สิวผด เกิดจากอะไร และแยกจากผดร้อนกับเชื้อราอย่างไร

สิวผดคือตุ่มเล็ก ๆ จำนวนมากที่ขึ้นพร้อมกันเป็นกลุ่ม มักขึ้นที่หน้าผาก แก้ม หรือลำตัว ในช่วงอากาศร้อนหรือเหงื่อออกมาก หลายคนซื้อยารักษาสิวมาใช้แล้วไม่หาย หรือยิ่งแย่ลง เพราะสิ่งที่เรียกว่าสิวผดหลายครั้งไม่ใช่สิวจริง แต่เป็นภาวะผิวอย่างอื่นที่หน้าตาคล้ายกัน

บทความนี้ผมจะอธิบายในฐานะแพทย์ผิวหนังว่าสิวผดเกิดจากอะไร ทำไมจึงมักถูกสับสนกับผดร้อนและเชื้อรา และทำไมการแยกให้ถูกจึงเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้รักษาหาย

สิวผด เกิดจากอะไร

คำว่าสิวผดเป็นคำที่คนทั่วไปใช้เรียกตุ่มเล็ก ๆ ที่ขึ้นเป็นกลุ่ม แต่ในทางการแพทย์ ตุ่มเหล่านี้เกิดได้จากหลายสาเหตุที่ต่างกัน ที่พบบ่อยคือการอุดตันของรูขุมขนระดับตื้นจากความมันและเหงื่อ ร่วมกับความร้อนและความอับชื้นที่กระตุ้นให้ผิวระคายเคือง

ปัจจัยที่ทำให้เกิดสิวผดได้แก่ อากาศร้อนชื้น เหงื่อออกมากแล้วไม่ได้ทำความสะอาด การใช้ครีมหรือเครื่องสำอางที่อุดตันผิว และผิวมันที่เอื้อต่อการอุดตัน ในหลายราย ตุ่มที่เรียกว่าสิวผดจริง ๆ แล้วเป็นเชื้อราที่รูขุมขนหรือผดร้อน ซึ่งใช้ยาคนละแบบกับสิว

สิวผด ผดร้อน และเชื้อรา แยกอย่างไร

นี่คือส่วนที่สำคัญที่สุด เพราะตุ่มเล็ก ๆ สามแบบนี้หน้าตาคล้ายกันมากแต่รักษาต่างกัน

สิวผดจากการอุดตัน

ตุ่มเล็กสีเนื้อหรือแดงเรื่อ กระจายที่หน้าผากและแก้ม สัมพันธ์กับความมันและเครื่องสำอาง มักไม่คันมาก ตอบสนองต่อการดูแลความมันและยาทากลุ่มลดการอุดตัน

ผดร้อน

ตุ่มใสหรือตุ่มแดงเล็กที่ขึ้นเร็วหลังเหงื่อออกมากหรืออยู่ในที่ร้อนอบอ้าว เกิดจากท่อเหงื่ออุดตัน มักคันหรือแสบ พบที่หลัง คอ และข้อพับ มักดีขึ้นเองเมื่ออยู่ในที่เย็นและผิวแห้ง

เชื้อราที่รูขุมขน

ตุ่มแดงหรือตุ่มหนองเล็กขนาดเท่า ๆ กัน ขึ้นเป็นกลุ่มที่หน้าผาก ไหล่ หลัง และอก คันเป็นลักษณะเด่น เกิดจากยีสต์ Malassezia ในรูขุมขน กลุ่มนี้สำคัญเพราะมักถูกรักษาเป็นสิวด้วยยาปฏิชีวนะแล้วไม่หาย ต้องใช้ยาต้านเชื้อราจึงจะดีขึ้น

จุดสังเกตที่ช่วยได้คือ ถ้าตุ่มมีขนาดเท่ากันหมด ขึ้นเป็นกลุ่ม และคันมาก ให้สงสัยเชื้อราไว้ก่อน ส่วนสิวจริงมักมีหลายขนาดและหลายระยะปนกัน ทั้งหัวดำ หัวขาว และตุ่มอักเสบ

ทำไมรักษาสิวผดเองแล้วไม่หาย

เหตุผลที่พบบ่อยคือรักษาผิดชนิด ถ้าตุ่มที่เป็นจริง ๆ คือเชื้อราแต่ไปใช้ยารักษาสิวหรือยาปฏิชีวนะ ตุ่มก็จะไม่หายและอาจเห่อขึ้น เพราะยาปฏิชีวนะบางตัวไปลดแบคทีเรียที่คุมเชื้อราไว้ ทำให้เชื้อราเติบโตมากขึ้น

อีกกรณีคือการใช้ครีมหรือสกินแคร์ที่อุดตันผิวต่อเนื่อง ทำให้ตุ่มไม่ยอมหาย การหยุดผลิตภัณฑ์ที่อุดตันและดูแลความสะอาดของผิวให้เหมาะกับอากาศร้อนชื้นจึงเป็นพื้นฐานที่สำคัญ

วิธีดูแลและรักษา

• ทำความสะอาดผิวหลังเหงื่อออก ไม่ปล่อยให้เหงื่อหมักหมม และเช็ดตัวให้แห้ง

• เลือกผลิตภัณฑ์ที่ไม่อุดตันผิว หลีกเลี่ยงครีมเนื้อหนักในช่วงอากาศร้อน

• ถ้าสงสัยสิวผดจากการอุดตัน ยาทากลุ่มลดการอุดตันช่วยได้

• ถ้าสงสัยเชื้อรา การใช้ยาต้านเชื้อราทาหรือกินตามแพทย์สั่งเป็นการรักษาที่ตรงจุด

• ผดร้อนมักดีขึ้นเองเมื่ออยู่ในที่เย็นและผิวระบายอากาศได้ดี

เพราะการแยกชนิดด้วยตาเปล่าทำได้ยาก ถ้าเป็นเรื้อรังหรือคันมาก การให้แพทย์ตรวจและบางครั้งขูดผิวไปส่องกล้องจะช่วยยืนยันสาเหตุได้ชัด

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์ผิวหนัง

ควรพบแพทย์เมื่อตุ่มเป็นเรื้อรังไม่หายแม้ดูแลเองแล้ว ตุ่มคันมากและขึ้นเป็นกลุ่มขนาดเท่ากัน รักษาเป็นสิวมาแล้วไม่ดีขึ้นหรือเห่อขึ้น หรือมีตุ่มลามที่ลำตัวและหลัง การวินิจฉัยที่ถูกว่าเป็นสิว ผดร้อน หรือเชื้อรา คือสิ่งที่ทำให้เลือกยาได้ตรงและหายจริง

คำถามที่พบบ่อย

สิวผดเกิดจากอะไร สิวผดเป็นคำเรียกตุ่มเล็ก ๆ ที่ขึ้นเป็นกลุ่ม เกิดได้จากการอุดตันของรูขุมขนตื้นจากความมันและเหงื่อ จากผดร้อน หรือจากเชื้อราที่รูขุมขน ซึ่งทั้งสามแบบใช้ยาต่างกัน

สิวผดกับเชื้อราต่างกันอย่างไร เชื้อราที่รูขุมขนมักเป็นตุ่มขนาดเท่ากัน ขึ้นเป็นกลุ่ม และคันมาก ที่หน้าผาก ไหล่ และหลัง ส่วนสิวจริงมักมีหลายขนาดหลายระยะปนกัน เชื้อราต้องใช้ยาต้านเชื้อรา ไม่หายด้วยยารักษาสิว

สิวผดรักษาเองได้ไหม ดูแลเบื้องต้นได้ด้วยการทำความสะอาดผิวหลังเหงื่อ เลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่อุดตัน แต่ถ้าเป็นเรื้อรัง คันมาก หรือรักษาเป็นสิวแล้วไม่หาย ควรพบแพทย์เพื่อแยกชนิดให้ถูก

สิวผดขึ้นเพราะอากาศร้อนจริงไหม จริงส่วนหนึ่ง ความร้อนและเหงื่อทำให้ผิวอุดตันและกระตุ้นทั้งผดร้อนและเชื้อราที่รูขุมขนได้ การดูแลความสะอาดและให้ผิวระบายอากาศช่วยลดการเกิดได้

ถ้าคุณเป็นตุ่มสิวผดเรื้อรัง คันมาก หรือรักษาเป็นสิวแล้วไม่หายสักที อาจเป็นเพราะรักษาผิดชนิด การให้แพทย์ผิวหนังตรวจและแยกว่าเป็นสิว ผดร้อน หรือเชื้อรา จะช่วยให้รักษาตรงจุดและหายจริง ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @dr.patskinclinic

เขียนและตรวจทานโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง