ซึ่งต้องแยกงูสวัด
เคยใช้ครีมสเตียรอยด์บนใบหน้ามานานแล้วเห่อทุกครั้งที่หยุด
เริ่มทิ้งรอยดำ รอยแดง หรือแผลเป็นถาวร
สรุปสั้น ๆ
สิวผดไม่ใช่โรคเดียว แต่เป็นหน้าตาที่พบร่วมกันของอย่างน้อย 7 โรค ซึ่งใช้ยาคนละตัว
คำถามสองข้อที่แยกโรคได้เร็วที่สุดคือ "คันหรือไม่" และ "ขึ้นตรงไหน"
ตุ่มขนาดเท่ากันหมด คัน ขึ้นหน้าผาก คอ และหลัง ให้นึกถึงสิวเชื้อราก่อน และสิวเชื้อราไม่ตอบสนองต่อยาปฏิชีวนะ
ตุ่มไม่คัน บีบมีแกนสีขาว ให้นึกถึงสิวอุดตันหัวปิด ซึ่งต้องรอผล 8–12 สัปดาห์
ระยะเวลาหายต่างกันมาก ตั้งแต่ 1–3 วันในผดร้อนชนิดตุ่มใส ไปจนถึง 8–12 สัปดาห์ในสิวอุดตันและขนคุด
สิ่งที่ควรทำเป็นอันดับแรกคือหยุดครีมสเตียรอยด์บนใบหน้าที่ใช้เอง หยุดผลิตภัณฑ์ที่เพิ่งเริ่มใช้ และให้แพทย์ผิวหนังตรวจแยกชนิดก่อนเริ่มยา แทนที่จะไล่ลองยาทีละตัว
คำถามที่พบบ่อย
สิวผด รักษายังไงให้หาย
ต้องแยกชนิดก่อนแล้วจึงเลือกยา เพราะสิวผดแต่ละชนิดใช้ยาคนละกลุ่ม ถ้าเป็นสิวเชื้อราใช้ยาต้านเชื้อรา เช่น คีโตโคนาโซล 2% แชมพูใช้เป็นสบู่ล้างและทิ้งไว้ 5 นาทีก่อนล้าง วันละครั้ง 2–4 สัปดาห์ ถ้าเป็นผดร้อนแค่ทำให้ผิวเย็นและแห้งก็หายได้เองใน 2 วันถึง 2 สัปดาห์ ถ้าเป็นสิวอุดตันหัวปิดต้องใช้เรตินอยด์ทาและรอผล 8–12 สัปดาห์ การไล่ลองยาทีละตัวโดยไม่รู้ชนิดมักทำให้ผิวเสียและอาการยืดเยื้อ การเลือกยาและขนาดยาควรอยู่ในการดูแลของแพทย์
สิวผด ใช้อะไรดี
ถ้ายังไม่ได้พบแพทย์ สิ่งที่ปลอดภัยและช่วยได้กับเกือบทุกชนิดคือ ลดความร้อนและเหงื่อที่ค้างบนผิว ล้างหน้าด้วยผลิตภัณฑ์อ่อนโยนวันละ 2 ครั้งโดยไม่ขัดถู ใช้ครีมบำรุงเนื้อบางเบาที่ไม่ก่อการอุดตัน และหยุดผลิตภัณฑ์ที่เพิ่งเริ่มใช้ภายใน 1 เดือนที่ผ่านมา สิ่งที่ไม่ควรใช้เองคือครีมสเตียรอยด์บนใบหน้าและยาปฏิชีวนะชนิดกินที่เหลือจากรอบก่อน เพราะทั้งสองอย่างทำให้สิวเชื้อราและผื่นรอบปากแย่ลงชัดเจน
สิวผดที่หน้าผาก เกิดจากอะไร
หน้าผากและไรผมเป็นตำแหน่งที่พบสิวเชื้อรามากที่สุด เพราะเป็นบริเวณที่มีต่อมไขมันหนาแน่น เหงื่อค้างใต้ผม และมีผลิตภัณฑ์แต่งผมไหลลงมา สาเหตุรองลงมาคือสิวอุดตันจากครีมกันแดดหรือรองพื้นที่ล้างออกไม่หมด และการเสียดสีจากหมวก หมวกกันน็อก หรือผ้าคาดผม จุดสังเกตที่ช่วยแยกคือ ถ้าตุ่มมีขนาดเท่ากันเกือบทุกเม็ดและคันเมื่อเหงื่อออก มักเป็นสิวเชื้อรา แต่ถ้าไม่คันและบีบมีแกนสีขาว มักเป็นสิวอุดตันหัวปิด
สิวผดที่แก้ม เกิดจากอะไร
ที่แก้มพบได้หลายสาเหตุ ที่พบบ่อยคือสิวอุดตันหัวปิดจากเครื่องสำอางและครีมกันแดด สิวผดจากแดดในคนที่เพิ่งออกแดดจัด และผื่นระคายเคืองจากสกินแคร์ซึ่งขอบเขตผื่นจะตรงกับบริเวณที่ทาพอดี ในวัยรุ่นบางคนเป็นขนคุดที่แก้มซึ่งลูบแล้วสากและมักเป็นมาตั้งแต่เด็ก ถ้าเป็นสองข้างสมมาตร ขึ้นพร้อมกันหลังเปลี่ยนผลิตภัณฑ์ ให้สงสัยผลิตภัณฑ์เป็นอันดับแรก
วิธีรักษาสิวผดแบบเร่งด่วน มีจริงไหม
ไม่มีวิธีที่ทำให้สิวผดหายภายในวันเดียวในทุกชนิด สิ่งที่เร็วที่สุดคือการหยุดตัวกระตุ้น ได้แก่ ออกจากที่ร้อน ทำให้ผิวแห้ง หยุดผลิตภัณฑ์ที่เพิ่งเริ่มใช้ และหยุดครีมสเตียรอยด์ ซึ่งในผดร้อนอาจเห็นผลภายใน 24–72 ชั่วโมง แต่สิวเชื้อราต้องใช้เวลาอย่างน้อย 1–2 สัปดาห์และสิวอุดตันต้องใช้ 8–12 สัปดาห์ วิธีที่อ้างว่าหายทันทีมักเป็นการใช้สเตียรอยด์ซึ่งยุบเร็วจริงแต่ทำให้เห่อกลับมาแรงกว่าเดิม
สิวผด เป็นยังไง ต่างจากสิวอุดตันตรงไหน
สิวผดคือคำเรียกรวมของตุ่มเล็ก ๆ ขนาดใกล้เคียงกันที่ขึ้นพร้อมกันเป็นกลุ่ม ส่วนใหญ่บีบไม่ออกและหลายชนิดคัน ส่วนสิวอุดตันเป็นโรคเดียวที่ชัดเจน คือรูขุมขนอุดตันจากเซลล์ผิวและน้ำมัน ลักษณะเป็นตุ่มขาวขุ่นหรือมีหัวดำ ไม่คัน และบีบออกมาเป็นแกนไขมันได้ ในทางปฏิบัติ สิวอุดตันหัวปิดคือหนึ่งใน 7 สาเหตุที่คนเรียกรวมว่าสิวผด และเป็นสาเหตุเดียวในกลุ่มนี้ที่นับเป็นสิวจริงตามนิยามทางการแพทย์
อ่านเพิ่มเติมในคลัสเตอร์สิวและผื่นตุ่มเล็ก
เอกสารอ้างอิง
Rubenstein RM, Malerich SA. Malassezia (Pityrosporum) folliculitis. Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology
American Academy of Dermatology. Acne-like breakouts could be folliculitis (aad.org)
DermNet NZ. Malassezia folliculitis (dermnetnz.org)
DermNet NZ. Miliaria (dermnetnz.org)
DermNet NZ. Keratosis pilaris (dermnetnz.org)
DermNet NZ. Perioral dermatitis (dermnetnz.org)
บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 10 กันยายน 2569
ความคิดเห็น