หิด (Scabies): อาการ สาเหตุ และวิธีรักษาให้หายขาด

หิด (Scabies) เป็นโรคผิวหนังที่เกิดจากตัวไร Sarcoptes scabiei var. hominis ที่ชอนไชอยู่ใต้ผิวหนังและวางไข่ เป็นโรคที่ติดต่อได้ง่ายและพบบ่อยในชุมชนแออัดและสถานดูแลผู้ป่วย โดยพบผู้ป่วยทั่วโลกประมาณ 200 ล้านคนต่อปี อาการเด่นคือคันรุนแรงโดยเฉพาะตอนกลางคืน หากรักษาถูกวิธีและครบถ้วนสามารถหายขาดได้ บทความนี้อธิบายอาการ การติดต่อ และวิธีรักษาที่ถูกต้อง

อาการสำคัญของหิด

• อาการคัน: คันรุนแรงมาก โดยเฉพาะในตอนกลางคืน

• รอยชอน: รอยเส้นคดเคี้ยวคล้ายรอยชอน (burrow) บนผิวหนัง เป็นลักษณะเฉพาะของโรค

• ตุ่มคัน: ตุ่มเล็ก ๆ บริเวณซอกนิ้วมือ ข้อมือ และข้อเท้า

• ตำแหน่งที่พบบ่อย: ซอกนิ้วมือ ฝ่ามือ ด้านในข้อพับ เอว ขา และรอบสะดือหน้าท้อง ในเด็กอาจพบบนแขนและใบหน้าด้วย

หิดติดต่อได้อย่างไร

• การสัมผัสใกล้ชิด: การสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ติดเชื้อเป็นเวลานาน

• เพศสัมพันธ์: ติดต่อผ่านทางเพศสัมพันธ์ได้

• ของใช้ร่วมกัน: การใช้ที่นอนหรือผ้าปูที่นอนร่วมกัน

• ระยะฟักตัว: อาการมักปรากฏภายใน 3–6 สัปดาห์หลังติดเชื้อครั้งแรก

วิธีแยกจากโรคที่คล้ายกัน

อาการคันของหิดอาจคล้ายกับผื่นภูมิแพ้ผิวหนังหรือผื่นแพ้อื่น ๆ แต่จุดที่ช่วยแยกได้คือ หิดมักคันรุนแรงตอนกลางคืน มีรอยชอน (burrow) เป็นลักษณะเฉพาะ และมักมีคนใกล้ชิดในบ้านคันพร้อมกันหลายคน หากสงสัย แพทย์ผิวหนังสามารถตรวจยืนยันได้ เช่น การขูดผิวหาตัวไรหรือไข่

วิธีรักษาหิด

การรักษาหิดต้องใช้ยาฆ่าตัวไรร่วมกับการดูแลสิ่งแวดล้อมและผู้ใกล้ชิด จึงจะหายขาดและไม่กลับเป็นซ้ำ

• ยาทาหลัก: Permethrin 5% cream เป็นยาตัวเลือกอันดับต้น ทาทั่วร่างกายตั้งแต่คอถึงปลายเท้า ทิ้งไว้ 8–12 ชั่วโมงแล้วล้างออก

• ยารับประทาน: Ivermectin (ยากิน) ใช้ในกรณีหิดชนิดรุนแรง (หิดเกา) หรือในสถานดูแลผู้ป่วย

• ยาทางเลือก: Crotamiton cream เป็นทางเลือก แต่ได้ผลน้อยกว่า Permethrin

นอกจากยา ควรปฏิบัติตามคำแนะนำเพิ่มเติมเพื่อกำจัดเชื้อให้หมดจด ได้แก่ รักษาผู้ใกล้ชิดทุกคนพร้อมกันแม้ยังไม่มีอาการ ซักเสื้อผ้าและผ้าปูที่นอนในน้ำร้อนอย่างน้อย 60°C และเข้าใจว่าอาการคันอาจยังคงอยู่หลายสัปดาห์หลังรักษา เพราะร่างกายยังตอบสนองต่อโปรตีนของตัวไรที่หลงเหลืออยู่ ซึ่งไม่ได้แปลว่าการรักษาล้มเหลว

คำถามที่พบบ่อย

ทำไมยังคันอยู่ทั้งที่รักษาไปแล้ว? อาการคันอาจคงอยู่หลายสัปดาห์หลังรักษา เพราะร่างกายยังตอบสนองต่อโปรตีนของตัวไรที่หลงเหลืออยู่ ไม่ได้แปลว่าการรักษาล้มเหลว หากคันมากควรปรึกษาแพทย์

ทำไมต้องรักษาคนในบ้านพร้อมกัน? เพราะหิดติดต่อได้ง่ายผ่านการสัมผัสใกล้ชิด หากรักษาเพียงคนเดียวขณะที่คนอื่นยังมีเชื้อ ก็จะติดกลับไปมาและไม่หายขาด

หิดหายขาดได้ไหม? หายขาดได้ หากใช้ยาตามคำแนะนำอย่างครบถ้วน รักษาผู้ใกล้ชิดพร้อมกัน และทำความสะอาดเสื้อผ้าเครื่องนอนอย่างถูกต้อง

ควรพบแพทย์เมื่อไร? หากมีอาการคันรุนแรงตอนกลางคืน พบรอยชอน หรือมีคนในบ้านคันพร้อมกันหลายคน ควรพบแพทย์ผิวหนังเพื่อตรวจยืนยันและรับยาที่เหมาะสม

หิดเป็นโรคที่รักษาให้หายขาดได้หากได้รับยาที่ถูกต้องและดูแลผู้ใกล้ชิดพร้อมกัน หากสงสัยว่าเป็นหิดหรือมีอาการคันเรื้อรัง ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569