Perioral Dermatitis: ผื่นรอบปากที่มักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นสิว

Perioral Dermatitis (POD) คือผื่นอักเสบเรื้อรังที่ปรากฏรอบบริเวณปาก จมูก และบางครั้งรอบดวงตา พบบ่อยในผู้หญิงวัยทำงานอายุ 20–45 ปี โดยมักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นสิวอักเสบหรือ Rosacea ทั้งที่สาเหตุและวิธีรักษาแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง การวินิจฉัยผิดพลาดทำให้หลายคนใช้ครีมที่ยิ่งทำให้อาการแย่ลง

Perioral Dermatitis คืออะไร

โรคนี้คือผื่นนูนแดงขนาดเล็กหรือตุ่มหนองเล็กๆ ที่เกิดบริเวณรอบริมฝีปาก รอยพับข้างจมูก และเปลือกตา ลักษณะเฉพาะที่ใช้แยกออกจากสิวคือ จะเว้นระยะห่างจากขอบริมฝีปากประมาณ 3–5 มิลลิเมตรเสมอ ผู้ป่วยรู้สึกแสบ คัน หรือตึงผิว และอาการมักกำเริบสลับดีขึ้นโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุด

สาเหตุหลักของ Perioral Dermatitis คือการใช้ครีม steroid บนใบหน้าเป็นเวลานาน ทั้งแบบที่แพทย์สั่งและแบบที่ซื้อใช้เองโดยไม่รู้ว่ามีส่วนผสม steroid อยู่ นอกจากนี้ยังมีปัจจัยอื่นที่เกี่ยวข้อง ได้แก่:

• ยาสีฟันที่มี fluoride ในปริมาณสูง

• ครีมบำรุงผิวหรือ moisturizer ที่ข้นมาก (occlusive formulas)

• รองพื้น foundation หรือ sunscreen ชนิดครีมหนัก

• ยาพ่นสูดชนิด corticosteroid (inhaled steroids)

ระวัง Steroid Rebound

เมื่อผู้ป่วยใช้ steroid cream แล้วอาการดีขึ้นชั่วคราว แต่พอหยุดกลับแย่กว่าเดิม ทำให้นำกลับมาใช้ซ้ำ วนซ้ำไปเรื่อยๆ ผิวหนังจะบางลงเรื่อยๆ เส้นเลือดฝอยขยายตัว และผื่นจะแพร่กระจายมากขึ้น ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า steroid rebound ซึ่งเป็นเหตุผลที่ห้ามใช้ steroid cream รักษา Perioral Dermatitis เด็ดขาด

การรักษา Perioral Dermatitis

หลักการรักษาเรียกว่า Zero Therapy คือการหยุดสาเหตุทั้งหมดก่อน ได้แก่: หยุด steroid cream ทุกชนิดบนใบหน้าทันที เปลี่ยนยาสีฟันเป็นชนิดไม่มี fluoride และงดครีมบำรุงหนักๆ จากนั้นแพทย์ผิวหนังจะพิจารณายาเฉพาะที่ เช่น metronidazole cream หรือ azelaic acid cream และอาจให้ยากิน tetracycline หรือ doxycycline ในกรณีที่รุนแรง การรักษาอาจใช้เวลา 6–12 สัปดาห์จึงจะเห็นผลชัดเจน

เมื่อไรควรพบแพทย์ผิวหนัง

หากผื่นรอบปากไม่ตอบสนองต่อการดูแลตนเองภายใน 2 สัปดาห์ มีอาการแสบรุนแรง ผื่นลุกลาม หรือกำเริบซ้ำๆ ควรปรึกษาแพทย์ผิวหนังเพื่อการวินิจฉัยที่แม่นยำ เนื่องจากโรคนี้มีหน้าตาคล้ายหลายโรคมาก การรักษาที่ถูกต้องตั้งแต่ต้นช่วยลดระยะเวลาและป้องกันการเกิดซ้ำ

References

• Lipozencic J, Hadzavdic SL. Perioral Dermatitis. Clin Dermatol. 2014;32(1):125-130.

• Tempark T, Shwayder TA. Perioral Dermatitis: A Review. Am J Clin Dermatol. 2014;15(2):101-113.

• Hafeez ZH. Perioral Dermatitis: An Update. Int J Dermatol. 2003;42(7):514-517.