ริมฝีปากเป็นตุ่มเล็กๆ ไม่คัน เกิดจากอะไร อันตรายไหม

ริมฝีปากเป็นตุ่มเล็ก ๆ ไม่คัน ส่วนใหญ่เกิดจากสองภาวะที่ไม่อันตราย คือ ฟอร์ไดซ์สปอต (Fordyce spots) ซึ่งเป็นต่อมไขมันปกติที่มาโผล่บริเวณริมฝีปาก เห็นเป็นเม็ดสีขาวเหลืองขนาด 1–3 มม. และ ถุงน้ำเมือกที่ริมฝีปาก (mucocele) ซึ่งเป็นตุ่มใสนุ่มสีฟ้าอ่อนจากต่อมน้ำลายเล็ก ๆ ที่ท่ออุดตันหรือฉีกขาด ทั้งสองภาวะไม่ใช่โรคติดต่อและไม่ใช่โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

อย่างไรก็ตาม ตุ่มที่ริมฝีปากยังอาจเป็นระยะแรกของเริม หูด หูดข้าวสุก ตุ่มหลอดเลือด หรือในผู้สูงอายุที่ตากแดดมานาน อาจเป็นสัญญาณแรกของมะเร็งริมฝีปาก บทความนี้แยกตุ่มแต่ละชนิดตามสี ขนาด ความนุ่มแข็ง และระยะเวลา บอกว่าแบบไหนปล่อยไว้ได้ แบบไหนควรพบแพทย์ภายในกี่สัปดาห์ และแพทย์รักษาด้วยวิธีอะไร

ดูสามอย่างก่อน: สี ความนุ่ม และระยะเวลา

ก่อนเดาว่าเป็นอะไร ให้สังเกตสามข้อนี้ เพราะช่วยแยกสาเหตุได้มากกว่าครึ่ง

• สีขาวเหลือง เม็ดเล็กหลายเม็ด เรียบ ไม่เจ็บ อยู่มานานเป็นเดือนหรือเป็นปี: มักเป็นฟอร์ไดซ์สปอต หรือสิวหิน/ซีสต์ขาวเล็ก (milia)

• ใส นุ่ม สีฟ้าอ่อน กดแล้วยุบ ขึ้นที่ริมฝีปากล่างด้านใน: มักเป็นถุงน้ำเมือก (mucocele)

• ตุ่มใสเล็กเป็นกลุ่ม มีอาการแสบหรือเสียวนำมาก่อน 6–24 ชั่วโมง: มักเป็นเริมที่ปาก

• ผิวขรุขระคล้ายดอกกะหล่ำ หรือตุ่มเงามีรอยบุ๋มตรงกลาง: หูด หรือหูดข้าวสุก

• สีม่วงน้ำเงินเข้ม นุ่ม กดแล้วสีจางลง: ตุ่มหลอดเลือดดำ (venous lake)

• แข็ง เป็นขุยหรือแผลที่ไม่หายเกิน 3 สัปดาห์ เลือดออกง่าย: ต้องตรวจแยกมะเร็งริมฝีปาก

ฟอร์ไดซ์สปอต (Fordyce spots) เม็ดขาวเหลืองที่ริมฝีปาก

ลักษณะ: เม็ดเล็กสีขาวหรือเหลืองอ่อน ขนาด 1–3 มม. ขึ้นเป็นกลุ่มหลายสิบเม็ดที่ขอบริมฝีปากบน ริมฝีปากด้านใน หรือกระพุ้งแก้ม ผิวเรียบ ไม่คัน ไม่เจ็บ เห็นชัดขึ้นเมื่อดึงริมฝีปากให้ตึง

สาเหตุ: เป็นต่อมไขมัน (sebaceous gland) ปกติที่อยู่ในตำแหน่งซึ่งไม่มีรูขุมขน ไม่ใช่เชื้อโรค พบในผู้ใหญ่ราว 70–80% เห็นชัดขึ้นหลังวัยรุ่นเพราะฮอร์โมนกระตุ้นต่อมไขมันให้ใหญ่ขึ้น

ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ไม่อันตราย ไม่ติดต่อ ไม่กลายเป็นมะเร็ง ไม่ต้องรักษาถ้าไม่รบกวนความมั่นใจ ส่วนใหญ่อยู่ถาวร

เมื่อไรต้องพบแพทย์: เมื่อไม่แน่ใจว่าใช่ฟอร์ไดซ์หรือไม่ เม็ดใดเม็ดหนึ่งโตเร็ว แข็ง เป็นแผล หรือต้องการรักษาเพื่อความสวยงาม

ฟอร์ไดซ์สปอต คือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ไหม

คำถามนี้พบบ่อยมาก เพราะฟอร์ไดซ์สปอตขึ้นที่อวัยวะเพศได้ด้วย คำตอบคือ ไม่ใช่ ฟอร์ไดซ์สปอตเป็นโครงสร้างปกติของผิว ไม่ได้ติดจากการจูบหรือเพศสัมพันธ์ และไม่ต้องตรวจคู่นอน ข้อสังเกตที่ช่วยแยกจากโรคติดต่อ คือฟอร์ไดซ์สปอตมีขนาดเท่า ๆ กัน เรียงตัวสม่ำเสมอ ไม่เป็นแผล ไม่แตกเป็นน้ำ และไม่เปลี่ยนแปลงเป็นสัปดาห์ ต่างจากเริมที่แตกเป็นแผลและหายใน 7–10 วัน หรือหูดที่ค่อย ๆ โตและผิวขรุขระ

ห้ามบีบหรือแกะ เพราะไขมันด้านในไม่ได้ออกมาหมด และทำให้ริมฝีปากอักเสบ เป็นแผล หรือเกิดรอยดำได้

ถุงน้ำเมือกที่ริมฝีปาก (mucocele) ตุ่มใสนุ่มกดแล้วยุบ

ลักษณะ: ตุ่มนูนกลมขนาด 2–10 มม. ใส นุ่ม สีฟ้าอ่อนหรือสีเดียวกับเนื้อ ไม่เจ็บ พบที่ริมฝีปากล่างด้านในบ่อยที่สุด (มากกว่า 70% ของผู้ป่วย) อาจแตกเองมีน้ำใสเหนียวออกมาแล้วยุบ แต่ไม่กี่วันก็โป่งขึ้นใหม่

สาเหตุ: ต่อมน้ำลายเล็ก (minor salivary gland) ใต้ริมฝีปากมีท่อฉีกขาดหรืออุดตัน มักเกิดหลังเผลอกัดปาก ขบปาก ถูกกระแทก หรือมีฟันคม น้ำลายจึงรั่วไปสะสมใต้เยื่อบุ พบมากในเด็กและวัยรุ่นอายุ 10–30 ปี

ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ไม่อันตรายและไม่ใช่มะเร็ง ตุ่มเล็กบางส่วนยุบเองใน 3–6 สัปดาห์ แต่ถ้าเป็นซ้ำที่เดิมมักไม่หายเองถาวรเพราะต่อมยังเสียอยู่

เมื่อไรต้องพบแพทย์: ตุ่มอยู่เกิน 4–6 สัปดาห์ แตกแล้วเป็นซ้ำ ใหญ่จนรบกวนการกินหรือพูด หรือเป็นตุ่มแข็งที่ไม่ยุบเวลาบีบเบา ๆ

ต่อมน้ำลายอุดตันที่ริมฝีปาก แพทย์รักษาอย่างไร

ถุงน้ำเมือกที่ไม่หายเองรักษาด้วยหัตถการเล็กภายใต้ยาชาเฉพาะที่ ใช้เวลาราว 15–30 นาที ทางเลือกที่ใช้บ่อยมีดังนี้

• ผ่าตัดเลาะถุงน้ำพร้อมต่อมน้ำลายเล็กที่เป็นต้นเหตุ (surgical excision): เป็นวิธีมาตรฐาน โอกาสเป็นซ้ำต่ำ เพราะเอาต่อมที่เสียออกไปด้วย เย็บไหมละลาย 2–4 เข็ม แผลหายใน 7–10 วัน

• เลเซอร์คาร์บอนไดออกไซด์ (CO2 laser): ตัดหรือระเหยถุงน้ำ เลือดออกน้อย ไม่ต้องเย็บในหลายกรณี เหมาะกับตุ่มขนาดเล็กถึงปานกลาง

• จี้เย็นด้วยไนโตรเจนเหลว (cryotherapy): ใช้ในตุ่มเล็ก อาจต้องทำ 2–3 ครั้ง ห่างกัน 2–3 สัปดาห์

• ไม่แนะนำเจาะระบายน้ำออกเฉย ๆ: ตุ่มยุบชั่วคราวแต่กลับมาใหม่ในไม่กี่วันเกือบทุกราย

หลังผ่าตัดอาจรู้สึกชาเล็กน้อยที่ริมฝีปากบริเวณแผล 2–4 สัปดาห์ ควรเลิกนิสัยกัดหรือขบปากเพื่อลดโอกาสเกิดที่ตำแหน่งใหม่ ในเด็กหรือถุงน้ำใต้ลิ้นขนาดใหญ่ แพทย์อาจส่งต่อทันตแพทย์ศัลยกรรมช่องปาก

ตุ่มขาวเล็กแข็งที่ขอบปาก (milia) และสิวที่ขอบปาก

ลักษณะ: milia เป็นตุ่มขาวกลมแข็งขนาด 1–2 มม. ใต้ผิว ไม่มีหัวเปิด ไม่แดง ไม่เจ็บ ขึ้นที่ขอบปากหรือผิวรอบปาก ส่วนสิวที่ขอบปากจะมีอาการแดง บวม เจ็บ มีหัวหนอง และยุบภายใน 5–7 วัน

สาเหตุ: milia เกิดจากเคราตินติดค้างใต้ผิว พบหลังผิวบาดเจ็บ ทาครีมหนา หรือเกิดเองโดยไม่มีสาเหตุ ส่วนสิวเกิดจากรูขุมขนอุดตันร่วมกับการอักเสบ

ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ไม่อันตรายทั้งคู่ milia อยู่ได้นานหลายเดือนแต่อาจหลุดเอง

เมื่อไรต้องพบแพทย์: ต้องการเอา milia ออก แพทย์ใช้เข็มปลอดเชื้อเปิดผิวแล้วกดออก ใช้เวลาไม่กี่นาที หรือถ้าตุ่มที่คิดว่าเป็นสิวไม่ยุบเกิน 2 สัปดาห์ ควรให้แพทย์ดูว่าใช่สิวจริงหรือไม่ อ่านเพิ่มเรื่อง ตุ่มขาวเล็กใต้ผิว milia

ตุ่มใสเล็กเป็นกลุ่มที่ริมฝีปาก ระวังเริมระยะแรก

ลักษณะ: ก่อนมีตุ่ม 6–24 ชั่วโมงจะรู้สึกเสียว แสบ หรือร้อนที่ขอบปากจุดเดิม แล้วจึงมีตุ่มใสขนาด 1–2 มม. ขึ้นเป็นกลุ่มบนฐานแดง ภายใน 2–3 วันตุ่มแตกเป็นแผลตื้นและตกสะเก็ด หายใน 7–10 วัน ระยะตุ่มใสอาจไม่คันจึงทำให้หลายคนสับสน

สาเหตุ: ไวรัสเริม (herpes simplex virus ชนิดที่ 1) ที่แฝงอยู่ในปมประสาท กำเริบเมื่อพักผ่อนน้อย มีไข้ ตากแดดจัด เครียด หรือมีประจำเดือน

ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ติดต่อได้จากการสัมผัสตุ่มหรือน้ำลายโดยตรง โดยเฉพาะช่วงที่มีตุ่มใสถึงตกสะเก็ด ควรงดจูบ งดใช้แก้วหรือลิปร่วมกัน และไม่ควรจูบทารก

เมื่อไรต้องพบแพทย์: ยาต้านไวรัสให้ผลมากกว่าเมื่อเริ่มภายใน 24–48 ชั่วโมงแรก แพทย์อาจสั่ง วาลาไซโคลเวียร์ (valacyclovir) 2 กรัม วันละ 2 ครั้ง นาน 1 วัน หรือ อะไซโคลเวียร์ (acyclovir) ชนิดกิน หรือ อะไซโคลเวียร์ครีม 5% ทาวันละ 5 ครั้ง 4–5 วัน ในรายที่เป็นบ่อยมากกว่า 6 ครั้งต่อปี แพทย์อาจพิจารณายากดไวรัสต่อเนื่อง รายละเอียดอ่านต่อที่ เริมที่ปาก เกิดจากอะไร ส่วนถ้าแผลแตกแล้วไม่ใช่เริม ดู ริมฝีปากเป็นแผล เกิดจากอะไร

หูดที่ริมฝีปาก ตุ่มผิวขรุขระที่ค่อย ๆ โต

ลักษณะ: ตุ่มนูนสีเนื้อหรือขาวเทา ผิวขรุขระคล้ายดอกกะหล่ำ ขนาด 2–8 มม. บางชนิดเป็นติ่งยื่นยาว (filiform wart) มักขึ้นที่ขอบปากหรือมุมปาก ไม่คัน ไม่เจ็บ

สาเหตุ: เชื้อไวรัสหูด (human papillomavirus) ติดจากการสัมผัส ในเด็กมักมาจากนิสัยกัดเล็บหรือดูดนิ้วที่มีหูด

ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ไม่อันตรายแต่ลามเพิ่มได้ และติดคนใกล้ชิดได้ บางส่วนหายเองใน 1–2 ปี

เมื่อไรต้องพบแพทย์: เมื่อหูดโตหรือเพิ่มจำนวน แพทย์มักรักษาด้วย จี้เย็นไนโตรเจนเหลวทุก 2–3 สัปดาห์ รวม 2–4 ครั้ง หรือจี้ไฟฟ้าหรือเลเซอร์คาร์บอนไดออกไซด์ ห้ามใช้ยากัดหูดกรดซาลิไซลิกความเข้มข้นสูงที่ใช้กับมือเท้ามาทาริมฝีปากเอง เพราะเยื่อบุปากบาง ทำให้เป็นแผลไหม้ได้ อ่านเพิ่มเรื่อง หูด เกิดจากอะไร

หูดข้าวสุกที่ปาก ตุ่มเงามีรอยบุ๋มตรงกลาง

ลักษณะ: ตุ่มกลมสีเนื้อหรือขาวมุก ผิวเงา ขนาด 2–5 มม. ตรงกลางมีรอยบุ๋มเล็ก ๆ ขึ้นเป็นกลุ่มรอบปาก หน้า หรือลำตัว พบบ่อยในเด็กอายุ 1–10 ปี

สาเหตุ: เชื้อไวรัส molluscum contagiosum ติดจากการสัมผัสผิวหรือใช้ผ้าเช็ดตัวร่วมกัน

ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ไม่อันตราย ส่วนใหญ่หายเองใน 6–12 เดือน บางรายนานถึง 18 เดือน

เมื่อไรต้องพบแพทย์: ตุ่มเพิ่มจำนวนเร็ว อักเสบแดง หรือพบในผู้ใหญ่จำนวนมาก แพทย์รักษาด้วยการขูดออก (curettage) หรือจี้เย็น อ่านเพิ่มเรื่อง หูดข้าวสุก

ตุ่มสีม่วงน้ำเงินที่ริมฝีปาก (venous lake)

ลักษณะ: ตุ่มนุ่มสีม่วงเข้มหรือน้ำเงิน ขนาด 2–10 มม. มักขึ้นที่ริมฝีปากล่าง กดแล้วสีจางลงเพราะเลือดถูกดันออก พบในผู้ใหญ่อายุมากกว่า 50 ปีที่ตากแดดมานาน

สาเหตุ: หลอดเลือดดำฝอยขยายตัวจากผิวที่เสื่อมเพราะแสงแดดสะสม

ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ไม่ใช่มะเร็ง แต่หน้าตาอาจคล้ายไฝหรือมะเร็งเม็ดสีชนิดเมลาโนมา ถ้ากดแล้วสีไม่จาง ต้องให้แพทย์ตรวจ

เมื่อไรต้องพบแพทย์: เพื่อยืนยันการวินิจฉัยด้วยกล้องส่องผิว (dermoscope) หรือเมื่อตุ่มแตกเลือดออกบ่อย แพทย์รักษาได้ด้วยเลเซอร์หลอดเลือด จี้ไฟฟ้า หรือผ่าตัดเล็ก

ตุ่มแดงโตเร็วเลือดออกง่าย (pyogenic granuloma)

ลักษณะ: ก้อนเนื้อสีแดงสด ผิวมันเงาเหมือนเนื้อสด ขนาด 3–10 มม. โตเร็วภายใน 2–4 สัปดาห์ แตะนิดเดียวเลือดออกมาก

สาเหตุ: หลอดเลือดฝอยงอกมากผิดปกติหลังบาดเจ็บเล็กน้อย พบบ่อยในหญิงตั้งครรภ์และผู้ใช้ยาบางกลุ่ม เช่น ยารักษาสิวไอโซเตรติโนอิน

ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ไม่ใช่มะเร็ง แต่เลือดออกซ้ำและไม่ค่อยหายเอง (ยกเว้นบางรายที่เกิดช่วงตั้งครรภ์อาจยุบหลังคลอด)

เมื่อไรต้องพบแพทย์: ควรพบภายใน 1–2 สัปดาห์ แพทย์จะขูดออกแล้วจี้ไฟฟ้าห้ามเลือด และส่งชิ้นเนื้อตรวจเพื่อยืนยันว่าไม่ใช่มะเร็ง

ตุ่มแข็ง ขุย หรือแผลไม่หาย ต้องแยกมะเร็งริมฝีปาก

ลักษณะ: ระยะแรกของมะเร็งริมฝีปากชนิดสความัส (squamous cell carcinoma) มักเริ่มจากริมฝีปากล่างแห้งเป็นขุยขาวเรื้อรัง ขอบปากไม่ชัด (actinic cheilitis) แล้วมีตุ่มแข็ง ผิวขรุขระ หรือแผลตื้นที่ตกสะเก็ดซ้ำ ๆ ไม่หายเกิน 3 สัปดาห์ อาจมีเลือดออกเมื่อถู

สาเหตุ: แสงแดดสะสมหลายสิบปี การสูบบุหรี่ ผิวขาว และภูมิคุ้มกันต่ำ พบมากในผู้ชายอายุมากกว่า 50 ปีที่ทำงานกลางแจ้ง

ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ถ้าพบในระยะแรกและผ่าตัดออกครบ ผลการรักษาดีมาก แต่ถ้าปล่อยไว้อาจลามไปต่อมน้ำเหลืองที่คอ

เมื่อไรต้องพบแพทย์: ตุ่มหรือแผลที่ริมฝีปากไม่หายภายใน 3 สัปดาห์ ควรพบแพทย์เพื่อตัดชิ้นเนื้อตรวจ (biopsy) ซึ่งเป็นหัตถการเล็กใต้ยาชาเฉพาะที่ อ่านเพิ่มเรื่อง มะเร็งผิวหนังชนิดสความัส

ตุ่มที่ริมฝีปากในเด็ก ต่างจากผู้ใหญ่อย่างไร

• ถุงน้ำเมือก พบบ่อยในเด็กวัยเรียนที่ชอบกัดปาก

• หูดข้าวสุกและหูด พบในเด็กมากกว่าผู้ใหญ่

• ตุ่มใสหรือแผลในปากร่วมกับตุ่มที่ฝ่ามือฝ่าเท้าและมีไข้ ในเด็กเล็กอายุต่ำกว่า 5 ปี นึกถึง โรคมือ เท้า ปาก ควรพบแพทย์และหยุดเรียน 7 วัน

• เริมครั้งแรกในเด็ก อาจมีไข้สูง แผลในปากหลายแผล กินน้ำไม่ได้ ต้องพบแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมงเพราะเสี่ยงขาดน้ำ

• ฟอร์ไดซ์สปอตพบน้อยในเด็กเล็ก มักเริ่มเห็นชัดในวัยรุ่น

เปรียบเทียบตุ่มที่ริมฝีปากแต่ละชนิดแบบย่อ

• ฟอร์ไดซ์สปอต: ขาวเหลือง 1–3 มม. หลายเม็ด เรียบ อยู่ถาวร ไม่ติดต่อ

• ถุงน้ำเมือก: ใสนุ่ม 2–10 มม. ริมฝีปากล่างด้านใน ยุบแล้วโป่งใหม่ ไม่ติดต่อ

• milia: ขาวแข็ง 1–2 มม. ไม่มีหัว ไม่อักเสบ ไม่ติดต่อ

• เริม: ตุ่มใสเป็นกลุ่ม มีอาการเสียวนำ หายใน 7–10 วัน ติดต่อได้

• หูด: ขรุขระ ค่อย ๆ โต ติดต่อได้

• หูดข้าวสุก: เงา มีรอยบุ๋ม พบในเด็ก ติดต่อได้

• venous lake: ม่วงน้ำเงิน กดแล้วจาง ผู้สูงอายุ ไม่ติดต่อ

• pyogenic granuloma: แดงสด โตเร็ว เลือดออกง่าย ไม่ติดต่อ

• มะเร็งริมฝีปาก: แข็ง ขุย หรือแผลไม่หายเกิน 3 สัปดาห์ ไม่ติดต่อแต่ต้องรีบตรวจ

ฟอร์ไดซ์สปอต รักษาได้ไหม ถ้าอยากให้หายไป

ฟอร์ไดซ์สปอตไม่จำเป็นต้องรักษาทางการแพทย์ แต่ถ้ารบกวนความมั่นใจ แพทย์ผิวหนังมีทางเลือกที่ช่วยให้เม็ดเล็กลงหรือจางลง โดยผลขึ้นกับแต่ละบุคคลและอาจกลับมาใหม่ได้

• ยาทากลุ่มเรตินอยด์ เช่น เทรทิโนอิน (tretinoin) 0.025–0.05%: ทาบาง ๆ ก่อนนอน ใช้ต่อเนื่อง 8–12 สัปดาห์จึงประเมินผล ช่วยได้เล็กน้อยถึงปานกลาง อาจทำให้ริมฝีปากแห้งลอก ห้ามใช้ระหว่างตั้งครรภ์

• เลเซอร์คาร์บอนไดออกไซด์ (CO2 laser): ระเหยต่อมไขมันทีละเม็ด มักต้องทำ 1–3 ครั้ง อาจมีรอยแดงหรือรอยดำชั่วคราว 2–6 สัปดาห์

• การเจาะเอาต่อมออกด้วยเครื่องมือเจาะขนาดเล็ก (micro-punch): เหมาะกับเม็ดที่นูนชัด แผลเล็กประมาณ 1–2 มม. หายใน 1–2 สัปดาห์

• ยากินไอโซเตรติโนอิน (isotretinoin): ช่วยให้ต่อมไขมันเล็กลง แต่เม็ดมักกลับมาเมื่อหยุดยา และมีผลข้างเคียงหลายด้าน แพทย์จึงไม่ใช้เพื่อรักษาฟอร์ไดซ์สปอตเพียงอย่างเดียวเป็นทางเลือกแรก

ทุกวิธีที่เป็นหัตถการมีความเสี่ยงเรื่องรอยแผลเป็น รอยด่างสี และผลที่ไม่เป็นไปตามคาด ควรได้รับการประเมินและทำโดยแพทย์ทุกครั้ง

ดูแลตัวเองเมื่อริมฝีปากเป็นตุ่ม

• ไม่บีบ ไม่แกะ ไม่เจาะตุ่มเอง โดยเฉพาะถุงน้ำเมือกและฟอร์ไดซ์สปอต

• เลิกนิสัยกัดหรือขบริมฝีปาก ถ้ามีฟันคมหรือเครื่องมือจัดฟันบาด ให้ทันตแพทย์ปรับ

• ทาลิปบาล์มที่มีสารกันแดด SPF 30 ขึ้นไปเมื่อออกแดด ลดความเสี่ยงผิวริมฝีปากเสื่อมจากแสง

• ถ้าสงสัยเริม ใช้ลิปและแก้วน้ำแยก งดจูบจนกว่าแผลตกสะเก็ดหมด

• ถ่ายรูปตุ่มไว้ทุก 1–2 สัปดาห์ เพื่อให้แพทย์เห็นว่าตุ่มโตหรือเปลี่ยนแปลงหรือไม่

• ถ้าตุ่มขึ้นหลังเปลี่ยนลิปสติกหรือยาสีฟัน และมีอาการแสบคัน ให้หยุดผลิตภัณฑ์นั้นก่อน อาจเป็น ผื่นแพ้สัมผัส

สิ่งที่ไม่ควรทำเมื่อมีตุ่มที่ริมฝีปาก

• ไม่ใช้เข็มเย็บผ้าหรือเข็มที่ไม่ปลอดเชื้อเจาะตุ่ม เสี่ยงติดเชื้อแบคทีเรียและแผลเป็น

• ไม่ทายาสเตียรอยด์เองกับตุ่มที่ยังไม่รู้สาเหตุ เพราะถ้าเป็นเริมหรือหูด ยาสเตียรอยด์อาจทำให้ลามมากขึ้น

• ไม่ทายากัดหูดหรือกรดเข้มข้นบนริมฝีปาก

• ไม่ปล่อยตุ่มแข็งหรือแผลที่ไม่หายเกิน 3 สัปดาห์ไว้โดยไม่ตรวจ

• ไม่สรุปเองว่าเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์จากการดูรูปในอินเทอร์เน็ต ตุ่มส่วนใหญ่ที่ริมฝีปากไม่ใช่โรคกลุ่มนี้

เมื่อไรควรพบแพทย์ และแพทย์จะตรวจอะไร

ควรพบแพทย์ผิวหนังเมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

• ตุ่มอยู่นานเกิน 4–6 สัปดาห์ หรือแตกแล้วกลับมาที่เดิมซ้ำ

• ตุ่มแข็ง โตเร็ว เปลี่ยนสี เลือดออกง่าย หรือเป็นแผลไม่หายเกิน 3 สัปดาห์

• อายุมากกว่า 50 ปี สูบบุหรี่ หรือทำงานกลางแจ้ง และริมฝีปากล่างแห้งเป็นขุยเรื้อรัง

• ตุ่มใสเป็นกลุ่มร่วมกับไข้ ต่อมน้ำเหลืองโต หรือเป็นซ้ำบ่อย

• ไม่แน่ใจว่าเป็นอะไรและกังวล

แพทย์จะซักประวัติระยะเวลา การกัดปาก การตากแดด การสูบบุหรี่ แล้วตรวจด้วยตาและกล้องส่องผิว ส่วนใหญ่วินิจฉัยได้ทันทีโดยไม่ต้องตรวจเพิ่ม ถ้าตุ่มมีลักษณะไม่ชัดเจน แพทย์จะตัดชิ้นเนื้อเล็ก 2–4 มม. ส่งตรวจทางพยาธิวิทยา ทราบผลใน 7–14 วัน

รวมบทความโรคผิวหนัง

สรุปสั้น ๆ

• ตุ่มเล็กไม่คันที่ริมฝีปากส่วนใหญ่คือ ฟอร์ไดซ์สปอต (ต่อมไขมันปกติ เม็ดขาวเหลือง 1–3 มม.) หรือ ถุงน้ำเมือก (ตุ่มใสนุ่มที่ริมฝีปากล่าง)

• ทั้งสองไม่ใช่โรคติดต่อ ไม่ใช่โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และไม่กลายเป็นมะเร็ง

• ตุ่มใสเป็นกลุ่มที่มีอาการเสียวนำ คือเริม ติดต่อได้ ยาต้านไวรัสให้ผลมากกว่าเมื่อเริ่มใน 24–48 ชั่วโมง

• ถุงน้ำเมือกที่เป็นซ้ำ รักษาให้ไม่กลับมาด้วยการผ่าตัดเอาต่อมน้ำลายเล็กออก ไม่ใช่การเจาะระบาย

• ห้ามบีบ แกะ หรือทายากัดหูดบนริมฝีปากเอง

• ตุ่มแข็งหรือแผลที่ไม่หายเกิน 3 สัปดาห์ ต้องพบแพทย์เพื่อแยกมะเร็งริมฝีปาก

คำถามที่พบบ่อยเรื่องตุ่มที่ริมฝีปาก

มีตุ่มเล็ก ๆ ที่ปาก แต่ไม่คัน เกิดจากอะไรได้บ้าง?

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือฟอร์ไดซ์สปอต ซึ่งเป็นต่อมไขมันปกติ เห็นเป็นเม็ดขาวเหลืองขนาด 1–3 มม. หลายเม็ด ไม่เจ็บและอยู่ถาวร รองลงมาคือถุงน้ำเมือกจากต่อมน้ำลายเล็กอุดตัน ซึ่งเป็นตุ่มใสนุ่มที่ริมฝีปากล่าง ยุบแล้วโป่งใหม่ นอกจากนี้อาจเป็น milia หูด หูดข้าวสุก หรือเริมระยะแรกที่ยังไม่แตก ถ้าตุ่มแข็ง โตเร็ว หรือเป็นแผลไม่หายเกิน 3 สัปดาห์ ควรพบแพทย์

fordyce spot คือ อะไร ติดต่อไหม

ฟอร์ไดซ์สปอต (Fordyce spots) คือต่อมไขมันที่อยู่ผิดตำแหน่งบริเวณริมฝีปาก กระพุ้งแก้ม หรืออวัยวะเพศ พบในผู้ใหญ่ประมาณ 70–80% ไม่ใช่เชื้อโรค จึงไม่ติดต่อจากการจูบหรือเพศสัมพันธ์ และไม่กลายเป็นมะเร็ง ไม่จำเป็นต้องรักษา แต่ถ้ารบกวนความมั่นใจ แพทย์อาจใช้ยาทากลุ่มเรตินอยด์ เลเซอร์คาร์บอนไดออกไซด์ หรือการเจาะเอาต่อมออกด้วยเครื่องมือขนาดเล็ก โดยผลแตกต่างกันในแต่ละคน

ต่อมน้ำลายอุดตันที่ปาก หายเองได้ไหม

ถุงน้ำเมือกจากต่อมน้ำลายเล็กอุดตัน (mucocele) ขนาดเล็กบางส่วนยุบหายเองได้ใน 3–6 สัปดาห์ โดยเฉพาะเมื่อเลิกกัดปาก แต่ถ้าตุ่มแตกแล้วกลับมาที่เดิมซ้ำ แสดงว่าต่อมน้ำลายยังเสียอยู่และมักไม่หายเองถาวร การเจาะระบายน้ำออกช่วยได้แค่ชั่วคราว วิธีที่ลดโอกาสเป็นซ้ำได้ดีคือผ่าตัดเลาะถุงน้ำพร้อมต่อมน้ำลายที่เป็นต้นเหตุ หรือใช้เลเซอร์คาร์บอนไดออกไซด์ ภายใต้ยาชาเฉพาะที่

เป็นตุ่มที่ปาก เหมือน สิว คืออะไร

ถ้าตุ่มแดง บวม เจ็บ มีหัวหนองที่ขอบปาก และยุบใน 5–7 วัน มักเป็นสิวจริง แต่ถ้าเป็นเม็ดขาวแข็งไม่มีหัว ไม่แดง อยู่นานหลายเดือน อาจเป็น milia หรือฟอร์ไดซ์สปอต ส่วนตุ่มแดงเล็ก ๆ หลายตุ่มรอบปากแต่เว้นขอบปากไว้ อาจเป็นผื่นรอบปาก (perioral dermatitis) ซึ่งรักษาคนละแบบกับสิว ถ้ามีอาการเสียวหรือแสบนำมาก่อนแล้วกลายเป็นตุ่มใส ให้นึกถึงเริม ไม่ควรบีบเพราะเชื้ออาจลาม

มะเร็งริมฝีปากระยะแรกมีอาการอย่างไร?

มะเร็งริมฝีปากระยะแรกมักเกิดที่ริมฝีปากล่าง เริ่มจากริมฝีปากแห้ง เป็นขุยขาวเรื้อรัง ขอบปากไม่ชัด แล้วมีตุ่มแข็ง ผิวขรุขระ หรือแผลตื้นที่ตกสะเก็ดซ้ำ ๆ ไม่หายเกิน 3 สัปดาห์ อาจมีเลือดออกเมื่อถู พบมากในผู้ชายอายุมากกว่า 50 ปีที่ตากแดดมานานหรือสูบบุหรี่ ถ้าพบในระยะแรกและผ่าตัดออกครบ ผลการรักษาดีมาก จึงควรพบแพทย์เพื่อตัดชิ้นเนื้อตรวจทันทีเมื่อมีลักษณะเหล่านี้

ตุ่มใสที่ปาก บีบหรือเจาะเองได้ไหม

ไม่ควรบีบหรือเจาะเอง ถ้าเป็นถุงน้ำเมือก การเจาะทำให้ยุบชั่วคราวแต่มักโป่งกลับมาในไม่กี่วันและเสี่ยงติดเชื้อ ถ้าเป็นเริม การบีบทำให้เชื้อไวรัสกระจายไปผิวรอบ ๆ และติดมือไปที่ตาได้ ส่วนฟอร์ไดซ์สปอตบีบไม่ออกและทำให้ริมฝีปากอักเสบเป็นรอยดำ ทางที่ปลอดภัยกว่าคือให้แพทย์ตรวจว่าเป็นตุ่มชนิดใด แล้วเลือกวิธีรักษาที่ตรงสาเหตุ ซึ่งส่วนใหญ่ทำได้รวดเร็วภายใต้ยาชาเฉพาะที่

อ่านเรื่องที่เกี่ยวข้อง: ริมฝีปากเป็นแผล · เริมที่ปาก · ตุ่มขาวเล็ก milia · หูดข้าวสุก · ผื่นรอบปาก ไม่ใช่สิว · ริมฝีปากดำ

บทความนี้ให้ข้อมูลทางการแพทย์ทั่วไป และไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์ การเลือกยา ขนาดยา และหัตถการขึ้นกับแพทย์ผู้ตรวจรักษาเป็นรายบุคคล

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 15 พฤศจิกายน 2569