หูด เกิดจากอะไร แพทย์ผิวหนังอธิบายวิธีแยกหูด 5 ชนิด หูดที่เท้ากับตาปลาต่างกันอย่างไร และวิธีรักษาให้หายไม่ให้ลุกลาม
อัปเดตเมื่อ 2 ต.ค.
หูด (warts หรือ verruca) คือตุ่มนูนขรุขระที่ผิวหนังซึ่งเกิดจากการติดเชื้อไวรัสเอชพีวี (human papillomavirus หรือ HPV) ที่ผิวหนังชั้นบน ทำให้เซลล์ผิวแบ่งตัวและหนาขึ้นจนเป็นตุ่ม หูดผิวหนังทั่วไปไม่ใช่มะเร็งและส่วนใหญ่ไม่อันตราย แต่ติดต่อได้ ลามไปขึ้นที่ใหม่บนตัวเองได้ และในเด็กราว 2 ใน 3 หายเองได้ภายใน 2 ปี
หูดพบได้ราว 7–12% ของประชากรทั่วไป และ 10–20% ของเด็กวัยเรียน คำถามที่คนไข้ถามแพทย์ผิวหนังบ่อยที่สุดมีอยู่ไม่กี่ข้อ คือ หูดเกิดจากอะไร ปล่อยไว้อันตรายไหม หายเองได้ไหม ใช้ยาอะไรทา และจี้แบบไหนดี บทความนี้ตอบทีละข้อ แยกตามตำแหน่งที่หูดขึ้น เพราะหูดที่มือ ที่เท้า ที่หน้า และที่อวัยวะเพศ รักษาไม่เหมือนกัน พร้อมบอกชื่อยา ความเข้มข้น และระยะเวลาที่ใช้จริง
หูด เกิดจากอะไร
ต้นเหตุของหูดคือเชื้อ HPV ซึ่งมีมากกว่า 200 สายพันธุ์ แต่ละสายพันธุ์ชอบขึ้นคนละที่ หูดที่มือและนิ้วมักเกิดจากสายพันธุ์ 2, 4, 27 และ 57 หูดที่ฝ่าเท้ามักเป็นสายพันธุ์ 1 หูดแบนที่หน้าเป็นสายพันธุ์ 3 และ 10 ส่วนหูดที่อวัยวะเพศเป็นสายพันธุ์ 6 และ 11 เป็นหลัก
เชื้อเข้าสู่ผิวผ่านรอยถลอก รอยแตก หรือรอยขีดข่วนเล็ก ๆ ที่มองแทบไม่เห็น แล้วไปอาศัยอยู่ในเซลล์ผิวชั้นบน ผิวที่เปียกน้ำนานจนนุ่มเปื่อย เช่น เท้าที่แช่น้ำในสระ หรือมือที่ล้างจานทั้งวัน จะติดเชื้อได้ง่ายกว่าผิวที่แห้ง
ข้อที่ควรรู้คือ หูดผิวหนังเกิดจากเชื้อ ไม่ได้เกิดจากความสกปรก การกินอาหารบางอย่าง หรือการจับคางคกตามที่เชื่อกันมา และไม่ได้เป็นกรรมพันธุ์ แม้ภูมิคุ้มกันของแต่ละคนจะทำให้บางคนเป็นง่ายและหายยากกว่าคนอื่น
หูดติดต่อกันได้อย่างไร
หูดติดต่อได้ 3 ทาง ซึ่งเป็นคำอธิบายเดียวกับที่ตำราแพทย์ใช้
สัมผัสโดยตรง กับผิวหนังที่มีหูดของคนอื่น โดยเฉพาะเมื่อผิวเรามีแผลเล็ก ๆ
สัมผัสทางอ้อม ผ่านของใช้ร่วมกัน เช่น ผ้าเช็ดตัว รองเท้า ถุงเท้า กรรไกรตัดเล็บ ตะไบเท้า และพื้นเปียกในห้องอาบน้ำรวม สระว่ายน้ำ และห้องล็อกเกอร์ ซึ่งเป็นทางหลักของหูดที่ฝ่าเท้า
ลามในตัวเอง (autoinoculation) การแกะ กัด เกา หรือโกนผ่านหูด ทำให้เชื้อติดไปขึ้นที่ใหม่ บางครั้งขึ้นเรียงเป็นแนวตามรอยเกา
ความเสี่ยงในการติดต่อจากการสัมผัสครั้งเดียวไม่สูงนัก คนในบ้านเดียวกันจำนวนมากไม่ติดกัน แต่การใช้ของร่วมกันซ้ำ ๆ ทุกวันทำให้โอกาสสะสมขึ้น
หูด กี่วันแสดงอาการ (ระยะฟักตัว)
หลังรับเชื้อ หูดส่วนใหญ่ใช้เวลา 2–6 เดือน กว่าจะขึ้นเป็นตุ่มที่มองเห็น บางรายนานเกือบปี นี่คือเหตุผลที่คนไข้มักนึกไม่ออกว่าไปติดมาจากไหน และเป็นเหตุผลที่หลังรักษาตุ่มเดิมหายแล้ว ยังอาจมีตุ่มใหม่โผล่ขึ้นตามมาในอีกไม่กี่เดือน เพราะเชื้อที่ฝังอยู่ในผิวรอบ ๆ ยังไม่แสดงตัวตอนที่รักษาครั้งแรก
ใครเสี่ยงเป็นหูดง่ายและหายยาก
เด็กอายุราว 5–16 ปี ซึ่งเป็นช่วงที่พบหูดมากที่สุด
คนที่มือหรือเท้าเปียกชื้นบ่อย เช่น นักว่ายน้ำ คนทำงานในครัว คนทำงานแปรรูปเนื้อสัตว์และอาหารทะเล
คนที่กัดเล็บ แกะหนังรอบเล็บ หรือมีผิวแห้งแตกเป็นแผลบ่อย
ผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ เช่น ผู้ที่กินยากดภูมิคุ้มกันหลังปลูกถ่ายอวัยวะ ผู้ป่วยโรคแพ้ภูมิตัวเองที่ใช้ยากดภูมิ และผู้ติดเชื้อเอชไอวี กลุ่มนี้มักมีหูดจำนวนมาก ดื้อการรักษา และต้องติดตามกับแพทย์อย่างใกล้ชิด
ผู้ป่วยเบาหวานที่มีหูดที่เท้า ไม่ได้เป็นง่ายกว่าคนทั่วไป แต่มีความเสี่ยงเป็นแผลสูงหากรักษาเองด้วยยากัด จึงไม่ควรรักษาเอง
หูดที่มือและนิ้วมือ (หูดธรรมดา)
ลักษณะ: ตุ่มนูนแข็ง ผิวขรุขระคล้ายดอกกะหล่ำ ขนาด 1–10 มม. สีเนื้อหรือเทาอมน้ำตาล มักขึ้นที่หลังมือ นิ้ว ข้อนิ้ว และข้อศอกหัวเข่าในเด็ก ถ้าตัดผิวด้านบนออกจะเห็นจุดดำเล็ก ๆ ซึ่งคือเส้นเลือดฝอยที่อุดตัน ชื่อทางการแพทย์คือ common wart หรือ verruca vulgaris
สาเหตุ: HPV สายพันธุ์ 2, 4, 27, 57 ติดผ่านรอยถลอกที่มือ หรือลามจากการกัดแกะ
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ไม่อันตรายและไม่ฉุกเฉิน รักษาด้วยยาทาก่อนได้ในผู้ใหญ่ที่สุขภาพดี ถ้ามีหลายตุ่มควรเริ่มรักษาเร็ว เพราะยิ่งมากยิ่งหายยาก
เมื่อไรต้องพบแพทย์: ทายาต่อเนื่อง 12 สัปดาห์แล้วไม่ยุบ มีมากกว่า 5–10 ตุ่ม ลามเร็ว ขึ้นที่นิ้วมือจนรบกวนการใช้งาน หรือมีลักษณะไม่เหมือนหูดทั่วไป
หูดรอบเล็บและใต้เล็บ
ลักษณะ: ตุ่มขรุขระที่ขอบเล็บ หนังรอบเล็บ หรือมุดลงใต้แผ่นเล็บ ทำให้เล็บยกตัวหรือเสียรูป บางรายเจ็บเวลากดหรือหยิบของ เรียกว่า periungual wart
สาเหตุ: พบมากในคนที่กัดเล็บหรือแกะหนังรอบเล็บ เพราะเปิดแผลให้เชื้อเข้าและพาเชื้อลามจากนิ้วหนึ่งไปอีกนิ้ว
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: รักษายากที่สุดในบรรดาหูดที่มือ หายช้า และการจี้แรงเกินไปอาจทำลายโคนเล็บจนเล็บงอกผิดรูปถาวร
เมื่อไรต้องพบแพทย์: ควรให้แพทย์ประเมินตั้งแต่ต้น โดยเฉพาะในผู้ใหญ่ที่มีตุ่มเดียวเรื้อรังรอบเล็บหรือใต้เล็บ เพราะมะเร็งผิวหนังชนิดสความัสในระยะแรก (squamous cell carcinoma in situ) ที่บริเวณเล็บอาจหน้าตาเหมือนหูดได้มาก
หูดที่ฝ่าเท้าและส้นเท้า
ลักษณะ: ตุ่มแบนแข็งที่ฝังลงไปในผิวเพราะถูกน้ำหนักตัวกด ผิวด้านบนหนาเหมือนตาปลา มีจุดดำเล็ก ๆ กระจายอยู่ข้างใน ลายเส้นผิวหนังขาดหายตรงตุ่ม เจ็บเวลาเดิน บางรายมีตุ่มเล็ก ๆ หลายตุ่มอยู่รวมเป็นแผ่น เรียกว่าหูดแบบโมเสก (mosaic wart) ชื่อทางการแพทย์คือ plantar wart หรือ verruca plantaris
สาเหตุ: HPV สายพันธุ์ 1, 2, 4 ติดจากพื้นเปียกในที่สาธารณะ ผ่านผิวฝ่าเท้าที่นุ่มเปื่อยจากน้ำ
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ไม่อันตราย แต่รบกวนการเดินและการออกกำลังกาย หูดแบบโมเสกที่กินพื้นที่กว้างอาจใช้เวลารักษาหลายเดือน ไม่ควรตัดหรือจี้ลึกที่จุดรับน้ำหนัก เพราะแผลเป็นที่ฝ่าเท้าอาจเจ็บไปตลอด
เมื่อไรต้องพบแพทย์: แยกไม่ออกว่าเป็นหูดหรือตาปลา เป็นเบาหวานหรือเท้าชา เจ็บจนเดินไม่ปกติ หรือมีก้อนที่ฝ่าเท้าที่มีสีคล้ำ โตขึ้น หรือเป็นแผลไม่หาย เพราะมะเร็งเมลาโนมาที่ฝ่าเท้าบางชนิดไม่มีสีและถูกรักษาเป็นหูดมาเป็นปีได้
หูดที่ฝ่าเท้า กับ ตาปลา ต่างกันอย่างไร
ทั้งสองเป็นตุ่มแข็งที่ฝ่าเท้าและเจ็บเวลาเดิน แต่หูดเกิดจากไวรัสจึงติดต่อได้ ส่วนตาปลา (corn) เกิดจากแรงกดและการเสียดสีซ้ำ ๆ ไม่ใช่การติดเชื้อ วิธีแยกเบื้องต้นมี 4 ข้อ
จุดดำกลางตุ่ม: มีในหูด (เส้นเลือดฝอยอุดตัน) ไม่มีในตาปลา ซึ่งมีแกนใสสีเหลืองอยู่ตรงกลางแทน
ลายเส้นผิวหนัง: หูดทำให้ลายเส้นบนฝ่าเท้าขาดหายตรงตุ่ม ส่วนตาปลาลายเส้นยังลากผ่านได้ต่อเนื่อง
ลักษณะการเจ็บ: หูดเจ็บเมื่อบีบจากด้านข้าง ตาปลาเจ็บเมื่อกดตรง ๆ ลงไป
ตำแหน่ง: ตาปลาขึ้นตรงปุ่มกระดูกหรือจุดรับแรงกด หูดขึ้นได้ทุกจุดและมักมีหลายตุ่ม
ถ้ายังแยกไม่ออก แพทย์ผิวหนังใช้กล้องส่องผิวหนัง (dermoscope) ยืนยันได้ภายในไม่กี่นาที การแยกให้ถูกสำคัญ เพราะการแปะแผ่นกัดตาปลาบนหูด หรือฝานหูดออกเองแบบที่ทำกับตาปลา มักทำให้เชื้อลามมากขึ้น อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่บทความ ตาปลาที่เท้าเกิดจากอะไร และต่างจากหูดที่เท้าอย่างไร
หูดที่หน้า หูดแบน และหูดติ่ง
หูดที่ขึ้นบนใบหน้ามีสองแบบหลักซึ่งหน้าตาต่างกันมาก
ลักษณะ: แบบแรกคือ หูดแบน (flat wart หรือ verruca plana) เป็นตุ่มแบนเรียบขนาด 1–4 มม. สีเนื้อหรือน้ำตาลอ่อน ขึ้นเป็นกลุ่มหลายสิบตุ่มที่หน้าผาก แก้ม คาง หลังมือ และหน้าแข้ง มักเรียงเป็นแนวตามรอยเกาหรือรอยโกน แบบที่สองคือ หูดติ่ง (filiform wart) เป็นติ่งเรียวยาวมีแฉกเล็ก ๆ ที่ปลาย มักขึ้นที่เปลือกตา ริมฝีปาก จมูก และคาง
สาเหตุ: หูดแบนเกิดจาก HPV สายพันธุ์ 3 และ 10 ลามจากการโกนหนวด โกนขนขา หรือการเกา หูดติ่งเกิดจากสายพันธุ์เดียวกับหูดธรรมดา
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ไม่อันตราย แต่มีผลต่อความมั่นใจ และผิวหน้าเกิดรอยดำหรือรอยด่างขาวหลังรักษาได้ง่ายกว่าที่อื่น จึงห้ามใช้ยากัดหูดความเข้มข้นสูงที่ขายสำหรับมือและเท้ามาทาบนหน้า
เมื่อไรต้องพบแพทย์: ควรพบแพทย์ทุกครั้งที่หูดขึ้นบนหน้า เพราะต้องเลือกวิธีที่ไม่ทิ้งรอย และในผู้ใหญ่ ตุ่มที่หน้าที่คิดว่าเป็นหูดอาจเป็นกระเนื้อ ติ่งเนื้อ หรือมะเร็งผิวหนังบางชนิดได้
ตุ่มที่คอ รักแร้ และเปลือกตาที่นิ่ม มีก้าน และไม่ขรุขระ มักเป็นติ่งเนื้อ ซึ่งไม่ได้เกิดจาก HPV แบบหูดทั่วไป อ่านวิธีแยกได้ที่บทความ ติ่งเนื้อ เกิดจากอะไร และวิธีแยกจากหูดและไฝ
หูดที่อวัยวะเพศ (หูดหงอนไก่)
ลักษณะ: ตุ่มนิ่มสีเนื้อหรือชมพู ผิวเป็นแฉกคล้ายหงอนไก่หรือดอกกะหล่ำ ขึ้นที่อวัยวะเพศ ขาหนีบ และรอบทวารหนัก ชื่อทางการแพทย์คือ condyloma acuminata
สาเหตุ: HPV สายพันธุ์ 6 และ 11 ราว 90% ติดต่อทางเพศสัมพันธ์เป็นหลัก
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ตัวหูดเองเกิดจากสายพันธุ์ความเสี่ยงต่ำ แต่คนที่ติดเชื้อสายพันธุ์นี้อาจติดสายพันธุ์ความเสี่ยงสูง เช่น 16 และ 18 ซึ่งสัมพันธ์กับมะเร็งปากมดลูก มะเร็งทวารหนัก และมะเร็งองคชาตร่วมด้วย จึงต้องดูแลต่างจากหูดที่มือและเท้า
เมื่อไรต้องพบแพทย์: ทุกครั้ง ห้ามใช้ยากัดหูดที่ซื้อมาสำหรับมือและเท้าทาที่อวัยวะเพศ เพราะกัดเยื่อบุจนเป็นแผลลึก คู่นอนควรได้รับการตรวจ และผู้หญิงควรได้รับการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกตามนัด อ่านเพิ่มเติมที่ หูดหงอนไก่ เกิดจากอะไร และวิธีแยกจากติ่งเนื้อและมุกไข่ปลา
หูดข้าวสุก ไม่ใช่หูดจากเชื้อ HPV
แม้จะมีคำว่าหูดอยู่ในชื่อ แต่หูดข้าวสุก (molluscum contagiosum) เกิดจากไวรัสคนละตระกูล คือ poxvirus ตุ่มกลมผิวเรียบมันวาว ขนาด 2–5 มม. มีรอยบุ๋มเล็ก ๆ ตรงกลาง พบมากในเด็กเล็ก และส่วนใหญ่หายเองภายใน 6–18 เดือน วิธีดูแลต่างจากหูด HPV จึงไม่ควรใช้ยากัดหูดกับหูดข้าวสุก อ่านรายละเอียดได้ที่ หูดข้าวสุกในเด็ก รักษาอย่างไร หรือรอหายเอง
หูดปล่อยไว้อันตรายไหม หูดแบบไหนเป็นมะเร็ง
หูดที่มือ เท้า และหน้า เกิดจาก HPV สายพันธุ์ความเสี่ยงต่ำ แทบไม่เปลี่ยนเป็นมะเร็ง การปล่อยไว้จึงไม่ได้ทำให้กลายเป็นเนื้อร้าย ผลเสียของการปล่อยไว้มีสามข้อ คือ ลามเพิ่มจำนวนจนรักษายากขึ้น ติดคนในบ้าน และเจ็บเวลาใช้งาน โดยเฉพาะหูดที่ฝ่าเท้าและรอบเล็บ
สิ่งที่อันตรายจริงคือ ตุ่มที่ไม่ใช่หูดแต่หน้าตาเหมือนหูด ซึ่งรวมถึงมะเร็งผิวหนังชนิดสความัส มะเร็งเมลาโนมาชนิดไม่มีสี และมะเร็งผิวหนังชนิดหูด (verrucous carcinoma) ควรพบแพทย์เพื่อตรวจ และอาจตัดชิ้นเนื้อส่งตรวจ เมื่อมีลักษณะต่อไปนี้
ตุ่มเดียวที่โตเร็ว หรือใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ ในผู้ใหญ่อายุเกิน 40–50 ปี
เลือดออกง่าย เป็นแผล หรือแตกเป็นหลุมเรื้อรังเกิน 4–6 สัปดาห์
มีสีคล้ำ สีดำ หรือหลายสีในตุ่มเดียว
รักษาแบบหูดมาแล้ว 3–6 เดือนแต่ไม่ตอบสนองเลย หรือกลับมาที่เดิมตลอด
ตุ่มเรื้อรังรอบเล็บหรือใต้เล็บในผู้ใหญ่
หูดจำนวนมากในผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ เพราะกลุ่มนี้มีความเสี่ยงมะเร็งผิวหนังชนิดสความัสสูงกว่าคนทั่วไปหลายเท่า
หลักคิดของแพทย์ผิวหนังคือ ตรวจให้ถูกก่อนแล้วค่อยรักษา การจี้ทิ้งตุ่มที่จริง ๆ เป็นมะเร็งโดยไม่ได้ส่งตรวจ อาจทำให้พลาดการรักษาที่ควรได้ตั้งแต่ระยะแรก
หูดยุบเองได้ไหม หายเองได้ไหม
ได้ หูดเป็นการติดเชื้อที่ภูมิคุ้มกันของร่างกายกำจัดได้เองในที่สุด ข้อมูลจากการติดตามเด็กวัยเรียนพบว่า ราวครึ่งหนึ่งหายเองภายใน 1 ปี และราว 2 ใน 3 หายเองภายใน 2 ปี ส่วนในผู้ใหญ่หายเองช้ากว่าและบางรายเป็นอยู่หลายปี
สัญญาณที่บอกว่าหูดกำลังจะยุบเอง คือ ตุ่มเปลี่ยนเป็นสีดำคล้ำทั้งตุ่มในเวลาไม่กี่วัน เพราะเส้นเลือดที่เลี้ยงหูดอุดตัน จากนั้นจะแห้งและหลุดภายใน 1–3 สัปดาห์ โดยไม่ทิ้งแผลเป็น
เพราะเหตุนี้ ในเด็กที่หูดไม่เจ็บ ไม่รบกวน และไม่ลามเร็ว การเฝ้าดูโดยไม่รักษาเป็นทางเลือกที่ถูกต้องทางการแพทย์ ไม่ใช่การปล่อยปละละเลย ส่วนผู้ใหญ่ หูดที่เจ็บ ลาม หรือมีหลายตุ่ม ควรรักษาตั้งแต่ยังมีน้อย
หมอตรวจหูดอย่างไร (ก่อนเลือกวิธีรักษา)
การวินิจฉัยหูดส่วนใหญ่ใช้การดูด้วยตาและการส่องกล้องผิวหนัง ซึ่งจะเห็นจุดเลือดออกเล็ก ๆ หรือเส้นเลือดฝอยเป็นจุด ๆ ภายในตุ่ม ไม่ต้องเจาะเลือด แพทย์อาจขูดผิวด้านบนออกบาง ๆ เพื่อดูจุดดำและลายเส้นผิว ในกรณีต่อไปนี้แพทย์จะตัดชิ้นเนื้อเล็ก ๆ ส่งตรวจทางพยาธิวิทยา
ตุ่มที่มีลักษณะผิดไปจากหูดทั่วไป หรือมีสัญญาณอันตรายตามหัวข้อข้างต้น
หูดที่ดื้อการรักษาหลายรอบในผู้ใหญ่
ตุ่มที่บริเวณอวัยวะเพศที่ไม่ชัดเจน
เตรียมตัวก่อนมาพบแพทย์: จดว่าเป็นมานานเท่าไร เคยใช้ยาอะไรมาแล้ว ทานานกี่สัปดาห์ แจ้งโรคประจำตัว ยาที่กินอยู่ ภาวะตั้งครรภ์ และไม่ควรทายากัดหรือแกะตุ่ม 3–5 วันก่อนมา เพื่อให้แพทย์เห็นลักษณะจริงของตุ่ม
รักษาหูดวิธีไหนดี: ภาพรวมทางเลือก
ไม่มีวิธีเดียวที่เหมาะกับหูดทุกตุ่ม และไม่มีวิธีใดรับประกันว่าจะไม่กลับมาเป็นซ้ำ แพทย์เลือกวิธีตามชนิด ตำแหน่ง ขนาด จำนวน อายุ ความทนต่อความเจ็บ และหูดที่เคยรักษามาแล้ว หลักทั่วไปเป็นดังนี้
หูดที่มือและเท้าในผู้ใหญ่ที่เพิ่งเป็น: เริ่มด้วยยาทากรดซาลิไซลิก หรือจี้เย็น หรือใช้ทั้งสองอย่างร่วมกัน
หูดที่หนาหรือดื้อยาทา: จี้เย็นซ้ำเป็นชุด หรือจี้ไฟฟ้าร่วมกับขูดออก
หูดแบนที่หน้า: ยาทากลุ่มวิตามินเอหรือยากระตุ้นภูมิคุ้มกัน หลีกเลี่ยงวิธีที่ทิ้งรอย
หูดติ่งที่หน้า: ตัดออกที่โคนด้วยกรรไกรเล็กหรือจี้ไฟฟ้า ซึ่งทำได้รวดเร็วและแผลเล็ก
หูดดื้อหลายรอบ: ฉีดยาเข้าตุ่ม หรือการรักษาด้วยการกระตุ้นภูมิคุ้มกัน
เด็กเล็ก: เริ่มด้วยการเฝ้าดูหรือยาทาที่ไม่เจ็บ หลีกเลี่ยงการจี้ที่เจ็บมากถ้าไม่จำเป็น
ยาทาหูด: กรดซาลิไซลิก ใช้อย่างไร กี่สัปดาห์
กรดซาลิไซลิก (salicylic acid) เป็นยาทาที่มีงานวิจัยรองรับมากที่สุดกลุ่มหนึ่งสำหรับหูดที่มือและเท้า ออกฤทธิ์ค่อย ๆ ลอกชั้นหูดออกและกระตุ้นภูมิคุ้มกันเฉพาะที่ งานวิจัยรวบรวมพบว่าหูดหายราวครึ่งหนึ่ง เทียบกับราว 1 ใน 4 ในกลุ่มที่ใช้ยาหลอก
ความเข้มข้น: หูดที่มือมักใช้ 15–26% ในรูปสารละลายหรือเจล หลายสูตรผสมกรดแล็กติก หูดที่ฝ่าเท้าซึ่งผิวหนามากอาจใช้แผ่นแปะ 40% ตามที่แพทย์แนะนำ
วิธีใช้: แช่บริเวณหูดในน้ำอุ่น 5–10 นาที เช็ดให้แห้ง ใช้ตะไบหรือหินขัดที่ใช้เฉพาะกับหูดถูผิวขาวที่ตายออกเบา ๆ ทายาเฉพาะบนตัวหูด ทาปิโตรเลียมเจลลีรอบ ๆ เพื่อกันผิวดีโดนยา ทาวันละครั้งก่อนนอน แล้วปิดพลาสเตอร์
ระยะเวลา: ต้องใช้ต่อเนื่องทุกวันอย่างน้อย 12 สัปดาห์ ส่วนใหญ่เริ่มเห็นตุ่มเล็กลงใน 4–6 สัปดาห์ ให้ใช้ต่อจนผิวตรงนั้นกลับมามีลายเส้นปกติ ไม่ใช่แค่ตุ่มยุบ
อะไรทำให้ได้ผลหรือไม่ได้ผล: การขัดผิวที่ตายออกก่อนทาทุกครั้งเป็นตัวตัดสินสำคัญ ถ้าไม่ขัด ยาซึมไม่ถึงตัวเชื้อ ความไม่ต่อเนื่องเป็นสาเหตุอันดับต้นที่ยาทาไม่ได้ผล
ข้อควรระวัง: หยุดทาชั่วคราวถ้าผิวรอบ ๆ แดง แสบ หรือเป็นแผล ห้ามใช้บนหน้า อวัยวะเพศ ไฝ และบนแผล ผู้ป่วยเบาหวาน ผู้ที่เท้าชา หรือมีปัญหาเลือดไปเลี้ยงขาไม่ดี ไม่ควรทาเองที่เท้า ห้ามใช้ตะไบร่วมกับคนอื่น
ยาทาอื่นที่แพทย์อาจสั่ง ในบางกรณี ได้แก่
ยาทาวิตามินเอกรด (tretinoin) 0.025–0.05% ทาบาง ๆ วันละครั้งก่อนนอน สำหรับหูดแบนที่หน้า ใช้ 4–8 สัปดาห์ ทำให้ผิวลอกและหูดแบนหลุดตามไป ห้ามใช้ในหญิงตั้งครรภ์
ยากระตุ้นภูมิคุ้มกันอิมิควิโมด (imiquimod) 5% ครีม ใช้กับหูดหงอนไก่เป็นหลัก ทาสัปดาห์ละ 3 ครั้งก่อนนอน ล้างออกหลัง 6–10 ชั่วโมง นานสูงสุด 16 สัปดาห์ แพทย์อาจนำมาใช้กับหูดแบนที่หน้าเป็นกรณีไป
ยาไฟว์-เอฟยู (5-fluorouracil) 5% ครีม ใช้กับหูดดื้อบางชนิดภายใต้การดูแลของแพทย์ ห้ามใช้ในหญิงตั้งครรภ์
ยาทาหูดแต่ละชนิดต้องให้แพทย์ที่ตรวจเป็นผู้เลือกและสั่ง โดยดูจากชนิดและตำแหน่งของหูด
จี้เย็นหูดด้วยไนโตรเจนเหลว
การจี้เย็น (cryotherapy) ใช้ไนโตรเจนเหลวอุณหภูมิประมาณ −196 องศาเซลเซียส พ่นหรือแตะบนหูดจนตุ่มและขอบรอบ ๆ ราว 1–2 มม. เป็นสีขาว ความเย็นจัดทำลายเซลล์ที่ติดเชื้อและกระตุ้นให้ภูมิคุ้มกันเข้ามาจัดการเชื้อ
กี่ครั้ง: ส่วนใหญ่ต้องจี้ซ้ำ ทุก 2–3 สัปดาห์ รวม 3–6 ครั้ง ประสิทธิภาพใกล้เคียงกับยาทากรดซาลิไซลิก และได้ผลดีขึ้นเมื่อใช้ทั้งสองวิธีร่วมกัน
เจ็บไหม: แสบเหมือนโดนน้ำแข็งกัดขณะจี้และปวดตุบ ๆ ราว 1–2 ชั่วโมงหลังจี้ ไม่ต้องฉีดยาชาในหูดขนาดเล็ก
หลังจี้: ภายใน 1–2 วันมักพองเป็นตุ่มน้ำหรือตุ่มเลือด ไม่ต้องเจาะ ปล่อยให้แห้งและหลุดเองภายใน 7–14 วัน
ผลข้างเคียงที่ต้องรู้: รอยดำหรือรอยด่างขาวหลังจี้ ซึ่งพบบ่อยในคนผิวสีเข้มและอาจอยู่หลายเดือน หูดใหม่ขึ้นเป็นวงรอบรอยจี้เดิม (ring wart) และการจี้ใกล้โคนเล็บแรงเกินไปทำให้เล็บผิดรูป
ข้อจำกัด: เด็กเล็กมักทนความเจ็บไม่ได้ และการจี้เย็นที่นิ้วด้านข้างต้องระวังเส้นประสาท
จี้หูดไฟฟ้าและขูดออก กี่วันหาย
การจี้ไฟฟ้าร่วมกับขูดออก (electrocautery และ curettage) เป็นการฉีดยาชาเฉพาะที่ แล้วใช้ความร้อนจากกระแสไฟฟ้าทำลายเนื้อหูดและขูดออกในครั้งเดียว เหมาะกับหูดที่หนา หูดติ่งที่หน้า หรือหูดที่ดื้อต่อยาทาและการจี้เย็น
ข้อดี: เห็นผลในครั้งเดียวมากกว่าวิธีอื่น ไม่ต้องมาหลายรอบ
กี่วันหาย: แผลที่หน้ามักหายใน 7–10 วัน แผลที่มือหายใน 10–14 วัน แผลที่เท้าอาจใช้ 2–3 สัปดาห์ ช่วงนี้ต้องทำแผลและหลีกเลี่ยงให้แผลแช่น้ำนาน
เจ็บไหม: ขณะทำไม่เจ็บเพราะมียาชา หลังยาชาหมดจะปวดคล้ายแผลถลอก กินยาแก้ปวดพาราเซตามอลได้
ข้อเสีย: มีโอกาสเป็นแผลเป็นมากกว่าการจี้เย็น หูดกลับมาเป็นซ้ำได้ราว 20–30% เพราะเชื้อในผิวรอบ ๆ ยังอยู่ และแพทย์มักหลีกเลี่ยงที่จุดรับน้ำหนักบนฝ่าเท้า เพราะแผลเป็นตรงนั้นอาจเจ็บถาวร
ตัดหูดออก และเลเซอร์คาร์บอนไดออกไซด์
การผ่าตัดเย็บ โดยทั่วไป ไม่แนะนำ สำหรับหูดที่มือและเท้า เพราะทิ้งแผลเป็นยาว และหูดกลับมาขึ้นในแผลเป็นได้ ข้อยกเว้นคือหูดติ่งที่หน้าและเปลือกตา ซึ่งตัดที่โคนด้วยกรรไกรเล็กได้ง่าย แผลเล็ก และหายใน 5–7 วัน หรือก้อนที่สงสัยมะเร็งซึ่งต้องตัดส่งตรวจทั้งก้อน
เลเซอร์คาร์บอนไดออกไซด์ (CO2 laser) ใช้พลังงานแสงทำให้เนื้อหูดระเหยออกทีละชั้น เหมาะกับหูดจำนวนมาก หูดในตำแหน่งที่ทำวิธีอื่นยาก หรือหูดหงอนไก่บางกรณี ต้องฉีดยาชา แผลหายใน 2–4 สัปดาห์ และมีความเสี่ยงแผลเป็นและรอยสีผิวเปลี่ยนเช่นเดียวกับการจี้ไฟฟ้า ผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละคน และบางรายต้องทำมากกว่าหนึ่งครั้ง
หูดดื้อ รักษามาหลายรอบไม่หาย ทำอะไรได้อีก
สำหรับหูดที่ไม่ตอบสนองต่อยาทาและการจี้มาแล้วอย่างน้อย 3–6 เดือน แพทย์ผิวหนังมีทางเลือกเพิ่มเติม ซึ่งพิจารณาเป็นรายบุคคล
ฉีดยาบลีโอมัยซิน (bleomycin) เข้าตุ่ม ยาต้านเซลล์ขนาดต่ำที่ฉีดเฉพาะในหูด ใช้กับหูดที่มือและเท้าที่ดื้อ เจ็บระหว่างฉีดและหูดจะดำคล้ำก่อนหลุดใน 2–4 สัปดาห์ ห้ามใช้ในหญิงตั้งครรภ์ เด็ก และผู้ที่มีปัญหาการไหลเวียนเลือดปลายนิ้ว
ฉีดแอนติเจนเข้าตุ่ม (intralesional immunotherapy) เช่น แอนติเจนจากเชื้อแคนดิดา ฉีดทุก 3–4 สัปดาห์ 3–5 ครั้ง เพื่อกระตุ้นให้ภูมิคุ้มกันรู้จักเชื้อ HPV ข้อดีคือหูดที่ไม่ได้ฉีดอาจยุบตามไปด้วย
ยากระตุ้นภูมิแพ้สัมผัส (diphenylcyclopropenone หรือ DPCP) ทาที่หูดสัปดาห์ละครั้งในคลินิก เหมาะกับหูดจำนวนมากหรือหูดในเด็กที่ทนการจี้ไม่ได้
ประเมินภูมิคุ้มกัน ในผู้ใหญ่ที่หูดขึ้นจำนวนมากผิดปกติและดื้อทุกวิธี แพทย์อาจแนะนำตรวจหาภาวะภูมิคุ้มกันต่ำร่วมด้วย
ทำไมหูดกลับมาเป็นซ้ำหลังรักษา
เชื้อ HPV ยังซ่อนอยู่ในผิวปกติรอบ ๆ ตุ่ม ซึ่งไม่ได้ถูกรักษา และจะโผล่ขึ้นมาในอีก 2–6 เดือน
หยุดยาทาเร็วเกินไปเมื่อเห็นตุ่มยุบ ทั้งที่ลายเส้นผิวยังไม่กลับมาปกติ
ยังมีพฤติกรรมที่พาเชื้อลาม เช่น กัดเล็บ แกะ หรือโกนผ่านบริเวณที่เคยเป็น
ติดเชื้อซ้ำจากรองเท้า ถุงเท้า หรือตะไบเดิมที่ยังใช้อยู่
ภูมิคุ้มกันยังไม่สามารถจัดการเชื้อได้ ซึ่งพบมากในผู้ใหญ่และผู้ที่ใช้ยากดภูมิ
แพทย์จึงมักนัดติดตามดูอีก 1–2 ครั้งหลังหูดหาย และแนะนำให้มาเร็วเมื่อเห็นตุ่มใหม่ เพราะตุ่มเล็กรักษาง่ายกว่ามาก
วิธีรักษาหูดด้วยตัวเอง: ทำได้แค่ไหน และสิ่งที่ไม่ควรทำ
ผู้ใหญ่สุขภาพดีที่มีหูดเล็ก ๆ ไม่กี่ตุ่มที่มือหรือเท้า และมั่นใจว่าเป็นหูดจริง เริ่มดูแลเองด้วยยาทากรดซาลิไซลิกตามวิธีข้างต้นได้ ส่วนสิ่งที่ไม่ควรทำ ได้แก่
ตัด เฉือน แคะ หรือผูกหูดเอง เสี่ยงเลือดออก ติดเชื้อแบคทีเรีย แผลเป็น และทำให้เชื้อกระจาย
ใช้ยากัดหูดเข้มข้นบนหน้า อวัยวะเพศ ไฝ หรือตุ่มที่ไม่แน่ใจ ยากัดผิวบอบบางจนเป็นแผลและรอยดำถาวร
จี้ด้วยธูป ไฟ ปูนแดง น้ำกรด หรือสมุนไพรฤทธิ์กัด เสี่ยงแผลไหม้และแผลเป็นนูน
ใช้สเปรย์จี้เย็นที่ซื้อเอง ความเย็นต่ำกว่าไนโตรเจนเหลวมาก และหากใช้ผิดวิธีทำให้ผิวรอบ ๆ ไหม้เย็นได้
ทากระเทียมสดหรือน้ำส้มสายชู ยังไม่มีหลักฐานที่ดีพอ และทำให้ผิวไหม้จากสารเคมีได้บ่อย
ใช้เทปกาวปิดหูด (duct tape) ผลการศึกษาขัดแย้งกัน บางงานได้ผลไม่ต่างจากยาหลอก จึงไม่ควรใช้แทนการรักษาหลัก
ข้อมูลในบทความนี้ไม่ทดแทนการตรวจโดยแพทย์ หากใช้ยาทาครบ 12 สัปดาห์แล้วไม่ดีขึ้น หรือไม่แน่ใจว่าเป็นหูด ควรให้แพทย์ผิวหนังประเมิน
หูดในเด็กและในหญิงตั้งครรภ์
หูดในเด็ก: ส่วนใหญ่หายเอง เป้าหมายคือไม่ทำให้เด็กเจ็บตัวเกินจำเป็น ถ้าหูดไม่รบกวน แพทย์มักแนะนำให้เฝ้าดู หรือใช้ยาทากรดซาลิไซลิกที่ไม่เจ็บ ควรตัดเล็บสั้น ห้ามกัดเล็บ และใส่รองเท้าแตะในที่สาธารณะ หูดที่อวัยวะเพศในเด็กต้องพบแพทย์เสมอ
หูดในหญิงตั้งครรภ์: หูดมักโตและเพิ่มจำนวนในช่วงตั้งครรภ์ และมักยุบลงหลังคลอด การจี้เย็นใช้ได้อย่างปลอดภัย ส่วนยาทาวิตามินเอกรด ยาไฟว์-เอฟยู และการฉีดบลีโอมัยซิน ห้ามใช้ ควรแจ้งแพทย์ทุกครั้งว่ากำลังตั้งครรภ์หรือวางแผนมีบุตร
ป้องกันหูดไม่ให้ลามและไม่ติดคนในบ้าน
ปิดหูดด้วยพลาสเตอร์ และล้างมือหลังสัมผัสหูดหรือหลังทายา
ไม่ใช้ผ้าเช็ดตัว รองเท้า ถุงเท้า กรรไกรตัดเล็บ และตะไบร่วมกับใคร ใช้ตะไบขัดหูดแยกจากตะไบขัดเท้าทั่วไป
สวมรองเท้าแตะในห้องอาบน้ำรวม สระว่ายน้ำ ฟิตเนส และห้องล็อกเกอร์
เปลี่ยนถุงเท้าทุกวัน เช็ดเท้าและซอกนิ้วให้แห้ง คนที่เท้าเหงื่อออกมากควรสลับรองเท้า
เลิกกัดเล็บและแกะหนังรอบเล็บ
คนที่มีหูดแบนที่หน้า ให้หยุดโกนบริเวณนั้นชั่วคราว หรือใช้เครื่องโกนไฟฟ้าแทนมีดโกน
วัคซีน HPV: วัคซีนชนิด 9 สายพันธุ์ป้องกันสายพันธุ์ 6 และ 11 ซึ่งเป็นต้นเหตุหูดหงอนไก่ราว 90% และสายพันธุ์ที่สัมพันธ์กับมะเร็งปากมดลูก ให้ได้ตั้งแต่อายุ 9 ปี โดยเด็กอายุ 9–14 ปีใช้ 2 เข็ม แต่วัคซีนไม่ได้ป้องกันหูดที่มือและเท้า และไม่ได้รักษาหูดที่เป็นอยู่แล้ว
เมื่อไรควรพบแพทย์ผิวหนัง
ไม่แน่ใจว่าเป็นหูดหรือไม่ หรือแยกจากตาปลา ติ่งเนื้อ กระเนื้อ หรือไฝไม่ได้
หูดขึ้นที่หน้า อวัยวะเพศ รอบทวารหนัก หรือรอบและใต้เล็บ
ทายาต่อเนื่อง 12 สัปดาห์แล้วไม่ดีขึ้น
หูดลามเร็ว หรือมีมากกว่า 5–10 ตุ่ม
มีเลือดออก เป็นแผล สีเปลี่ยน หรือโตเร็ว
เป็นเบาหวาน เท้าชา มีปัญหาการไหลเวียนเลือด หรือภูมิคุ้มกันต่ำ
หูดที่ฝ่าเท้าเจ็บจนเดินไม่ปกติ
ดูโรคผิวหนังอื่น ๆ ที่พบบ่อยและวิธีแยกอาการเบื้องต้นได้ที่ รวมโรคผิวหนังที่พบบ่อย
สรุปสั้น ๆ
หูดเกิดจากเชื้อไวรัส HPV ที่เข้าทางรอยถลอกเล็ก ๆ ติดได้ 3 ทาง คือ สัมผัสตรง ใช้ของร่วมกัน และลามในตัวเองจากการแกะเกา
หลังรับเชื้อ ส่วนใหญ่ใช้ 2–6 เดือนกว่าจะเห็นตุ่ม
หูดที่มือ เท้า หน้า แทบไม่กลายเป็นมะเร็ง แต่ตุ่มที่โตเร็ว เลือดออก สีคล้ำ หรือดื้อการรักษา อาจไม่ใช่หูด ต้องให้แพทย์ตรวจ
ในเด็กราวครึ่งหนึ่งหายเองใน 1 ปี และราว 2 ใน 3 ใน 2 ปี
ยาทากรดซาลิไซลิก 15–26% ต้องขัดผิวก่อนทาและใช้ต่อเนื่องอย่างน้อย 12 สัปดาห์ ส่วนการจี้เย็นต้องทำทุก 2–3 สัปดาห์ 3–6 ครั้ง
หูดที่หน้าและอวัยวะเพศ ห้ามใช้ยากัดหูดเอง ให้แพทย์เลือกวิธีที่ไม่ทิ้งรอย
คำถามที่พบบ่อยเรื่องหูด
หูดปล่อยไว้อันตรายไหม
หูดที่มือ เท้า และหน้า เกิดจาก HPV สายพันธุ์ความเสี่ยงต่ำ การปล่อยไว้แทบไม่ทำให้กลายเป็นมะเร็ง แต่หูดจะค่อย ๆ ลามเพิ่มจำนวน ติดคนในบ้านได้ และยิ่งมีมากยิ่งรักษายาก ส่วนหูดที่อวัยวะเพศควรพบแพทย์เสมอ เพราะอาจมีเชื้อ HPV สายพันธุ์ความเสี่ยงสูงร่วมด้วย ตุ่มที่โตเร็ว มีเลือดออก เป็นแผล สีคล้ำ หรือรักษาแบบหูดแล้วไม่ดีขึ้น อาจไม่ใช่หูด ควรให้แพทย์ผิวหนังตรวจและอาจตัดชิ้นเนื้อส่งตรวจ
รักษาหูดวิธีไหนดีที่สุด
ไม่มีวิธีเดียวที่เหมาะกับทุกคน หูดที่มือและเท้าในผู้ใหญ่มักเริ่มด้วยยาทากรดซาลิไซลิกทุกวันอย่างน้อย 12 สัปดาห์ หรือการจี้เย็นด้วยไนโตรเจนเหลวทุก 2–3 สัปดาห์ ซึ่งได้ผลใกล้เคียงกันและได้ผลดีขึ้นเมื่อใช้ร่วมกัน หูดที่หนาหรือดื้อใช้การจี้ไฟฟ้าร่วมกับขูดออก หูดแบนที่หน้าใช้ยาทากลุ่มวิตามินเอกรด ส่วนหูดที่ดื้อหลายรอบอาจใช้การฉีดยาเข้าตุ่มหรือการกระตุ้นภูมิคุ้มกัน แพทย์จะเลือกตามชนิด ตำแหน่ง จำนวน และอายุของผู้ป่วย
หูดแบบไหนเป็นมะเร็ง
หูดจาก HPV ที่ผิวหนังทั่วไปแทบไม่เปลี่ยนเป็นมะเร็ง สิ่งที่ต้องระวังคือมะเร็งผิวหนังที่หน้าตาคล้ายหูด สัญญาณที่ควรพบแพทย์ได้แก่ ตุ่มเดียวที่โตเร็วในผู้ใหญ่ เลือดออกง่ายหรือเป็นแผลเกิน 4–6 สัปดาห์ สีคล้ำหรือหลายสี ตุ่มเรื้อรังรอบเล็บหรือใต้เล็บ ก้อนที่ฝ่าเท้าที่รักษาแบบหูดมานานไม่หาย และหูดจำนวนมากในผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ ส่วน HPV สายพันธุ์ 16 และ 18 ที่อวัยวะเพศสัมพันธ์กับมะเร็งปากมดลูกและทวารหนัก
หูด กี่วันแสดงอาการ
หลังรับเชื้อ HPV หูดส่วนใหญ่ใช้เวลาราว 2–6 เดือนกว่าจะขึ้นเป็นตุ่มที่มองเห็น บางรายนานเกือบปี จึงมักนึกไม่ออกว่าไปติดมาจากที่ไหน และเป็นเหตุผลที่หลังรักษาตุ่มเดิมหายแล้วอาจมีตุ่มใหม่ขึ้นตามมาได้ในไม่กี่เดือน เพราะเชื้อที่ฝังในผิวรอบ ๆ ยังไม่แสดงตัวตอนรักษาครั้งแรก การนัดติดตามหลังหูดหายและรักษาตุ่มใหม่ตั้งแต่ยังเล็กจึงช่วยให้ควบคุมได้ง่ายขึ้น
ใช้ยาอะไรทาหูด
ยาทาหลักสำหรับหูดที่มือและเท้าคือกรดซาลิไซลิก ความเข้มข้นราว 15–26% ทาวันละครั้งก่อนนอน หลังแช่น้ำอุ่น 5–10 นาทีและขัดผิวที่ตายออก ใช้ต่อเนื่องอย่างน้อย 12 สัปดาห์ หูดแบนที่หน้าแพทย์อาจสั่งยาทาวิตามินเอกรด 0.025–0.05% ส่วนหูดหงอนไก่ใช้ยาคนละกลุ่ม เช่น อิมิควิโมด 5% ซึ่งต้องให้แพทย์สั่ง ห้ามใช้ยากัดหูดบนหน้า อวัยวะเพศ ไฝ หรือในผู้ป่วยเบาหวานที่เท้าชา
หูดยุบเองได้ไหม
ได้ หูดเป็นการติดเชื้อที่ภูมิคุ้มกันกำจัดได้เองในที่สุด ในเด็กวัยเรียนราวครึ่งหนึ่งหายเองภายใน 1 ปี และราว 2 ใน 3 ภายใน 2 ปี ในผู้ใหญ่หายช้ากว่า สัญญาณว่าหูดกำลังจะยุบคือตุ่มเปลี่ยนเป็นสีดำคล้ำทั้งตุ่มในไม่กี่วัน แล้วแห้งหลุดภายใน 1–3 สัปดาห์ โดยไม่ทิ้งแผลเป็น ในเด็กที่หูดไม่รบกวน การเฝ้าดูจึงเป็นทางเลือกที่เหมาะสม แต่ถ้าหูดเจ็บ ลามเร็ว หรือขึ้นที่หน้า ควรพบแพทย์
บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 2 ตุลาคม 2026
ข้อมูลในบทความนี้มีไว้เพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ทดแทนการวินิจฉัยและการรักษาโดยแพทย์ การเลือกยา ความเข้มข้น และวิธีจี้ ต้องให้แพทย์ที่ตรวจคุณเป็นผู้ตัดสินใจ
ความคิดเห็น