
ฝีดาษลิง (ฝีดาษวานร/Mpox) อาการเริ่มต้นเป็นยังไง ติดต่อทางไหน ต่างจากเริมและซิฟิลิสอย่างไร
เขียนโดย นพ. ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง
ฝีดาษลิง หรือชื่อทางการว่า โรคฝีดาษวานร (Mpox หรือ monkeypox) เป็นโรคติดเชื้อไวรัสที่ติดต่อผ่านการสัมผัสใกล้ชิด ข่าวล่าสุดจากกรมควบคุมโรค เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า ตอนนี้สายพันธุ์ Clade Ib กลายเป็นสายพันธุ์หลักในไทยแล้ว อาการอาจไม่เหมือนที่เคยรู้จัก บางคนมีตุ่มคล้ายฝีที่ก้น หรือเจ็บคอคล้ายทอนซิลอักเสบ โดยยังไม่มีผื่นชัด แต่ยังไม่พบสัญญาณการระบาดเป็นวงกว้าง ผู้ป่วยส่วนใหญ่หายได้เอง ถ้ามีผื่น ตุ่ม หรือแผลผิดปกติหลังมีประวัติสัมผัสเสี่ยง ควรพบแพทย์เพื่อตรวจ
ข่าวฝีดาษลิงล่าสุด กรมควบคุมโรคบอกอะไรบ้าง
กรมควบคุมโรคออกมาให้ข้อมูลเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 หลังมีโพสต์ของบุคลากรทางการแพทย์ในโซเชียลมีเดียเรื่องผู้ป่วยที่อาการเปลี่ยนไปจากเดิม สรุปได้ดังนี้
สายพันธุ์: ช่วงก่อนหน้านี้สายพันธุ์หลักในไทยคือ Clade IIb ตั้งแต่กลางปี 2569 พบ Clade Ib มากขึ้นจนเป็นสายพันธุ์หลักในขณะนี้
ความรุนแรง: สายพันธุ์นี้มีอัตราการเสียชีวิตน้อยกว่าร้อยละ 0.5 แต่อาจมีอาการชัดเจนหรือรุนแรงขึ้นในผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวแต่ไม่ได้รักษาต่อเนื่อง
การกระจาย: พบผู้ป่วยกระจายในจังหวัดใหญ่ จังหวัดท่องเที่ยว และพื้นที่ที่มีประชากรหนาแน่น และพบประปรายในพื้นที่อื่น ยังไม่พบสัญญาณการระบาดเป็นวงกว้าง
ผู้ป่วยที่พบ: ส่วนใหญ่เป็นผู้ชายอายุ 18–49 ปี ปัจจัยเสี่ยงคือการสัมผัสที่เกี่ยวกับเพศสัมพันธ์ การไปปาร์ตี้สังสรรค์กับผู้ป่วย หรือการอยู่บ้านเดียวกับผู้ป่วย
ตัวเลขสะสม: ข้อมูลกรมควบคุมโรค ณ วันที่ 31 ตุลาคม 2569 ไทยมีผู้ป่วยสะสมในปีนี้ 470 ราย เสียชีวิต 3 ราย
กรมควบคุมโรคย้ำว่าโรคนี้เกิดได้กับทุกคนที่มีประวัติสัมผัสเชื้อ ไม่ใช่เรื่องน่าอาย และขอให้ทุกฝ่ายไม่ตีตราหรือเลือกปฏิบัติต่อผู้ป่วย เพื่อให้คนที่มีอาการกล้ามาตรวจ
โรคฝีดาษลิงเกิดจากอะไร
โรคฝีดาษลิงเกิดจากเชื้อไวรัส monkeypox ซึ่งอยู่ในกลุ่ม Orthopoxvirus เชื้อนี้แบ่งเป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ Clade I (มีสายพันธุ์ย่อย Ia และ Ib) และ Clade II (มีสายพันธุ์ย่อย IIa และ IIb) การระบาดทั่วโลกตั้งแต่ปี 2565 เกิดจาก Clade IIb ส่วน Clade Ib เป็นสายพันธุ์ที่พบมากขึ้นในช่วงหลัง
ชื่อ "ฝีดาษลิง" มาจากการค้นพบเชื้อครั้งแรกในลิงทดลอง แต่ปัจจุบันการติดต่อที่พบบ่อยคือจากคนสู่คน
อาการเริ่มต้นของฝีดาษลิงเป็นยังไง
อาการฝีดาษลิงมักเริ่มหลังได้รับเชื้อประมาณ 3–17 วัน และอาจนานถึง 21 วัน อาการช่วงแรกที่พบได้คือ
ไข้ ปวดศีรษะ ปวดหลัง ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ อ่อนเพลีย
ต่อมน้ำเหลืองโต
เจ็บคอ
จากนั้นจะมีผื่นหรือตุ่มขึ้น ข้อมูลจาก NHS ระบุว่ามักขึ้นภายใน 1–5 วันหลังอาการแรก
อาการและลำดับการเกิดในแต่ละคนอาจต่างกัน บางคนผื่นขึ้นเป็นอาการแรก ไม่จำเป็นต้องมีอาการครบทุกข้อ และสถาบันโรคผิวหนังเตือนว่าบางคนไม่มีต่อมน้ำเหลืองโต จึงใช้ข้อนี้ตัดโรคออกไม่ได้
อาการแบบใหม่ที่ควรรู้
ในการระบาดช่วงนี้ แพทย์พบว่าผู้ป่วยหลายคนมีอาการไม่ครบแบบดั้งเดิม เช่น
ตุ่มคล้ายฝีที่ก้นหรือรอบทวารหนัก อาจดูเหมือนฝีหรือตุ่มอักเสบธรรมดา
เจ็บคอคล้ายทอนซิลอักเสบ หรือคล้ายติดเชื้อทางเดินหายใจ โดยยังไม่มีผื่นชัด หรือมีเพียงเล็กน้อย
เจ็บที่ทวารหนัก เจ็บเวลาขับถ่าย หรือมีแผลที่เยื่อบุ โดยไม่มีผื่นกระจายทั่วตัว
มีตุ่มเพียงไม่กี่ตุ่ม เฉพาะที่อวัยวะเพศ ทวารหนัก หรือในช่องปาก
ถ้ามีอาการเหล่านี้หลังมีประวัติสัมผัสเสี่ยง ควรบอกแพทย์ตามจริง เพราะอาการคล้ายโรคอื่นได้มาก
ตุ่มฝีดาษลิงหน้าตาแบบไหน
ตุ่มฝีดาษลิงมักเปลี่ยนไปตามลำดับ คือเริ่มจากผื่นแดงหรือตุ่มนูน กลายเป็นตุ่มน้ำใส แล้วเป็นตุ่มหนอง จากนั้นตกสะเก็ดและหลุดไป ตุ่มมักแยกกันเป็นเม็ดเดี่ยว ๆ และมักเจ็บ บางคนคันด้วย จำนวนตุ่มต่างกันมาก บางคนมีแค่ 1–2 ตุ่ม บางคนมีหลายร้อยตุ่ม

ตุ่มขึ้นได้แทบทุกที่ เช่น อวัยวะเพศ ทวารหนัก ช่องปาก ใบหน้า แขน ขา รวมถึงฝ่ามือและฝ่าเท้า บางคนมีอาการเจ็บหรือบวมในทวารหนัก หรือปัสสาวะแสบและกลืนเจ็บร่วมด้วย
การดูหน้าตาผื่นหรือดูจากรูปถ่ายอย่างเดียวยืนยันโรคไม่ได้ เพราะตุ่มฝีดาษลิงคล้ายเริม อีสุกอีใส และการติดเชื้อที่ผิวหนังแบบอื่น ต้องตรวจทางห้องปฏิบัติการร่วมด้วย
ฝีดาษลิงติดต่อทางไหน
ฝีดาษลิงติดต่อผ่านการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ติดเชื้อเป็นหลัก
สัมผัสผื่น ตุ่มน้ำ ตุ่มหนอง แผล หรือสะเก็ดโดยตรง รวมถึงการสัมผัสระหว่างมีเพศสัมพันธ์ การจูบ และการสัมผัสผิวแนบชิด
ใช้ของร่วมกัน เช่น เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว และเครื่องนอนที่ปนเปื้อนเชื้อ
ละอองจากการหายใจ เมื่ออยู่ใกล้ชิดกันแบบหน้าต่อหน้าเป็นเวลานาน
จากแม่สู่ลูก ระหว่างตั้งครรภ์หรือคลอด
อะไรที่ไม่ใช่ทางติดต่อหลัก
กรมควบคุมโรคระบุว่าโรคนี้ไม่ได้ติดกันง่ายจากชีวิตประจำวันทั่วไป และสถาบันโรคผิวหนังระบุว่าการอยู่ในสถานที่เดียวกันหรือการสัมผัสทั่วไปที่ไม่ได้สัมผัสผื่นหรือแผล ไม่ถือเป็นช่องทางที่มีความเสี่ยงสูง การติดเชื้อก็ไม่ได้เกิดจากเพศสัมพันธ์อย่างเดียว การสัมผัสใกล้ชิดแบบอื่น เช่น การอยู่บ้านเดียวกันและดูแลผู้ป่วย ก็ติดได้
ผู้ป่วยแพร่เชื้อได้จนกว่าตุ่มทั้งหมดจะหายและมีผิวใหม่ขึ้นมาปกคลุม
ฝีดาษลิงต่างจากเริม ซิฟิลิส อีสุกอีใส ฝี และมือเท้าปากอย่างไร
โรคเหล่านี้ทำให้เกิดตุ่มหรือแผลได้เหมือนกัน ตารางนี้ช่วยให้เห็นภาพคร่าว ๆ แต่การแยกโรคต้องอาศัยแพทย์ตรวจ และบางคนอาจเป็นฝีดาษลิงพร้อมกับโรคอื่นในเวลาเดียวกัน เช่น ซิฟิลิสหรือเริม
โรค | ลักษณะตุ่มหรือแผล | ตำแหน่งที่พบบ่อย | ข้อสังเกต |
ฝีดาษลิง (Mpox) | ตุ่มนูน แล้วเป็นตุ่มน้ำ ตุ่มหนอง และตกสะเก็ด มักเจ็บ อาจมีแค่ไม่กี่ตุ่ม | อวัยวะเพศ ทวารหนัก ช่องปาก ใบหน้า แขน ขา ฝ่ามือ ฝ่าเท้า | อาจมีไข้ ต่อมน้ำเหลืองโต เจ็บคอ หรือเจ็บทวารหนัก ยืนยันด้วยการตรวจ PCR |
เริม | ตุ่มน้ำเล็ก ๆ ที่แตกเป็นแผลแดง ก่อนขึ้นมักมีอาการซ่า แสบ หรือคัน | ปาก อวัยวะเพศ ทวารหนัก ต้นขา ก้น | อาการกลับมาเป็นซ้ำได้ |
ซิฟิลิส | ระยะแรกเป็นแผลเล็ก มักไม่เจ็บ อาจมีแผลเดียว ระยะต่อมาเป็นผื่นที่มักไม่คัน | แผลที่อวัยวะเพศ ทวารหนัก ปาก ผื่นที่ฝ่ามือ ฝ่าเท้า และอาจกระจายทั่วตัว | อาการอาจหายไปเองแต่เชื้อยังอยู่ ต้องตรวจยืนยัน |
อีสุกอีใส | ผื่นคัน ตุ่มใหม่ขึ้นขณะที่ตุ่มเก่ากลายเป็นตุ่มน้ำหรือตกสะเก็ด จึงเห็นหลายระยะพร้อมกัน | ทั่วร่างกาย รวมถึงในปากและรอบอวัยวะเพศ | พบบ่อยในเด็ก ติดต่อง่าย |
ฝี | ก้อนแข็ง เจ็บ มีหนองข้างใน อาจเริ่มจากจุดคันหรือกดเจ็บ | ขึ้นได้ทุกที่ของร่างกาย | ไม่ควรบีบหรือเจาะเอง |
มือเท้าปาก | ผื่นตุ่มนูนที่กลายเป็นตุ่มน้ำ อาจเจ็บ | มือ เท้า ในปาก บางครั้งขาหนีบและก้น | พบบ่อยในเด็ก ผู้ใหญ่ก็เป็นได้ มักหายใน 7–10 วัน |
อ่านเพิ่มเติมเรื่องโรคที่คล้ายกัน
ตรวจฝีดาษลิงยังไง ควรตรวจเมื่อไหร่
ควรพบแพทย์เมื่อมีผื่น ตุ่ม หรือแผลผิดปกติ โดยเฉพาะหลังมีประวัติสัมผัสเสี่ยง ไม่ต้องรอให้ตุ่มกระจายทั่วตัว รวมถึงกรณีที่เจ็บคอหรือเจ็บทวารหนักโดยไม่มีผื่นชัด แต่มีประวัติสัมผัสผู้ป่วย
การตรวจโดยทั่วไปมีขั้นตอนดังนี้
ซักประวัติและตรวจร่างกาย: แพทย์จะถามอาการ ประวัติสัมผัส และดูลักษณะรอยโรค ควรเล่าตามจริง บุคลากรทางการแพทย์ต้องเก็บข้อมูลเป็นความลับ
ตรวจยืนยันด้วย PCR: เป็นการตรวจหาสารพันธุกรรมของเชื้อ โดยเก็บตัวอย่างจากรอยโรคที่ผิวหนังหรือเยื่อบุ ถ้าไม่มีรอยโรคที่ผิว อาจเก็บจากคอหรือทวารหนัก
การตรวจเลือดทั่วไปไม่ใช่การตรวจยืนยันฝีดาษลิง
ตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นร่วมด้วยตามความเหมาะสม เช่น ซิฟิลิส เริม และเอชไอวี เพราะอาจเป็นพร้อมกันได้
ถ้าผลตรวจไม่พบเชื้อ แต่อาการยังอยู่ ตุ่มเพิ่มขึ้น หรืออาการเปลี่ยนไป ควรกลับไปพบแพทย์พร้อมแจ้งผลตรวจเดิม แพทย์อาจตรวจเพิ่มหรือเก็บตัวอย่างซ้ำ
ระหว่างรอผลตรวจ ควรดูแลตัวเองอย่างไร
กรมควบคุมโรคแนะนำให้ผู้ที่มีอาการสงสัยและกำลังรอตรวจหรือรอผลปฏิบัติดังนี้
แยกตัวจากผู้อื่น งดสัมผัสใกล้ชิดและงดมีเพศสัมพันธ์
ปิดรอยโรคให้มิดชิด
ล้างมือด้วยสบู่หรือแอลกอฮอล์ 70% บ่อย ๆ โดยเฉพาะก่อนและหลังแตะตุ่ม
สวมหน้ากากอนามัยที่กระชับใบหน้าเมื่ออยู่ใกล้คนอื่น
แยกจาน ชาม แก้วน้ำ ผ้าเช็ดตัว และเครื่องนอน ซักเสื้อผ้าและทำความสะอาดของใช้
ข้อมูลจาก WHO แนะนำเพิ่มเติมว่า
ไม่แกะ ไม่เจาะตุ่ม และไม่เกา เพราะทำให้หายช้า ลามไปที่อื่น และติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำได้
ไม่โกนขนบริเวณที่มีตุ่มจนกว่าสะเก็ดจะหลุดและมีผิวใหม่
ถ้ามีแผลในปาก บ้วนปากด้วยน้ำเกลือ
ถ้าอยู่ห้องคนเดียว ให้ผิวแห้งและเปิดโล่ง ถ้ามีคนอื่นอยู่ด้วยให้ปิดรอยโรค
ฝีดาษลิงรักษาหายไหม
ผู้ป่วยฝีดาษลิงส่วนใหญ่หายได้เองภายในราว 2–4 สัปดาห์ การรักษาหลักคือการดูแลตามอาการ เช่น บรรเทาอาการปวด ดูแลแผลไม่ให้ติดเชื้อซ้ำ และป้องกันภาวะแทรกซ้อน ผู้ป่วยไม่จำเป็นต้องนอนโรงพยาบาลทุกราย แพทย์จะพิจารณาจากอาการ ความเสี่ยง และความพร้อมในการแยกตัวที่บ้าน
ข้อมูลจาก WHO ระบุว่ายังไม่มียาต้านไวรัสที่พิสูจน์แล้วว่าได้ผลสำหรับ Mpox จึงไม่ควรซื้อยามากินหรือทาเอง การรักษาเพิ่มเติมเป็นการตัดสินใจของแพทย์เป็นรายคน ผู้ที่มีเชื้อเอชไอวีและกินยาต้านไวรัสเอชไอวีอยู่ ควรกินยาต่อตามปกติ
กลุ่มที่ต้องได้รับการประเมินและดูแลใกล้ชิดเป็นพิเศษ คือผู้ที่ภูมิคุ้มกันบกพร่อง รวมถึงผู้ที่มีเชื้อเอชไอวีที่ยังควบคุมได้ไม่ดี หญิงตั้งครรภ์ และเด็กเล็ก
ป้องกันฝีดาษลิงได้อย่างไร
หลีกเลี่ยงการสัมผัสผิวหนังหรือรอยโรคของผู้ที่มีผื่น ตุ่ม หรือแผลผิดปกติ
หลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดและการมีเพศสัมพันธ์กับผู้ที่มีอาการสงสัย
ไม่ใช้เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว และเครื่องนอนร่วมกับผู้อื่น
ล้างมือบ่อย ๆ
ถุงยางอนามัยช่วยลดความเสี่ยงได้ แต่ป้องกันไม่ได้ทั้งหมด เพราะเชื้อติดผ่านผิวหนังส่วนที่ถุงยางไม่ได้คลุม WHO แนะนำว่าหลังหายป่วยแล้ว ถ้ามีเพศสัมพันธ์ควรใช้ถุงยางต่ออีก 12 สัปดาห์
ผู้ที่สัมผัสผู้ป่วยควรสังเกตอาการตัวเอง 21 วัน และงดมีเพศสัมพันธ์ในช่วงนั้น
วัคซีนฝีดาษลิงในไทยใช้ในกลุ่มเสี่ยงตามคำแนะนำของกรมควบคุมโรค ดูรายละเอียดในคำถามที่พบบ่อยด้านล่าง
เมื่อไหร่ควรรีบพบแพทย์
มีผื่น ตุ่ม หรือแผลผิดปกติ โดยเฉพาะหลังมีประวัติสัมผัสเสี่ยง
เป็นตุ่มคล้ายฝีที่ก้น เจ็บทวารหนัก หรือเจ็บคอ หลังสัมผัสผู้ป่วย
ควรรีบพบแพทย์ทันที ถ้าปวดมาก ดื่มน้ำหรือกินอาหารไม่ได้ มีรอยโรคที่ตา หรืออาการทรุดลง
ตั้งครรภ์ ภูมิคุ้มกันต่ำ หรือเป็นเด็กเล็ก แล้วมีอาการสงสัย
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่สถานพยาบาลใกล้บ้าน หรือสายด่วนกรมควบคุมโรค โทร 1422
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับฝีดาษลิง
ฝีดาษลิงกับฝีดาษวานรเป็นโรคเดียวกันไหม?
เป็นโรคเดียวกัน ชื่อทางการภาษาไทยคือ "โรคฝีดาษวานร" ส่วนชื่อสากลคือ Mpox (เดิมเรียกว่า monkeypox) คำว่า "ฝีดาษลิง" เป็นชื่อที่คนทั่วไปใช้ค้นหา
ฝีดาษลิงมีระยะฟักตัวกี่วัน?
ตามข้อมูลของสถาบันโรคผิวหนัง กรมการแพทย์ ระยะฟักตัวโดยทั่วไปประมาณ 3–17 วัน และอาจนานถึง 21 วันหลังได้รับเชื้อ ผู้ที่สัมผัสผู้ป่วยจึงควรสังเกตอาการตัวเองราว 21 วัน
ไม่มีผื่นหรือตุ่มชัด เป็นฝีดาษลิงได้ไหม?
เป็นได้ กรมควบคุมโรคระบุว่าบางคนมีไข้ เจ็บคอ คล้ายทอนซิลอักเสบ หรือเจ็บที่ทวารหนัก โดยยังไม่เห็นผื่นหรือตุ่มชัด หรือมีเพียงเล็กน้อย ถ้ามีอาการแบบนี้หลังมีประวัติสัมผัสเสี่ยง ควรพบแพทย์และเล่าประวัติตามจริง
วัคซีนฝีดาษลิงมีในไทยไหม ใครควรฉีด?
ตามคำแนะนำของกรมควบคุมโรค ปี 2569 วัคซีนฝีดาษวานรที่มีในไทยคือ JYNNEOS ใช้ในกลุ่มเสี่ยงอายุ 18 ปีขึ้นไป แบ่งเป็นการฉีดก่อนสัมผัสโรคในบุคลากรทางการแพทย์และกลุ่มเสี่ยงสูง และการฉีดหลังสัมผัสในผู้ที่สัมผัสหรือมีเพศสัมพันธ์กับผู้ป่วย ฉีด 2 เข็มห่างกันอย่างน้อย 4 สัปดาห์ ไม่แนะนำในหญิงตั้งครรภ์ ผู้ที่อายุต่ำกว่า 18 ปี และผู้ที่ภูมิคุ้มกันบกพร่องรุนแรง ส่วนผู้ที่เคยเป็นฝีดาษวานรแล้วไม่จำเป็นต้องฉีด ควรปรึกษาแพทย์หรือสถานพยาบาลว่าตัวเองอยู่ในกลุ่มที่ควรได้รับวัคซีนหรือไม่
ใช้ถุงยางอนามัยแล้วป้องกันฝีดาษลิงได้ไหม?
ช่วยลดความเสี่ยงได้ แต่ป้องกันไม่ได้ทั้งหมด เพราะเชื้อติดผ่านการสัมผัสผิวหนังส่วนที่ถุงยางไม่ได้คลุม รวมถึงการจูบและการสัมผัสใกล้ชิดแบบอื่น
เป็นฝีดาษลิงต้องแยกตัวนานแค่ไหน?
ตามคำแนะนำของกรมควบคุมโรค ให้แยกตัวและปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์จนกว่ารอยโรคทั้งหมดจะหาย สะเก็ดหลุด มีผิวหนังใหม่ปกคลุม และรอยโรคที่เยื่อบุหายแล้ว ซึ่งส่วนใหญ่ใช้เวลาราว 2–4 สัปดาห์ ผู้ป่วยไม่จำเป็นต้องนอนโรงพยาบาลทุกราย แพทย์จะพิจารณาเป็นรายคน
ปรึกษาแพทย์ผิวหนังที่คลินิกเฉพาะทางผิวหนัง Siam Dermatology
ถ้ามีผื่น ตุ่ม หรือแผลผิดปกติที่ไม่แน่ใจว่าเป็นอะไร สามารถมาพบแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่คลินิกเฉพาะทางผิวหนัง Siam Dermatology ได้ แพทย์จะซักประวัติ ตรวจรอยโรค ช่วยแยกจากโรคที่คล้ายกัน และแนะนำหรือส่งต่อเพื่อตรวจยืนยันตามความเหมาะสม ถ้าสงสัยว่าอาจเป็นฝีดาษลิง กรุณาแจ้งทาง LINE @siamderm หรือโทร 061-448-7000 ก่อนมาที่คลินิก เพื่อให้เราจัดการนัดหมายได้เหมาะสม
แหล่งอ้างอิง
ภาพปก: Image: NIAID / CC BY 2.0 · resized · Wikimedia Commons

ความคิดเห็น