แผลเรื้อรัง (Chronic Wounds): เมื่อแผลไม่ยอมหาย สาเหตุและการดูแลที่ถูกวิธี

แผลเรื้อรัง (Chronic Wounds) หมายถึงแผลที่ไม่หายภายใน 3 เดือน แม้จะได้รับการดูแลตามมาตรฐาน โรคนี้ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตอย่างมาก ทั้งในแง่ความเจ็บปวด ค่าใช้จ่ายในการรักษา และความเสี่ยงต่อการติดเชื้อรุนแรง ในประเทศไทยที่อัตราการป่วยโรคเบาหวานสูง แผลเรื้อรังโดยเฉพาะที่เท้าจึงเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญ

ชนิดของแผลเรื้อรังที่พบบ่อย

แผลเรื้อรังแบ่งตามสาเหตุหลักได้ 3 กลุ่มใหญ่:

• Diabetic Foot Ulcer (DFU) — แผลที่เท้าจากเบาหวาน เกิดจากเส้นประสาทและหลอดเลือดเสื่อม เป็นสาเหตุหลักของการตัดขาในไทย

• Venous Leg Ulcer (VLU) — แผลที่ข้อเท้าจากหลอดเลือดดำไม่สามารถส่งเลือดกลับหัวใจได้ดี พบบ่อยในผู้หญิงและคนที่ยืนนาน

• Pressure Ulcer / Bedsore — แผลกดทับในผู้นอนติดเตียง เกิดจากการกดทับต่อเนื่องบริเวณปุ่มกระดูก

สาเหตุที่ทำให้แผลไม่หาย

กระบวนการสมานแผลปกติต้องอาศัยการทำงานร่วมกันของหลายระบบ สาเหตุที่รบกวนกระบวนการนี้ ได้แก่:

• เบาหวานที่ควบคุมน้ำตาลไม่ดี — ยับยั้งเซลล์ที่ซ่อมแซมแผล

• การติดเชื้อแบคทีเรียเรื้อรัง โดยเฉพาะ biofilm

• การไหลเวียนเลือดไม่ดี — ออกซิเจนและสารอาหารไปเลี้ยงแผลไม่พอ

• ภาวะทุพโภชนาการ — ขาดโปรตีน วิตามิน C และ zinc

• การกดทับต่อเนื่อง หรือแผลถูกความชื้นและแรงเสียดสีเป็นเวลานาน

หลักการดูแลแผลสมัยใหม่ — TIME Framework

มาตรฐานการดูแลแผลเรื้อรังในปัจจุบันใช้หลัก TIME:

• T (Tissue) — กำจัดเนื้อตายออก (debridement) เพื่อให้เนื้อดีงอกใหม่

• I (Infection/Inflammation) — รักษาการติดเชื้อและควบคุมการอักเสบ

• M (Moisture balance) — รักษาความชื้นแผลให้พอดี ไม่แห้งเกินหรือชื้นเกิน

• E (Edge) — กระตุ้นขอบแผลให้งอกเข้ามาปิด

วัสดุปิดแผลสมัยใหม่

แพทย์ผิวหนังและศัลยแพทย์ใช้วัสดุปิดแผลหลายชนิดตามสภาพแผล:

• Hydrocolloid dressing — ดูดซับสารคัดหลั่ง รักษาความชื้น เหมาะแผลเรื้อรังทั่วไป

• Alginate dressing — ดูดซับได้มาก เหมาะแผลที่มีน้ำเหลืองมาก

• Foam dressing — กันแรงกด เหมาะ pressure ulcer

• Negative Pressure Wound Therapy (NPWT) — เครื่องดูดสุญญากาศช่วยกระตุ้นการงอกของเนื้อ

การรักษาเฉพาะทางสำหรับแผลเรื้อรัง

• Debridement — การตัดเนื้อตายออก อาจทำโดยศัลยแพทย์หรือพยาบาลเฉพาะทาง

• Hyperbaric Oxygen Therapy — เพิ่มออกซิเจนให้แผลในกรณี diabetic foot

• Skin Graft — ปลูกถ่ายผิวหนังในแผลขนาดใหญ่

• Growth factors เช่น becaplermin gel — กระตุ้นการงอกของเนื้อเยื่อ

สัญญาณที่ต้องรีบพบแพทย์

ควรรีบพบแพทย์ทันทีเมื่อมี: แผลบวมแดงและร้อนเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว มีกลิ่นเหม็นหรือหนองเพิ่ม มีเส้นแดงลามออกจากแผล (เสี่ยง sepsis) ไข้สูง หรือแผลขยายใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะในผู้ป่วยเบาหวานที่ควรพบแพทย์ผิวหนังหรือศัลยแพทย์ทุกครั้งที่มีแผลที่เท้า

References

• Frykberg RG, Banks J. Challenges in the Treatment of Chronic Wounds. Adv Wound Care. 2015;4(9):560-582.

• Wounds UK. Best Practice Statement: Management of Chronic Wounds. 2016.

• Nussbaum SR et al. An Economic Evaluation of the Impact, Cost, and Medicare Policy Implications of Chronic Non-healing Wounds. Value Health. 2018;21(1):27-32.