รูขุมขนอักเสบ เกิดจากอะไร และรักษาให้หายไม่เป็นซ้ำ

รูขุมขนอักเสบเป็นตุ่มแดงหรือตุ่มหนองเล็ก ๆ ที่ขึ้นตรงรูขุมขน พบได้ทั่วร่างกายที่มีขน เช่น หน้า คอ หลัง แขน ขา และก้น หลายคนเข้าใจว่าเป็นสิวแล้วซื้อยารักษาสิวมาใช้ แต่ไม่หาย เพราะรูขุมขนอักเสบมักเกิดจากการติดเชื้อ ซึ่งต้องรักษาคนละแบบกับสิว

ในฐานะแพทย์ผิวหนัง ผมจะอธิบายว่ารูขุมขนอักเสบเกิดจากอะไร แยกจากสิวอย่างไร รักษาให้ถูกชนิดอย่างไร และทำไมบางคนจึงเป็นซ้ำไม่หาย

รูขุมขนอักเสบ เกิดจากอะไร

รูขุมขนอักเสบเกิดเมื่อรูขุมขนถูกระคายเคืองหรือติดเชื้อจนเกิดการอักเสบ สาเหตุที่พบบ่อยได้แก่

• การติดเชื้อแบคทีเรีย โดยเฉพาะ Staphylococcus เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด

• การติดเชื้อราหรือยีสต์ Malassezia ในรูขุมขน มักคันและขึ้นที่หลังและอก

• การเสียดสีและการอุดตัน เช่น จากเสื้อผ้ารัด เหงื่ออับ หรือการโกนขน

• การโกน แวกซ์ หรือถอนขน ที่ทำให้ขนคุดและรูขุมขนอักเสบ

• ผิวที่อับชื้น เช่น หลังออกกำลังกายแล้วไม่ได้เปลี่ยนเสื้อ

ปัจจัยเสริมที่ทำให้เสี่ยงมากขึ้นได้แก่ ภูมิคุ้มกันต่ำ เบาหวานที่คุมไม่ดี การใช้ยาทาสเตียรอยด์นาน และการแช่ในน้ำที่ไม่สะอาด

รูขุมขนอักเสบ กับ สิว ต่างกันอย่างไร

สองอย่างนี้หน้าตาคล้ายกันจนแยกยาก แต่มีจุดสังเกตที่ช่วยได้

• รูขุมขนอักเสบ ตุ่มมักขึ้นตรงรูขุมขนพอดี มีขนาดใกล้เคียงกัน บางครั้งเห็นเส้นขนอยู่กลางตุ่ม คันหรือแสบ พบที่ลำตัว แขน ขา และก้นได้บ่อย

• สิว มักมีหลายระยะปนกัน ทั้งหัวดำ หัวขาว ตุ่มอักเสบ และสิวอุดตัน พบมากที่หน้า อก และหลังส่วนบน สัมพันธ์กับความมันและฮอร์โมน

การแยกให้ถูกสำคัญ เพราะรูขุมขนอักเสบจากเชื้อต้องใช้ยาฆ่าเชื้อ ส่วนสิวใช้ยาลดการอุดตันและการอักเสบ ถ้ารักษาสลับกันก็มักไม่หาย

วิธีรักษารูขุมขนอักเสบ

การรักษาขึ้นกับสาเหตุและความรุนแรง

• รายที่เป็นไม่มาก การดูแลความสะอาด เลี่ยงการเสียดสี และใช้สบู่ฆ่าเชื้ออ่อน ๆ อาจเพียงพอ

• ถ้าเกิดจากแบคทีเรีย แพทย์อาจให้ยาทาหรือยากินกลุ่มปฏิชีวนะ

• ถ้าเกิดจากเชื้อรา ต้องใช้ยาต้านเชื้อรา ซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้หลายคนรักษาด้วยยาปฏิชีวนะแล้วไม่หาย

• กรณีจากการโกนหรือขนคุด การปรับวิธีโกนและดูแลผิวก่อนหลังโกนช่วยลดการเกิดซ้ำ

ข้อควรระวังคือ ไม่ควรบีบหรือแกะตุ่ม เพราะทำให้เชื้อลามและเกิดรอยแผลเป็น และไม่ควรซื้อยาทาผสมสเตียรอยด์มาใช้เอง เพราะถ้าเป็นเชื้อรา สเตียรอยด์จะทำให้ลามมากขึ้น

วิธีป้องกันไม่ให้เป็นซ้ำ

• อาบน้ำและเปลี่ยนเสื้อผ้าทันทีหลังออกกำลังกายหรือเหงื่อออกมาก

• เลือกเสื้อผ้าระบายอากาศดี ไม่รัดแน่นในเขตร้อนชื้น

• ดูแลการโกนให้ถูกวิธี โกนตามแนวขน และไม่โกนชิดจนเกินไป

• ไม่ใช้ของส่วนตัว เช่น มีดโกนหรือผ้าเช็ดตัวร่วมกับผู้อื่น

• ถ้ามีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ควรคุมให้ดีเพราะมีผลต่อการติดเชื้อที่ผิว

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์ผิวหนัง

ควรพบแพทย์เมื่อรูขุมขนอักเสบเป็นบริเวณกว้าง เป็นซ้ำบ่อย รักษาเองแล้วไม่ดีขึ้น เป็นตุ่มหนองลึกหรือกลายเป็นฝี มีไข้ร่วม หรือเป็นในผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ การตรวจหาสาเหตุว่าเป็นแบคทีเรียหรือเชื้อราคือสิ่งที่ทำให้เลือกยาได้ตรงและหยุดการเป็นซ้ำ

คำถามที่พบบ่อย

รูขุมขนอักเสบเกิดจากอะไร เกิดจากการอักเสบหรือติดเชื้อในรูขุมขน ส่วนใหญ่จากแบคทีเรีย Staphylococcus หรือเชื้อรา Malassezia ร่วมกับการเสียดสี การโกนขน และผิวที่อับชื้น

รูขุมขนอักเสบกับสิวต่างกันอย่างไร รูขุมขนอักเสบมักเป็นตุ่มขนาดเท่ากันขึ้นตรงรูขุมขน บางครั้งเห็นเส้นขนกลางตุ่ม พบที่ลำตัวแขนขา ส่วนสิวมีหลายระยะปนกันและพบมากที่หน้า อก หลังส่วนบน

รูขุมขนอักเสบหายเองได้ไหม รายที่เป็นไม่มากอาจดีขึ้นเองเมื่อดูแลความสะอาดและลดการเสียดสี แต่ถ้าเป็นบริเวณกว้าง เป็นซ้ำ หรือเกิดจากเชื้อ มักต้องใช้ยาฆ่าเชื้อให้ตรงชนิดจึงจะหาย

รูขุมขนอักเสบใช้ยาอะไร ขึ้นกับสาเหตุ ถ้าเป็นแบคทีเรียใช้ยาปฏิชีวนะ ถ้าเป็นเชื้อราใช้ยาต้านเชื้อรา ไม่ควรซื้อยาทาผสมสเตียรอยด์เอง เพราะถ้าเป็นเชื้อราจะทำให้ลามมากขึ้น

ถ้าคุณเป็นรูขุมขนอักเสบเป็นบริเวณกว้าง เป็นซ้ำบ่อย หรือรักษาเป็นสิวแล้วไม่หาย การให้แพทย์ผิวหนังตรวจหาสาเหตุว่าเป็นแบคทีเรียหรือเชื้อรา จะช่วยให้เลือกยาได้ตรงและหยุดการเป็นซ้ำ ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @dr.patskinclinic

เขียนและตรวจทานโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง