กลิ่นตัว เกิดจากอะไร? กลิ่นแรง เหม็นเปรี้ยว เหม็นเขียว แก้ยังไง

ภาพ: Armin Kübelbeck · CC BY-SA 3.0 · ตัดต่อ

เขียนโดย นพ. ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง

กลิ่นตัว เกิดจากเหงื่อซึ่งโดยตัวเองเกือบไม่มีกลิ่น ไปผสมกับสารคัดหลั่งจากต่อมเหงื่อแบบอะโพไครน์และแบคทีเรียที่อาศัยบนผิวตามปกติ ไม่ได้หมายความว่าสกปรกหรือไม่ดูแลตัวเองเสมอไป คนส่วนใหญ่ดูแลกลิ่นตัวแรงได้ด้วยการอาบน้ำให้ทั่ว ซับผิวให้แห้ง และใช้ยาลดเหงื่อหรือโรลออนระงับกลิ่นกาย ถ้ากลิ่นยังแรงแม้ดูแลสม่ำเสมอ หรือกลิ่นเปลี่ยนไปกะทันหัน ควรพบแพทย์ผิวหนังเพื่อหาสาเหตุ

บทความนี้ตอบคำถามว่ากลิ่นตัว เกิดจากอะไร กลิ่นเหม็นเปรี้ยว เหม็นเขียว หรือเหม็นคาวบอกอะไรได้บ้าง และวิธีดูแลที่บ้าน รวมถึงเมื่อไรควรไปหาหมอ

กลิ่นตัวเกิดจากอะไร: ต่อมเหงื่อ 2 แบบ กับแบคทีเรียบนผิว

ผิวเรามีต่อมเหงื่อหลัก 2 แบบ ที่ทำงานต่างกัน

• ต่อมเหงื่อแบบเอคคริน (eccrine): มีเกือบทั่วตัว โดยเฉพาะฝ่ามือ ฝ่าเท้า และใบหน้า หน้าที่หลักคือช่วยระบายความร้อน น้ำเหงื่อชนิดนี้เกือบไม่มีกลิ่น

• ต่อมเหงื่อแบบอะโพไครน์ (apocrine): อยู่ที่รักแร้ ขาหนีบ และรอบหัวนม เริ่มทำงานชัดเจนตั้งแต่เข้าวัยรุ่น สารที่หลั่งออกมามีลักษณะข้นกว่า และตอนออกจากต่อมก็ยังเกือบไม่มีกลิ่นเช่นกัน

กลิ่นตัวส่วนใหญ่เกิดเมื่อแบคทีเรียที่อยู่บนผิวตามปกติ ย่อยสารจากต่อมอะโพไครน์ ไขมันผิว และเซลล์ผิว แล้วเกิดเป็นสารที่มีกลิ่น เช่น กรดไขมันสายสั้น แบคทีเรียที่มักเกี่ยวข้องได้แก่ กลุ่ม Corynebacterium, Staphylococcus hominis, Staphylococcus epidermidis และ Cutibacterium แบคทีเรียเหล่านี้ไม่ได้แปลกหรือสกปรก เป็นจุลินทรีย์ประจำผิวของคนทั่วไป

จึงไม่แปลกที่กลิ่นตัวจะเริ่มชัดหลังเข้าวัยรุ่น เพราะต่อมอะโพไครน์เพิ่งทำงานเต็มที่ รักแร้เหม็นจึงพบบ่อยในช่วงนี้ และมักแรงตรงบริเวณที่มีทั้งต่อมอะโพไครน์ ขน และความอับชื้น เช่น รักแร้และขาหนีบ

ภาพ: Le-prof-histo · CC BY-SA 4.0

ถ้าเหงื่อออกมากผิดปกติ ผิวจะชื้นนาน แบคทีเรียทำงานได้ง่ายขึ้น กลิ่นจึงแรงขึ้นได้ อ่านเพิ่มเรื่องเหงื่อออกมาก (hyperhidrosis) และวิธีแยกเหงื่อออกเยอะแบบขี้ร้อนจากสัญญาณโรคที่ซ่อนอยู่

ทำไมอาบน้ำแล้วยังมีกลิ่นเต่า

คำถามที่พบบ่อยคือ ทำไมอาบน้ำแล้วยังมีกลิ่นเต่า หรือรู้สึกว่ากลิ่นตัวแรง ใช้อะไรก็ไม่หาย ทั้งที่อาบน้ำทุกวัน สาเหตุที่พบบ่อยไม่ใช่ว่าอาบน้ำไม่พอเสมอไป

• แบคทีเรียอยู่ในซอกผิว โคนขน และรูขุมขน การล้างผิวชั้นนอกจึงลดกลิ่นได้ชั่วคราว แต่สารจากต่อมอะโพไครน์ยังหลั่งต่อได้หลังอาบน้ำ

• ซอกผิว เช่น รักแร้ ใต้ราวนม ขาหนีบ หรือซอกนิ้วเท้า ถ้าซับไม่แห้ง จะชื้นเร็ว กลิ่นกลับมาได้ในไม่กี่ชั่วโมง โดยเฉพาะในอากาศร้อนชื้น

• เสื้อผ้าหรือผ้าเช็ดตัวที่เคยมีเหงื่อ เก็บกลิ่นไว้ได้ แม้ตัวจะสะอาดแล้ว พอใส่เสื้อตัวเดิม กลิ่นก็กลับมา

• ใช้แค่โรลออนระงับกลิ่นกายที่กลบกลิ่น แต่ไม่ได้ลดเหงื่อ ผิวจึงยังชื้น

• บางครั้งมีภาวะอื่นร่วม เช่น การติดเชื้อที่ผิว เหงื่อออกมาก หรือกลิ่นจากอาหารและยา

กลิ่นเต่าเป็นคำที่คนไทยใช้บรรยายกลิ่นตัวที่แรง โดยเฉพาะที่ซอกผิว ไม่ได้เป็นชื่อโรค ถ้าอาบน้ำ ซับให้แห้ง และใช้ยาลดเหงื่ออย่างถูกวิธีแล้วยังมีกลิ่นชัด ควรให้แพทย์ผิวหนังช่วยดูสาเหตุ ไม่ต้องโทษตัวเองว่าไม่สะอาด

กลิ่นตัวบอกโรคได้ไหม

กลิ่นตัว บอกโรคได้บ้างในบางกรณี แต่ลักษณะกลิ่นอย่างเดียววินิจฉัยโรคไม่ได้ คนส่วนใหญ่ที่กลิ่นตัว เหม็นเปรี้ยว หรือกลิ่นตัว เหม็นเขียว ยังมาจากเหงื่อกับแบคทีเรียบนผิว ตารางนี้เป็นแนวทางคร่าว ๆ ว่ากลิ่นแบบไหนอาจสัมพันธ์กับอะไร และควรทำอย่างไร

ข้อสำคัญคือ กลิ่นที่เปลี่ยนไปโดยไม่มีเหตุจากอาหาร ยา หรือการดูแลตัว เป็นเรื่องที่ควรถามแพทย์ได้ ไม่ใช่เรื่องที่ต้องอาย กลิ่นตัว เหม็นคาว เป็นครั้งคราวหลังทานอาหารทะเล ก็ยังไม่เท่ากับเป็นโรคหายากเสมอไป

อะไรทำให้กลิ่นตัวแรงขึ้น

ปัจจัยที่ทำให้กลิ่นตัวแรงขึ้นได้บ่อย ได้แก่

• เหงื่อออกมาก ทั้งจากอากาศร้อน การออกกำลังกาย ความเครียด หรือภาวะเหงื่อออกมาก

• ขนรักแร้ ขนเป็นพื้นผิวให้เหงื่อและแบคทีเรียเกาะ กลิ่นจึงอยู่ได้นานขึ้น

• เสื้อผ้าใยสังเคราะห์ โดยเฉพาะเสื้อโพลีเอสเตอร์ เก็บความชื้นและกลิ่นได้มากกว่าผ้าฝ้ายหรือผ้าธรรมชาติ

• อาหาร เช่น กระเทียม หอม เครื่องเทศจัด แอลกอฮอล์ หรืออาหารที่มีกลิ่นแรง อาจเปลี่ยนกลิ่นเหงื่อและลมหายใจได้ชั่วคราว

• ยา ยาบางชนิด เช่น ยาต้านเศร้าบางตัว อาจทำให้เหงื่อออกมากขึ้น หรือเปลี่ยนกลิ่นได้

• ฮอร์โมน วัยรุ่น ประจำเดือน การตั้งครรภ์ และวัยหมดประจำเดือน อาจทำให้เหงื่อและกลิ่นเปลี่ยน

• ความเครียดและความวิตกกังวล สามารถกระตุ้นต่อมอะโพไครน์ได้

• น้ำหนักตัวที่มาก ทำให้ซอกผิวอับชื้นง่าย

• การติดเชื้อที่ผิว เช่น เชื้อราหรือเชื้อแบคทีเรียในซอกผิว

• โรคประจำตัว เช่น เบาหวาน โรคตับ โรคไต ตามที่กล่าวในตารางด้านบน

ถ้าเหงื่อทำให้เกิดผื่นคัน แสบ หรือลมพิษ อาจไม่ใช่แค่เรื่องกลิ่น อ่านเพิ่มเรื่องแพ้เหงื่อ ส่วนรอยคล้ำที่รักแร้อาจมีหลายสาเหตุ อ่านเรื่องรักแร้ดำ

ดูแลเองยังไง: โรลออนระงับกลิ่นกาย ยาลดเหงื่อ และกลิ่นติดเสื้อซักไม่ออก

คนส่วนใหญ่เริ่มดูแลกลิ่นตัวได้ที่บ้าน ดังนี้

อาบน้ำและซับให้แห้ง

• ล้างรักแร้ ขาหนีบ ซอกผิว และเท้าให้ทั่วด้วยสบู่ แล้วซับให้แห้ง โดยเฉพาะซอกผิว

• ไม่จำเป็นต้องถูแรงหรืออาบบ่อยจนผิวแห้งและระคาย เพราะผิวที่ระคายอาจอับชื้นและมีกลิ่นง่ายขึ้น

• สบู่ที่มีฤทธิ์ฆ่าเชื้ออาจช่วยลดแบคทีเรียได้ในบางคน แต่ถ้าผิวแห้งหรือคัน ให้กลับไปใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่อ่อนโยน

โรลออนระงับกลิ่นกาย ต่างจากยาลดเหงื่ออย่างไร

• โรลออนระงับกลิ่นกาย (deodorant): ช่วยกลบกลิ่น หรือลดแบคทีเรียที่ทำให้เกิดกลิ่น แต่ไม่ได้ลดปริมาณเหงื่อ

• ยาลดเหงื่อ (antiperspirant): มักมีสารกลุ่มอะลูมิเนียม เช่น อะลูมิเนียมคลอไรด์ ช่วยอุดท่อเหงื่อชั่วคราว ทำให้เหงื่อออกน้อยลง ผิวแห้งขึ้น แบคทีเรียจึงสร้างกลิ่นได้น้อยลง หลายผลิตภัณฑ์มีทั้งสองอย่างในขวดเดียว

วิธีทายาลดเหงื่อที่แพทย์ผิวหนังมักแนะนำ

• ทาบนผิวที่สะอาดและแห้งสนิท ก่อนนอน เพราะตอนกลางคืนเหงื่อออกน้อยกว่า สารออกฤทธิ์ทำงานได้ดีกว่าและระคายน้อยกว่า

• รอให้แห้งก่อนนอนหรือก่อนใส่เสื้อ

• ไม่ทาทันทีหลังโกนขน เพราะผิวที่เพิ่งโกนระคายได้ง่าย

• ถ้าผิวแดงหรือคัน ให้เว้นระยะทา เปลี่ยนสูตร หรือปรึกษาแพทย์ ไม่ควรซื้อยาสเตียรอยด์มาทาเอง

• ยาลดเหงื่อที่ความเข้มข้นสูงกว่า อาจต้องให้แพทย์เป็นผู้พิจารณา

เสื้อผ้าและกลิ่นตัว ติดเสื้อ ซักไม่ออก

• เลือกเสื้อผ้าฝ้ายหรือผ้าธรรมชาติที่ระบายอากาศดี เลี่ยงเสื้อใยสังเคราะห์ที่คับ เมื่อออกกำลังกาย เปลี่ยนเสื้อที่เปียกเหงื่อเร็ว ๆ

• ซักเสื้อที่เปียกเหงื่อโดยไม่กองทิ้งให้อับ ผ้าที่ชื้นนาน กลิ่นจะฝังในเส้นใย โดยเฉพาะเสื้อกีฬาใยสังเคราะห์

• ถ้ากลิ่นติดเสื้อซักไม่ออก ลองซักเร็วขึ้น ใช้ผงซักฟอกเพียงพอ ล้างน้ำให้ทั่ว และตากให้แห้งสนิท หากผ้าอนุญาต น้ำที่อุ่นขึ้นอาจช่วยได้ บางครั้งกลิ่นฝังในเส้นใยสังเคราะห์จนทำความสะอาดได้ยาก อาจต้องปรับวิธีซักหรือเลิกใช้เสื้อตัวนั้น

• รองเท้าและถุงเท้าที่ชื้นทำให้น้ำเหม็นได้ง่าย ควรผลัดและทำให้แห้ง อ่านเพิ่มเรื่องโรคเท้าเหม็นและเหงื่อเท้ามาก

ถ้าทำทุกอย่างแล้วกลิ่นยังแรง แพทย์ผิวหนังรักษายังไง

ถ้าดูแลเองอย่างสม่ำเสมอแล้วยังมีกลิ่นตัวแรง แพทย์ผิวหนังจะหาสาเหตุก่อนว่าเป็นกลิ่นจากต่อมเหงื่อและแบคทีเรียเป็นหลัก หรือมีเหงื่อออกมาก การติดเชื้อที่ผิว หรือโรคอื่นร่วม แนวทางที่แพทย์ผิวหนังใช้กันโดยทั่วไปอาจประกอบด้วย

• ยาทากลุ่มอะลูมิเนียมคลอไรด์ ความเข้มข้นที่เหมาะกับแต่ละคน ทาบนผิวแห้งตอนกลางคืน เพื่อลดเหงื่อ

• ยาทาฆ่าเชื้อหรือยาทาปฏิชีวนะ ในรายที่แบคทีเรียหรือการติดเชื้อที่ผิวเกี่ยวข้อง

• การฉีดโบทูลินัมท็อกซินเพื่อลดเหงื่อ ในรายที่เหงื่อออกมากและเป็นสาเหตุให้กลิ่นแรง ผลอยู่ได้ชั่วคราว ต้องพิจารณาเป็นรายบุคคล

• การกำจัดขนด้วยเลเซอร์ เป็นอีกวิธีที่อาจช่วยลดพื้นผิวที่เหงื่อและแบคทีเรียเกาะได้ในบางคน

• รักษาสาเหตุร่วม เช่น ภาวะเหงื่อออกมาก การติดเชื้อที่ผิว หรือโรคระบบที่เกี่ยวข้องกับกลิ่น

การดูแลที่เหมาะกับแต่ละคนไม่เหมือนกัน และผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละบุคคล บทความนี้พูดถึงแนวทางทั่วไป ไม่ได้ระบุว่าคลินิกมีหัตถการหรือเครื่องมือชนิดใด หากต้องการคำแนะนำที่เหมาะกับตัวเอง ควรให้แพทย์ตรวจและวางแผนเป็นรายบุคคล

เมื่อไหร่ควรไปหาหมอ

ควรพบแพทย์ผิวหนัง เมื่อ

• ดูแลเองอย่างถูกวิธีสักระยะ แล้วยังมีกลิ่นตัวแรงจนรบกวนชีวิตหรือความมั่นใจ

• กลิ่นเปลี่ยนไปกะทันหัน โดยไม่มีเหตุจากอาหาร ยา หรือการออกกำลังกาย

• เหงื่อออกมากขึ้นผิดปกติ กะทันหัน หรือมีเหงื่อตอนกลางคืนโดยไม่ทราบสาเหตุ

• มีผื่น เจ็บ คัน มีก้อน หรือมีหนองที่รักแร้ ขาหนีบ หรือซอกผิว

• กลิ่นคาวปลา กลิ่นอะซิโตน หรือกลิ่นแอมโมเนีย ที่ไม่ใช่จากอาหาร และมีอาการอื่นร่วม

ควรไปโรงพยาบาลโดยเร็ว ถ้ามีกลิ่นผลไม้หรืออะซิโตนร่วมกับหิวน้ำมาก ปัสสาวะบ่อย อ่อนเพลียมาก หายใจหอบ หรือรู้สึกสับสน เพราะอาจเป็นภาวะคีโตนจากเบาหวานซึ่งต้องได้รับการดูแลเร่งด่วน

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับกลิ่นตัว

กลิ่นตัวดูแลแล้วไม่กลับมาอีกได้ไหม?

คนส่วนใหญ่ควบคุมกลิ่นตัวได้ดีขึ้นด้วยการอาบน้ำให้ทั่ว ซับผิวให้แห้ง และใช้ยาลดเหงื่ออย่างสม่ำเสมอ แต่ต่อมเหงื่อและแบคทีเรียบนผิวเป็นเรื่องปกติของร่างกาย จึงมีโอกาสที่กลิ่นจะกลับมาได้ถ้าขาดการดูแล หรือมีปัจจัยกระตุ้น เช่น อากาศร้อน ความเครียด หรือฮอร์โมน บางสาเหตุ เช่น การติดเชื้อที่ผิวหรือภาวะเหงื่อออกมาก รักษาสาเหตุแล้วกลิ่นมักดีขึ้น ผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละบุคคล ไม่มีวิธีใดรับรองว่ากลิ่นจะไม่กลับมาอีกเลย

โกนขนรักแร้ช่วยลดกลิ่นไหม?

โกนหรือตัดขนรักแร้ให้สั้นช่วยลดกลิ่นได้ในหลายคน เพราะขนเป็นพื้นผิวให้เหงื่อและแบคทีเรียเกาะ แต่การโกนอย่างเดียวมักไม่เพียงพอ ยังต้องอาบน้ำ ซับแห้ง และใช้ยาลดเหงื่อหรือโรลออนระงับกลิ่นกายร่วมด้วย ไม่ควรทายาลดเหงื่อเข้มข้นทันทีหลังโกน เพราะผิวที่เพิ่งโกนระคายได้ง่าย การกำจัดขนด้วยเลเซอร์เป็นอีกวิธีที่อาจช่วยลดขนในระยะยาวได้ในบางคน ควรปรึกษาแพทย์ก่อนถ้าผิวแพ้ง่ายหรือมีผื่นที่รักแร้

กลิ่นตัวผู้ชายกับผู้หญิงต่างกันไหม?

ทั้งผู้ชายและผู้หญิงมีกลิ่นตัวได้ ไม่ใช่เรื่องของความสะอาดเพียงอย่างเดียว โดยรวมแล้วกลิ่นตัวผู้ชายมักถูกพูดถึงบ่อยกว่า เพราะโดยเฉลี่ยอาจเหงื่อออกมากกว่าและมีขนรักแร้มากกว่า แต่ระดับกลิ่นต่างกันมากในแต่ละคน ในผู้หญิง ฮอร์โมนช่วงประจำเดือน การตั้งครรภ์ หรือวัยหมดประจำเดือนอาจทำให้เหงื่อและกลิ่นเปลี่ยนไปได้ การดูแลหลักเหมือนกัน คืออาบน้ำให้ทั่ว ซับแห้ง และใช้ยาลดเหงื่ออย่างถูกวิธี

เหม็นคาวปลาเกิดจากอะไร?

กลิ่นคาวปลาที่ตัว ปัสสาวะ หรือลมหายใจ อาจมาจากภาวะหายากที่เรียก trimethylaminuria ซึ่งร่างกายย่อยสารไตรเมทิลามีนได้น้อย เพราะเอนไซม์จากยีน FMO3 ทำงานไม่เต็มที่ กลิ่นอาจแรงขึ้นเมื่อทานปลา ไข่ ตับ หรือถั่ว และเมื่อเครียดหรือเหงื่อออกมาก นอกจากนี้กลิ่นคาวอาจเป็นชั่วคราวจากอาหาร หรือสัมพันธ์กับโรคตับและไตในบางคน จึงไม่ควรสรุปเองว่าเป็นโรคนี้ ถ้ากลิ่นคาวปลาชัดและเรื้อรัง ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ

เด็กมีกลิ่นตัวผิดปกติไหม?

ก่อนเข้าวัยรุ่น ต่อมอะโพไครน์ยังไม่ทำงานเต็มที่ เด็กเล็กจึงมักยังไม่มีกลิ่นตัวแบบผู้ใหญ่ ถ้าเด็กมีกลิ่นแรงผิดปกติ โดยเฉพาะกลิ่นจากรูจมูกข้างเดียว ลมหายใจ ปัสสาวะ หรือกลิ่นที่มาใหม่โดยไม่มีเหตุจากอาหาร ควรให้แพทย์ประเมิน เพราะบางครั้งมีสิ่งแปลกปลอมในจมูก หรือภาวะเมแทบอลิซึมที่พบได้น้อย เมื่อเข้าวัยรุ่น กลิ่นตัวที่รักแร้เป็นเรื่องที่พบได้บ่อยและมักดูแลได้ด้วยสุขอนามัยและยาลดเหงื่อ ไม่ควรตำหนิเด็กว่าสกปรก

ระงับกลิ่นกายกับยาลดเหงื่อ ใช้อย่างไรให้เหมาะ?

โรลออนระงับกลิ่นกายช่วยกลบกลิ่นหรือลดแบคทีเรีย แต่ไม่ได้ลดเหงื่อ ยาลดเหงื่อช่วยอุดท่อเหงื่อชั่วคราว ทำให้ผิวแห้งขึ้นและกลิ่นน้อยลง หลายผลิตภัณฑ์มีทั้งสองอย่างในขวดเดียว วิธีที่ใช้กันคือทายาลดเหงื่อบนผิวแห้งสนิทก่อนนอน รอให้แห้ง แล้วในตอนเช้าจะอาบน้ำและใช้ระงับกลิ่นกายเพิ่มได้ถ้าต้องการ ถ้าทาแล้วผิวแดงหรือคัน ให้เว้นระยะหรือเปลี่ยนสูตร และปรึกษาแพทย์ถ้ายังไม่ดีขึ้น

ปรึกษาแพทย์ผิวหนังที่คลินิกเฉพาะทางผิวหนัง Siam Dermatology

ถ้ากังวลเรื่องกลิ่นตัว กลิ่นตัวแรง หรือกลิ่นที่เปลี่ยนไป สามารถพบแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่คลินิกเฉพาะทางผิวหนัง Siam Dermatology ได้ แพทย์จะซักประวัติ ตรวจผิว และแนะนำการดูแลที่เหมาะกับแต่ละคน ดูรายละเอียดเพิ่มที่หน้าตรวจรักษาโรคผิวหนังทั่วไป

นัดหมายได้ทาง LINE @siamderm หรือโทร 061-448-7000

เวลาทำการ: จันทร์–ศุกร์ 16:00–20:00 น. และเสาร์–อาทิตย์ 08:00–16:00 น.

วันพุธไม่มีตรวจโรคผิวหนังทั่วไป (เปิดเฉพาะเลเซอร์และหัตถการ)

แหล่งอ้างอิง

• DermNet. Bromhidrosis (updated June 2021)

• DermNet. Antiperspirant (August 2022)

• NHS. Body odour (BO) (reviewed 14 May 2025)

• American Academy of Dermatology. Hyperhidrosis: 6 tips dermatologists give their patients

• American Academy of Dermatology. Hyperhidrosis: Diagnosis and treatment

• MedlinePlus Genetics. Trimethylaminuria

• MedlinePlus. Sweat

• MedlinePlus. Breath odor

• Mayo Clinic. Sweating and body odor (3 May 2025)