เป็นแผล ห้ามกินอะไร ไข่ ไก่ ทำให้แผลเป็นนูนจริงไหม

ความเชื่อเรื่อง "ของแสลง" กับแผล (food taboos in wound healing) คือความเชื่อที่ว่าเมื่อเป็นแผลแล้วห้ามกินไข่ ไก่ ข้าวเหนียว อาหารทะเล หรือปลาดุก เพราะจะทำให้แผลอักเสบหรือกลายเป็นแผลเป็นนูนและคีลอยด์ (hypertrophic scar, keloid) ในทางการแพทย์ยังไม่มีงานวิจัยที่แสดงว่าอาหารชนิดใดชนิดหนึ่งทำให้แผลเป็นนูน ตรงกันข้าม การงดอาหารโปรตีนอย่างไข่และไก่อาจทำให้แผลหายช้าลง

สิ่งที่มีผลต่อแผลจริงมีไม่กี่อย่าง ได้แก่ บุหรี่ แอลกอฮอล์ น้ำตาลในเลือดที่สูงในคนเป็นเบาหวาน อาหารที่ตัวเองแพ้ และอาหารเสริมบางตัวที่ทำให้เลือดออกง่ายก่อนผ่าตัด ส่วนแผลเป็นนูนขึ้นกับพันธุกรรม ตำแหน่งของแผล แรงตึงของผิว และการติดเชื้อ บทความนี้แยกแผลทีละแบบ บอกว่าอาหารแต่ละอย่างกินได้หรือไม่ ควรกินอะไรให้แผลหาย และแพทย์ผิวหนังป้องกันและรักษาแผลเป็นนูนด้วยวิธีใด

ของแสลงทำให้แผลเป็นนูนจริงไหม คำตอบสั้นจากแพทย์ผิวหนัง

คำตอบสั้น ๆ คือ ไม่จริงสำหรับคนทั่วไป ความเชื่อเรื่องของแสลงมาจากการสังเกตว่าบางคนกินไข่หรือไก่แล้วแผลเป็นนูน แต่คนที่แผลเป็นนูนส่วนใหญ่มีปัจจัยอื่นที่อธิบายได้ เช่น มีคนในครอบครัวเป็นคีลอยด์ แผลอยู่บริเวณหน้าอกหรือหัวไหล่ หรือแผลเคยติดเชื้อ

• ไม่มีหลักฐานว่า ไข่ ไข่ขาว ไก่ ข้าวเหนียว ปลาดุก หรือหน่อไม้ ทำให้แผลเป็นนูนหรือคีลอยด์

• มีหลักฐานว่า การขาดโปรตีน วิตามินซี หรือสังกะสี ทำให้แผลหายช้า และแผลที่หายช้ามีโอกาสเป็นแผลเป็นมากขึ้น

• มีหลักฐานว่า การสูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ และระดับน้ำตาลที่สูงทำให้แผลติดเชื้อและหายช้า

• ข้อยกเว้นเดียวของอาหาร คืออาหารที่ตัวเองแพ้ เช่น แพ้กุ้งหรือแพ้ไข่ เพราะผื่นแพ้ทำให้คันและเกาจนแผลอักเสบ

แผลเป็นนูนและคีลอยด์เกิดจากอะไรจริง ๆ

แผลทุกแผลหายผ่าน 3 ระยะ คือ ระยะอักเสบในช่วง 2–5 วันแรก ระยะสร้างเนื้อเยื่อใหม่ราว 3 วันถึง 3 สัปดาห์ และระยะปรับโครงสร้างคอลลาเจนซึ่งกินเวลา 6 เดือนถึง 1–2 ปี แผลเป็นนูนเกิดเมื่อร่างกายสร้างคอลลาเจนมากเกินในระยะท้าย ปัจจัยที่มีผลจริงคือ

• พันธุกรรมและสีผิว: คนผิวคล้ำและคนเอเชียเกิดคีลอยด์บ่อยกว่าคนผิวขาว และถ้าพ่อแม่หรือพี่น้องเป็นคีลอยด์ โอกาสเป็นจะสูงขึ้นชัดเจน

• อายุ: พบมากในช่วงอายุ 10–30 ปี ซึ่งผิวสร้างคอลลาเจนได้ดี

• ตำแหน่ง: หน้าอกส่วนกลาง หัวไหล่ หลังส่วนบน ติ่งหู และแนวกราม เป็นจุดที่เกิดง่าย เพราะผิวตึงหรือขยับตลอดเวลา

• แรงตึงของแผล: แผลที่ขวางแนวการยืดของผิว หรือแผลที่ข้อต่อ มีโอกาสนูนมากกว่า

• การติดเชื้อและแผลที่หายช้า: แผลที่ใช้เวลาปิดนานเกิน 2–3 สัปดาห์ มีโอกาสเป็นแผลเป็นนูนสูงขึ้นมาก

• ชนิดของแผล: แผลไฟไหม้ลึก สิวอักเสบรุนแรง การเจาะหู และแผลผ่าตัดบริเวณหน้าอก

อาหารไม่อยู่ในรายการนี้ ยกเว้นในแง่ที่ว่ากินไม่พอจนแผลหายช้า

แผลสด แผลถลอก แผลบาดทั่วไป

ลักษณะ: แผลตื้นจากการล้ม ถลอก หรือของมีคมบาด เลือดหยุดเองได้ ขอบแผลไม่อ้า

สาเหตุ: อุบัติเหตุในชีวิตประจำวัน แผลถลอกที่ดูแลถูกต้องมักปิดใน 7–10 วัน และส่วนใหญ่ไม่เป็นแผลเป็นนูน

ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ไม่อันตราย ปัจจัยที่ทำให้เป็นรอยมากกว่าคือการแกะสะเก็ด ปล่อยแผลแห้งจนแตก และโดนแดดระหว่างที่แผลยังแดง

เมื่อไรต้องพบแพทย์: แผลลึกจนเห็นชั้นไขมัน ขอบแผลอ้าเกิน 5 มิลลิเมตร แผลที่ใบหน้าหรือข้อต่อ แผลสกปรกมากหรือถูกสัตว์กัด หรือไม่แน่ใจว่าเคยฉีดวัคซีนบาดทะยักครบในช่วง 10 ปี

เรื่องอาหาร: กินได้ตามปกติ รวมทั้งไข่และไก่ ไม่ต้องงดอาหารใด ๆ ยกเว้นสิ่งที่ตัวเองแพ้ วิธีล้างและปิดแผลที่ถูกต้องอ่านต่อได้ที่ วิธีล้างแผลถลอกที่ถูกต้อง

แผลเย็บและแผลผ่าตัด

ลักษณะ: แผลที่แพทย์เย็บปิด ขอบแผลชิดกัน อาจบวมแดงเล็กน้อยรอบไหมใน 2–3 วันแรก

สาเหตุ: อุบัติเหตุ การผ่าตัดเอาก้อนหรือไฝออก หรือการผ่าตัดใหญ่ แผลเย็บที่ไม่ติดเชื้อมักติดกันแน่นพอที่จะตัดไหมได้ใน 5–7 วันที่ใบหน้า 7–10 วันที่หนังศีรษะ และ 10–14 วันที่ลำตัว แขน ขา หรือข้อต่อ

ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ส่วนใหญ่ไม่อันตราย ความเสี่ยงหลักคือแผลแยกและแผลติดเชื้อ ซึ่งสัมพันธ์กับบุหรี่ เบาหวาน ความอ้วน และการยกของหนักก่อนแผลติดดี

เมื่อไรต้องพบแพทย์: แผลแยก มีหนองซึม ปวดมากขึ้นหลังวันที่ 3 มีไข้ หรือมีรอยแดงลามออกจากแผลเกิน 2 เซนติเมตร

เรื่องอาหาร: ไม่มีอาหารใดที่ห้ามกินเพราะจะทำให้แผลเย็บนูน สิ่งที่ควรทำจริงคือ งดบุหรี่อย่างน้อย 4 สัปดาห์ก่อนและหลังผ่าตัดถ้าทำได้ งดแอลกอฮอล์ช่วงที่แผลยังไม่ติด กินโปรตีนให้พอทุกมื้อ และถ้าเป็นเบาหวานให้คุมน้ำตาลตามที่แพทย์กำหนด ส่วนเรื่องอาหารหลังผ่าตัดช่องท้อง ให้ทำตามคำแนะนำของศัลยแพทย์ผู้ผ่าตัดเป็นหลัก เพราะเป็นเรื่องของลำไส้ ไม่ใช่เรื่องของแผลที่ผิวหนัง

แผลอักเสบ เป็นหนอง แผลติดเชื้อ

ลักษณะ: แผลบวม แดง ร้อน กดเจ็บมากขึ้นแทนที่จะดีขึ้น มีหนองหรือน้ำเหลืองขุ่น กลิ่นเหม็น หรือมีสะเก็ดสีเหลืองทองคล้ายน้ำผึ้ง

สาเหตุ: เชื้อแบคทีเรียที่ผิวหนัง ส่วนใหญ่เป็นสแตฟิโลค็อกคัส (Staphylococcus aureus) และสเตร็ปโตค็อกคัส (Streptococcus) เข้าทางแผลที่สกปรก แผลที่แกะเกา หรือแผลในคนที่ภูมิต้านทานต่ำ

ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: การติดเชื้อตื้นที่ผิวรักษาได้ด้วยยาทา แต่ถ้ารอยแดงลามออกกว้างหรือมีเส้นแดงวิ่งขึ้นไปตามแขนขา อาจเป็นเนื้อเยื่ออักเสบ (cellulitis) ซึ่งต้องได้ยากิน และบางรายต้องได้ยาฉีด

เมื่อไรต้องพบแพทย์: มีไข้ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป รอยแดงกว้างขึ้นภายใน 24 ชั่วโมง ปวดมากจนนอนไม่ได้ หรือเป็นเบาหวาน ผู้สูงอายุ หรือกินยากดภูมิ ควรพบแพทย์ในวันเดียวกัน อ่านอาการเพิ่มเติมได้ที่ เนื้อเยื่ออักเสบ cellulitis และ แผลพุพองจากเชื้อแบคทีเรีย

เรื่องอาหาร: การงดไข่ ไก่ หรืออาหารทะเลไม่ได้ช่วยให้หนองยุบ สิ่งที่ช่วยคือการล้างแผล ยาฆ่าเชื้อที่แพทย์สั่ง และการกินให้พอ ถ้าเป็นเบาหวาน การคุมน้ำตาลให้ใกล้เป้าที่แพทย์กำหนดมีผลต่อการหายของแผลติดเชื้อโดยตรง

แผลเป็นนูน (hypertrophic scar)

ลักษณะ: แผลเป็นที่นูน แดง แข็ง อยู่ในขอบเขตของแผลเดิม มักเริ่มนูนให้เห็นในสัปดาห์ที่ 4–8 หลังแผลปิด อาจคันหรือตึง

สาเหตุ: คอลลาเจนสร้างมากเกินในระยะปรับโครงสร้าง พบบ่อยในแผลที่หายช้า แผลที่ติดเชื้อ แผลที่ข้อต่อ และแผลไฟไหม้ลึก

ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ไม่อันตราย และหลายรายค่อย ๆ แบนลงเองใน 6–24 เดือน แต่ถ้าเริ่มดูแลเร็ว รอยจะเรียบกว่าและใช้เวลาน้อยกว่า

เมื่อไรต้องพบแพทย์: เมื่อแผลเริ่มนูนแดงชัดในเดือนที่ 1–2 แผลอยู่ที่ข้อต่อจนขยับไม่สุด หรือคันมากจนเกา ยิ่งเริ่มรักษาเร็วยิ่งได้ผลดีกว่ารอให้แผลแข็งแล้ว

เรื่องอาหาร: แผลเป็นนูนไม่ได้เกิดจากไข่หรือไก่ และการงดอาหารเหล่านี้หลังแผลนูนแล้วไม่ทำให้แผลยุบ วิธีเลือกยาทาแผลเป็นอ่านต่อได้ที่ ยาทาแผลเป็นตัวไหนได้ผล

คีลอยด์ (keloid)

ลักษณะ: ก้อนนูนเงา สีแดงถึงม่วงหรือน้ำตาล ขยายเกินขอบแผลเดิม เหมือนก้อนเนื้อลามออกไปด้านข้าง มักคันหรือเจ็บแปลบ พบบ่อยที่หน้าอก หัวไหล่ ติ่งหูหลังเจาะ และแนวกราม

สาเหตุ: มีพื้นฐานทางพันธุกรรมชัดเจน บางคนเป็นคีลอยด์ได้จากแผลเล็กมาก เช่น สิวหรือยุงกัด ขณะที่อีกคนมีแผลใหญ่กว่าแต่ไม่เป็น

ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ไม่ใช่มะเร็ง แต่ไม่ค่อยยุบเอง และการตัดออกอย่างเดียวมีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำสูงมาก โดยรายงานส่วนใหญ่อยู่ระหว่างร้อยละ 45–100 จึงต้องใช้การรักษาร่วมกันหลายวิธี

เมื่อไรต้องพบแพทย์: ทันทีที่เห็นว่าก้อนโตเกินขอบแผล และ ก่อน การผ่าตัดหรือเจาะหูครั้งใหม่ ถ้ารู้ว่าตัวเองหรือครอบครัวเป็นคีลอยด์ ความต่างระหว่างสองแบบนี้อ่านได้ที่ คีลอยด์กับแผลเป็นนูนต่างกันอย่างไร

เรื่องอาหาร: คนที่เป็นคีลอยด์มักถูกบอกให้งดไข่ตลอดชีวิต ซึ่งไม่มีหลักฐานรองรับ การงดไข่ไม่ได้ป้องกันคีลอยด์ใหม่ และไม่ทำให้คีลอยด์เดิมเล็กลง สิ่งที่ป้องกันได้จริงคือการเลี่ยงแผลที่ไม่จำเป็น เช่น การเจาะหูหรือการบีบสิวที่หน้าอก และการรีบรักษาแผลตั้งแต่ระยะแรก

แผลหายช้าในคนเป็นเบาหวาน

ลักษณะ: แผลเล็ก ๆ ที่เท้าหรือขาไม่ปิดเกิน 2–4 สัปดาห์ บางรายไม่รู้สึกเจ็บเพราะปลายประสาทเสื่อม

สาเหตุ: น้ำตาลในเลือดที่สูงลดการทำงานของเม็ดเลือดขาวและการสร้างคอลลาเจน ร่วมกับเลือดไปเลี้ยงปลายเท้าน้อยลง งานวิจัยในผู้ป่วยผ่าตัดพบว่าระดับน้ำตาลที่สูงเกิน 180–200 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตรสัมพันธ์กับการติดเชื้อของแผลที่เพิ่มขึ้น

ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: สูงกว่าคนทั่วไป แผลที่เท้าของคนเป็นเบาหวานลุกลามเร็วและเสี่ยงต่อการถูกตัดนิ้วหรือตัดเท้า

เมื่อไรต้องพบแพทย์: ทุกแผลที่เท้าซึ่งไม่ดีขึ้นใน 1 สัปดาห์ หรือมีบวมแดง หนอง กลิ่น หรือผิวรอบแผลเปลี่ยนเป็นสีคล้ำ ข้อมูลผิวหนังของคนเป็นเบาหวานอ่านเพิ่มที่ โรคผิวหนังจากเบาหวาน และ แผลเรื้อรังไม่ยอมหาย

เรื่องอาหาร: นี่คือกลุ่มเดียวที่อาหารมีผลต่อแผลชัดเจน แต่สิ่งที่ต้องคุมคือ น้ำตาลและแป้งปริมาณมาก ไม่ใช่ไข่หรือไก่ ข้าวเหนียวไม่ได้เป็นของแสลงในตัวเอง แต่ข้าวเหนียวหนึ่งห่อใหญ่ทำให้น้ำตาลขึ้นสูงได้ ในขณะที่ไข่และเนื้อไก่ไม่เพิ่มน้ำตาลและให้โปรตีนที่แผลต้องใช้

แผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก

ลักษณะ: แผลแดงปวดแสบ บางรายเป็นตุ่มน้ำพอง แผลที่ลึกจะมีพื้นซีดขาวหรือน้ำตาลและเจ็บน้อยกว่าที่คาด

สาเหตุ: ความร้อนจากน้ำ น้ำมัน ไอน้ำ หรือวัตถุร้อน แผลตื้นมักหายใน 10–14 วัน ส่วนแผลที่ใช้เวลาเกิน 3 สัปดาห์มีโอกาสเป็นแผลเป็นนูนสูง

ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ขึ้นกับความลึกและขนาด แผลที่ใหญ่กว่าฝ่ามือ แผลที่ใบหน้า มือ เท้า อวัยวะเพศ หรือข้อต่อ ควรได้รับการประเมินในวันเดียวกัน

เมื่อไรต้องพบแพทย์: ตุ่มน้ำใหญ่ แผลพื้นซีดขาว แผลไม่ดีขึ้นใน 1 สัปดาห์ หรือมีไข้ วิธีดูแลแผลแต่ละระดับอ่านที่ แผลน้ำร้อนลวกใช้อะไรทา

เรื่องอาหาร: แผลไฟไหม้ขนาดใหญ่ทำให้ร่างกายต้องการพลังงานและโปรตีนมากกว่าปกติ การงดไข่และไก่ในช่วงนี้จึงเป็นผลเสียโดยตรง

เป็นแผล กินไข่ ไข่ขาว ได้ไหม

กินได้ ไข่เป็นหนึ่งในแหล่งโปรตีนที่หาง่ายและย่อยง่าย ไข่ไก่ 1 ฟองให้โปรตีนราว 6 กรัม โดยอยู่ในไข่ขาวราว 3.5 กรัม ซึ่งร่างกายใช้สร้างคอลลาเจนและเนื้อเยื่อใหม่ของแผล ยังไม่มีงานวิจัยที่แสดงว่าการกินไข่ทำให้แผลเป็นนูน คีลอยด์ หรือแผลอักเสบ

ข้อควรระวังมีเพียง 2 ข้อ คือ คนที่แพ้ไข่ ซึ่งควรเลี่ยงตลอดอยู่แล้ว และ คนที่แพทย์จำกัดโปรตีน เช่น ผู้ป่วยโรคไตระยะท้าย ซึ่งควรกินตามปริมาณที่แพทย์หรือนักกำหนดอาหารแนะนำ คนส่วนใหญ่กินไข่ได้วันละ 1–2 ฟองตามปกติระหว่างที่แผลกำลังหาย

เป็นแผล กินไก่ได้ไหม

กินได้ เนื้ออกไก่ 100 กรัมให้โปรตีนราว 25–30 กรัม และมีสังกะสีซึ่งจำเป็นต่อการแบ่งตัวของเซลล์ผิว ความเชื่อว่าไก่ทำให้แผลคันหรือนูนไม่มีหลักฐานรองรับ อาการคันที่เกิดระหว่างแผลกำลังหายเป็นเรื่องปกติของระยะสร้างเนื้อเยื่อใหม่ ไม่เกี่ยวกับอาหารมื้อก่อน

สิ่งที่ควรเลือกคือวิธีปรุง ไก่ต้ม ไก่ย่าง หรือไก่นึ่ง ดีกว่าไก่ทอดน้ำมันท่วมที่ให้พลังงานสูงแต่โปรตีนต่อคำน้อยกว่า และควรปรุงให้สุก

กุ้ง อาหารทะเล และปลาดุก กินได้ไหม

กินได้ ถ้าไม่แพ้ ปลาและอาหารทะเลเป็นโปรตีนคุณภาพดี ปลาดุกที่ปรุงสุกไม่ได้ทำให้แผลอักเสบ ความเชื่อเรื่องปลาดุกมาจากรูปลักษณ์ของปลาและคำบอกต่อกัน ไม่ได้มาจากการศึกษาใด

• คนที่แพ้กุ้ง ปู หรือปลา ควรงดเหมือนเดิม เพราะผื่นลมพิษและอาการคันทำให้เกาจนแผลถลอกหรือติดเชื้อ

• คนที่ไม่แพ้ กินได้ตามปกติ แต่ควรเลือกที่ปรุงสุก เลี่ยงอาหารทะเลดิบหรือกึ่งสุกในช่วงที่มีแผลใหญ่ เพราะเป็นเรื่องความสะอาดของอาหาร ไม่ใช่เรื่องแผลเป็น

ข้าวเหนียว หน่อไม้ ของหมักดอง และของเผ็ด

อาหารกลุ่มนี้ถูกจัดเป็นของแสลงในความเชื่อแบบไทยมานาน แต่ไม่มีหลักฐานว่าทำให้แผลเป็นนูน

• ข้าวเหนียว: เป็นแป้งเหมือนข้าวสวย ไม่ได้ทำให้แผลเป็นหนอง แต่คนเป็นเบาหวานควรคุมปริมาณเพราะทำให้น้ำตาลขึ้นเร็ว

• หน่อไม้: ไม่เกี่ยวกับแผลเป็น ข้อระวังคือหน่อไม้ปี๊บที่บรรจุไม่สะอาดอาจปนเปื้อนเชื้อที่ทำให้อาหารเป็นพิษ ซึ่งเป็นเรื่องความปลอดภัยของอาหารทั่วไป

• ของหมักดอง ปลาร้า: ไม่ทำให้แผลอักเสบ ข้อระวังคือเกลือที่สูงและความสะอาดของการหมัก

• ของเผ็ด: ไม่มีผลต่อแผลที่ผิวหนัง แต่ถ้าแผลอยู่ในปากหรือที่ริมฝีปาก ของเผ็ดจัดจะทำให้แสบมากขึ้น

• เครื่องในสัตว์: ไม่ทำให้แผลเป็นนูน และมีธาตุเหล็กกับสังกะสีสูง แต่มีไขมันอิ่มตัวและคอเลสเตอรอลสูง จึงไม่ควรกินมาก

สิ่งที่ควรเลี่ยงจริงตามหลักฐาน

ถ้าอยากให้แผลหายเร็วและรอยเรียบ สิ่งที่มีหลักฐานว่าควรงดหรือคุมมีเพียงไม่กี่อย่าง

1. บุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้า: นิโคตินทำให้หลอดเลือดหดตัว ออกซิเจนไปถึงแผลน้อยลง งานวิจัยพบว่าการหยุดสูบอย่างน้อย 4 สัปดาห์ก่อนผ่าตัดช่วยลดภาวะแทรกซ้อนของแผลได้ชัดเจน

2. แอลกอฮอล์: ลดการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันและการสร้างคอลลาเจน ควรงดในช่วงที่แผลยังไม่ปิดสนิท โดยทั่วไปราว 2–4 สัปดาห์ หรือนานกว่านั้นถ้าแผลใหญ่

3. น้ำตาลในคนเป็นเบาหวาน: คุมระดับน้ำตาลตามเป้าที่แพทย์ประจำตัวกำหนด ลดน้ำหวาน ขนม และแป้งปริมาณมาก

4. อาหารที่ตัวเองแพ้: ผื่นแพ้ทำให้เกาจนแผลช้ำและติดเชื้อ

5. อาหารดิบหรือปรุงไม่สะอาด: เลี่ยงช่วงที่มีแผลใหญ่หรือภูมิต้านทานต่ำ

อาหารเสริมและสมุนไพรที่ควรบอกแพทย์ก่อนผ่าตัด

อาหารเสริมบางตัวไม่ได้ทำให้แผลเป็นนูน แต่ทำให้เลือดออกง่ายขึ้นระหว่างและหลังผ่าตัด ทำให้แผลมีเลือดคั่ง บวม และหายช้า ศัลยแพทย์มักให้หยุดราว 7–14 วันก่อนผ่าตัด ตัวที่พบบ่อยได้แก่

• น้ำมันปลา (fish oil) ขนาดสูง

• วิตามินอีขนาดสูง

• แปะก๊วย (ginkgo)

• กระเทียมสกัดชนิดเม็ด

• โสม

ห้ามหยุดยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาละลายลิ่มเลือดเอง เช่น แอสไพริน (aspirin) โคลพิโดเกรล (clopidogrel) หรือวาร์ฟาริน (warfarin) เพราะเสี่ยงต่อหลอดเลือดสมองหรือหัวใจอุดตัน ให้แจ้งแพทย์ผู้ผ่าตัดและแพทย์ประจำตัวเพื่อวางแผนร่วมกัน

กินอะไรให้แผลหายเร็ว

แผลต้องใช้วัตถุดิบในการซ่อม การกินให้ครบสำคัญกว่าการงดอาหาร

• โปรตีน: ผู้ใหญ่ทั่วไปต้องการราว 0.8–1 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน ส่วนผู้ที่มีแผลใหญ่ แผลกดทับ หรือแผลไฟไหม้ แนวทางการดูแลแผลแนะนำราว 1.25–1.5 กรัมต่อกิโลกรัมต่อวัน เช่น คนหนัก 60 กิโลกรัมที่มีแผลใหญ่ควรได้โปรตีนราว 75–90 กรัมต่อวัน ซึ่งได้จากไข่ 2 ฟอง อกไก่ 1 ชิ้นใหญ่ ปลา 1 ชิ้น นมหรือนมถั่วเหลือง และเต้าหู้ กระจายในทุกมื้อ ยกเว้นคนที่แพทย์จำกัดโปรตีน

• วิตามินซี: จำเป็นต่อการสร้างคอลลาเจน ผู้ใหญ่ต้องการราว 75–100 มิลลิกรัมต่อวัน ได้จากฝรั่งครึ่งผล ส้ม 1–2 ผล หรือมะละกอ 1 จาน การกินวิตามินซีเม็ดขนาดสูงไม่ได้ช่วยให้แผลหายเร็วขึ้นในคนที่ไม่ได้ขาด

• สังกะสี: ผู้ใหญ่ต้องการราว 8–11 มิลลิกรัมต่อวัน ได้จากเนื้อสัตว์ อาหารทะเล ถั่ว และธัญพืช อาหารเสริมสังกะสีช่วยเฉพาะคนที่ขาดจริง และการกินเกิน 40 มิลลิกรัมต่อวันเป็นเวลานานทำให้ขาดทองแดงได้

• พลังงานและน้ำ: กินให้พอ ไม่อดอาหารเพื่อลดน้ำหนักในช่วงที่แผลยังไม่หาย และดื่มน้ำให้พอ

ป้องกันแผลเป็นนูนหลังแผลปิด

สิ่งที่ช่วยให้แผลเป็นเรียบอยู่ที่การดูแลแผล ไม่ใช่การงดอาหาร

1. ล้างแผลด้วยน้ำสะอาดหรือน้ำเกลือ และทาปิโตรเลียมเจลลี่ (petrolatum) บาง ๆ แล้วปิดแผล ให้แผลชุ่มชื้นจนปิด ไม่ต้องใช้แอลกอฮอล์หรือไฮโดรเจนเพอร์ออกไซด์ล้างทุกวัน เพราะทำลายเซลล์ที่กำลังซ่อมแผล

2. ไม่แกะสะเก็ด และไม่เกา

3. เริ่มซิลิโคนเมื่อแผลปิดสนิทแล้ว มักราว 1–2 สัปดาห์หลังตัดไหม ใช้ซิลิโคนเจล (silicone gel) ทาบาง ๆ วันละ 2 ครั้ง หรือแผ่นซิลิโคนแปะวันละ 12–24 ชั่วโมง ต่อเนื่องอย่างน้อย 2–3 เดือน

4. ลดแรงตึงของแผล ด้วยเทปเยื่อกระดาษแปะตามแนวแผลราว 6–12 สัปดาห์ในแผลผ่าตัดที่หน้าอกหรือข้อต่อ ตามคำแนะนำของแพทย์

5. กันแดด SPF 30 ขึ้นไปทุกวัน อย่างน้อย 6 เดือน หรือใช้เสื้อผ้าปิด เพื่อลดรอยดำและรอยแดงค้าง

6. ใส่ชุดรัดแรงกด ในแผลไฟไหม้กว้าง โดยทั่วไปวันละ 23 ชั่วโมง นาน 6–12 เดือน ตามที่แพทย์กำหนด

7. ถ้าเคยเป็นคีลอยด์ ให้แจ้งแพทย์ก่อนผ่าตัดทุกครั้ง เพื่อวางแผนป้องกันตั้งแต่วันแรก

การรักษาแผลเป็นนูนและคีลอยด์ที่แพทย์ใช้

เมื่อแผลนูนขึ้นแล้ว การงดอาหารไม่ทำให้แผลยุบ การรักษาที่แพทย์ผิวหนังใช้มีดังนี้ โดยมักใช้ร่วมกันมากกว่า 1 วิธี

• ฉีดยาสเตียรอยด์เข้าแผลเป็น: ไตรแอมซิโนโลน อะเซโทไนด์ (triamcinolone acetonide) ความเข้มข้นราว 10–40 มิลลิกรัมต่อมิลลิลิตร ฉีดทุก 4–6 สัปดาห์ ส่วนใหญ่ต้องฉีด 3–6 ครั้ง ช่วยให้แผลแบน นุ่ม และหายคัน ผลข้างเคียงที่ต้องรู้คือผิวรอบแผลบุ๋ม สีผิวจางลง และเห็นเส้นเลือดฝอย จึงต้องปรับขนาดตามการตอบสนอง

• ยาฉีดไฟฟ์ฟลูออโรยูราซิล (5-fluorouracil): ใช้ร่วมกับสเตียรอยด์ในคีลอยด์ที่ดื้อต่อการฉีดสเตียรอยด์อย่างเดียว

• ซิลิโคนเจลหรือแผ่นซิลิโคน: ใช้ต่อเนื่องอย่างน้อย 2–3 เดือนทั้งก่อนและหลังการฉีดยา

• เลเซอร์หลอดเลือด: ช่วยลดสีแดงของแผลเป็นใหม่ มักทำหลายครั้งห่างกัน 4–6 สัปดาห์

• เลเซอร์แบบแฟรกชัน: ช่วยปรับผิวของแผลเป็นที่แข็งหรือขรุขระ ผลแตกต่างกันในแต่ละคนและมักต้องทำหลายครั้ง

• ผ่าตัดตัดคีลอยด์: ใช้ในก้อนใหญ่ แต่ต้องตามด้วยการฉีดยาหรือการรักษาเสริมเสมอ เพราะการตัดอย่างเดียวกลับเป็นซ้ำบ่อยมาก

ทุกวิธีมีผลข้างเคียงและข้อจำกัด และผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละคน การเลือกวิธี ขนาดยา และจำนวนครั้ง ต้องให้แพทย์ประเมินจากชนิด ตำแหน่ง และอายุของแผลเป็น ข้อมูลการรักษาแผลเป็นที่คลินิกอ่านต่อได้ที่ รักษาแผลเป็นกับแพทย์ผิวหนัง

เทียบความเชื่อกับหลักฐาน

• ไข่ ไข่ขาว: ความเชื่อว่าทำให้แผลนูน → ไม่มีหลักฐาน เป็นโปรตีนที่แผลต้องใช้ กินได้ ยกเว้นแพ้ไข่

• ไก่: ความเชื่อว่าทำให้แผลคันและนูน → ไม่มีหลักฐาน กินได้ เลือกต้ม ย่าง นึ่ง

• กุ้ง อาหารทะเล: ความเชื่อว่าทำให้แผลอักเสบ → ผลเสียเกิดเฉพาะคนที่แพ้

• ปลาดุก: ความเชื่อว่าทำให้แผลเป็นหนอง → ไม่มีหลักฐาน กินได้เมื่อปรุงสุก

• ข้าวเหนียว: ความเชื่อว่าทำให้แผลเป็นหนอง → ไม่มีหลักฐาน คนเป็นเบาหวานคุมปริมาณ

• บุหรี่: มีหลักฐานว่าแผลหายช้าและติดเชื้อง่าย → ควรงด

• แอลกอฮอล์: มีหลักฐานว่าแผลหายช้า → ควรงดช่วงที่แผลยังไม่ปิด

• พันธุกรรมและตำแหน่งแผล: ตัวกำหนดหลักของคีลอยด์ → ป้องกันด้วยการดูแลแผลตั้งแต่แรก

สรุปสั้น ๆ

• ไม่มีอาหารชนิดใดที่พิสูจน์แล้วว่าทำให้แผลเป็นนูนหรือคีลอยด์ ไข่ ไก่ ปลาดุก และข้าวเหนียว กินได้

• งดเฉพาะอาหารที่ตัวเองแพ้ และงดบุหรี่กับแอลกอฮอล์ในช่วงที่แผลยังไม่หาย

• คนเป็นเบาหวานต้องคุมน้ำตาล เพราะน้ำตาลสูงทำให้แผลติดเชื้อและหายช้า

• กินโปรตีนให้พอทุกมื้อ ร่วมกับผักผลไม้ที่มีวิตามินซี

• แผลเป็นนูนขึ้นกับพันธุกรรม ตำแหน่ง แรงตึง และการติดเชื้อ ป้องกันด้วยการดูแลแผล ซิลิโคน และกันแดด

• แผลที่เริ่มนูนแดงในเดือนที่ 1–2 หรือก้อนที่โตเกินขอบแผล ควรให้แพทย์ผิวหนังประเมินแต่เนิ่น ๆ

คำถามที่พบบ่อยเรื่องเป็นแผลห้ามกินอะไร

เป็นแผล กินไข่ได้ไหม

กินได้ ไข่ไม่ได้ทำให้แผลเป็นนูนหรือแผลอักเสบ ยังไม่มีงานวิจัยที่แสดงความสัมพันธ์นี้ ไข่ 1 ฟองให้โปรตีนราว 6 กรัม ซึ่งแผลต้องใช้สร้างเนื้อเยื่อใหม่ การงดไข่จึงอาจทำให้แผลหายช้าลงในคนที่กินโปรตีนน้อยอยู่แล้ว คนที่ควรเลี่ยงคือคนที่แพ้ไข่ และคนที่แพทย์สั่งจำกัดโปรตีน เช่น ผู้ป่วยโรคไตระยะท้าย ส่วนคนทั่วไปกินไข่ได้วันละ 1–2 ฟองระหว่างที่แผลกำลังหาย ทั้งไข่ต้ม ไข่ตุ๋น หรือไข่เจียวที่ใช้น้ำมันน้อย

เป็นแผล กินไก่ได้ไหม

กินได้ เนื้อไก่เป็นแหล่งโปรตีนและสังกะสีที่ช่วยการซ่อมแผล อกไก่ 100 กรัมให้โปรตีนราว 25–30 กรัม ความเชื่อว่าไก่ทำให้แผลคันหรือนูนไม่มีหลักฐานรองรับ อาการคันระหว่างที่แผลกำลังหายเป็นเรื่องปกติของระยะที่ผิวกำลังสร้างเนื้อเยื่อใหม่ ไม่ได้เกิดจากอาหาร ควรเลือกไก่ต้ม ย่าง หรือนึ่ง ปรุงให้สุก และลดไก่ทอดที่มีน้ำมันมาก ถ้าแผลคันมากจนเกา ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับยาทาหรือยากินลดคัน

เป็นแผลกินปลาดุกได้ไหม

กินได้ถ้าไม่แพ้ปลาและปรุงสุก ความเชื่อว่าปลาดุกทำให้แผลเป็นหนองหรือแผลเป็นนูนไม่มีการศึกษาใดรองรับ ปลาดุกให้โปรตีนเหมือนปลาชนิดอื่น แผลเป็นหนองเกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่เข้าทางแผล ไม่ได้เกิดจากอาหารที่กิน สิ่งที่ควรระวังคือปลาที่ปรุงไม่สุกหรือไม่สะอาด และคนที่มีประวัติแพ้ปลาซึ่งควรงดเหมือนเดิม ถ้ากินแล้วมีผื่นลมพิษ ปากบวม หรือหายใจลำบาก ให้หยุดกินและไปพบแพทย์ทันที

แผลเย็บ ห้ามกินอะไร

ไม่มีอาหารใดที่ห้ามกินเพราะจะทำให้แผลเย็บนูนหรือแยก สิ่งที่ควรงดจริงคือบุหรี่ อย่างน้อย 4 สัปดาห์ก่อนและหลังผ่าตัดถ้าทำได้ และแอลกอฮอล์ในช่วงที่แผลยังไม่ติด ควรกินโปรตีนให้พอทุกมื้อ ถ้าเป็นเบาหวานให้คุมน้ำตาล และงดอาหารที่ตัวเองแพ้ ส่วนแผลผ่าตัดในช่องท้องหรือลำไส้ ให้ทำตามคำแนะนำเรื่องอาหารของศัลยแพทย์ผู้ผ่าตัด เพราะเป็นเรื่องของการฟื้นตัวของลำไส้ ควรตัดไหมตามนัด โดยทั่วไป 5–7 วันที่ใบหน้า และ 10–14 วันที่ลำตัวหรือแขนขา

แผลอักเสบ เป็นหนอง ห้ามกินอะไร

การงดไข่ ไก่ หรืออาหารทะเล ไม่ได้ช่วยให้หนองยุบ แผลเป็นหนองเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย ต้องรักษาด้วยการล้างแผล ทำแผล และยาฆ่าเชื้อที่แพทย์สั่ง ในการติดเชื้อตื้นแพทย์อาจใช้ยาทามิวพิโรซิน (mupirocin) 2% วันละ 3 ครั้ง ราว 5–7 วัน ถ้ารอยแดงลามหรือมีไข้ อาจต้องใช้ยากิน เช่น เซฟาเลกซิน (cephalexin) ตามขนาดที่แพทย์กำหนด ระหว่างนี้ให้กินโปรตีนและดื่มน้ำให้พอ คนเป็นเบาหวานต้องคุมน้ำตาล และควรพบแพทย์ทันทีถ้ามีไข้หรือรอยแดงกว้างขึ้นใน 24 ชั่วโมง

กินอะไรให้แผลผ่าตัดหายเร็ว

กินโปรตีนให้พอในทุกมื้อ เช่น ไข่ ไก่ ปลา เต้าหู้ นม หรือนมถั่วเหลือง ผู้ที่มีแผลใหญ่ต้องการราว 1.25–1.5 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน ยกเว้นคนที่แพทย์จำกัดโปรตีน กินผักผลไม้ที่มีวิตามินซี เช่น ฝรั่ง ส้ม มะละกอ และได้สังกะสีจากเนื้อสัตว์ ถั่ว และธัญพืช ดื่มน้ำให้พอ งดบุหรี่และแอลกอฮอล์ ไม่จำเป็นต้องกินวิตามินหรืออาหารเสริมขนาดสูงถ้าไม่ได้ขาด และควรบอกแพทย์ก่อนผ่าตัดถ้ากินน้ำมันปลา แปะก๊วย หรือกระเทียมสกัด เพราะทำให้เลือดออกง่าย

อ่านเรื่องที่เกี่ยวข้อง: ยาทาแผลเป็น · คีลอยด์กับแผลเป็นนูน · แผลถลอก · แผลน้ำร้อนลวก · แผลเรื้อรัง · เนื้อเยื่ออักเสบ cellulitis · โรคผิวหนังอื่น ๆ ดูได้ที่รวมบทความโรคผิวหนัง

บทความนี้ให้ข้อมูลทางการแพทย์ทั่วไป และไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์ การเลือกยา ขนาดยา และวิธีรักษาแผลเป็นขึ้นกับแพทย์ผู้ตรวจ

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569