เซ็บเดิร์ม เกิดจากอะไร และดูแลผื่นต่อมไขมันอักเสบอย่างไร

เซ็บเดิร์ม หรือผื่นต่อมไขมันอักเสบ เป็นโรคผิวหนังเรื้อรังที่พบบ่อยมากแต่หลายคนไม่รู้จักชื่อ อาการคือผิวแดง มีขุยมันเหลือง คัน บริเวณที่มีต่อมไขมันมาก เช่น หนังศีรษะ ร่องจมูก คิ้ว และหู หลายคนเข้าใจว่าเป็นแค่ผิวแห้งลอกหรือรังแคธรรมดา จึงดูแลไม่ตรงและเป็นซ้ำไม่จบ

ในฐานะแพทย์ผิวหนัง ผมจะอธิบายว่าเซ็บเดิร์มเกิดจากอะไร ขึ้นตรงไหนบ้าง แยกจากโรคที่คล้ายกันอย่างไร และดูแลอย่างไรให้คุมอาการได้ในระยะยาว

เซ็บเดิร์ม เกิดจากอะไร

เซ็บเดิร์มเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน คล้ายกลไกของรังแคแต่ลามมากกว่า

• เชื้อยีสต์ Malassezia ที่อยู่บนผิวทุกคน แต่ในผู้ป่วยเซ็บเดิร์มผิวตอบสนองต่อเชื้อนี้จนเกิดการอักเสบ

• ต่อมไขมันที่ทำงานมาก ทำให้ผิวมันและเอื้อต่อเชื้อ จึงพบผื่นในบริเวณที่มันที่สุดของร่างกาย

• การตอบสนองของภูมิคุ้มกันและผิวแต่ละคน ทำให้บางคนเป็นมากกว่าคนอื่น

ปัจจัยที่ทำให้กำเริบได้แก่ ความเครียด การพักผ่อนน้อย อากาศเปลี่ยน และในผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำหรือโรคทางระบบประสาทบางอย่างมักเป็นรุนแรงกว่า เซ็บเดิร์มไม่ใช่โรคติดต่อและไม่ได้เกิดจากความสกปรก

เซ็บเดิร์มขึ้นตรงไหนบ้าง

เซ็บเดิร์มชอบขึ้นในบริเวณที่มีต่อมไขมันหนาแน่น

• หนังศีรษะ เป็นขุยมันและคัน ตั้งแต่ระดับรังแคไปจนถึงผื่นแดงเป็นปื้น

• ร่องจมูกและรอบจมูก แดงและลอกเป็นขุยมัน เป็นตำแหน่งที่พบบ่อยและสังเกตง่าย

• คิ้วและหว่างคิ้ว แดงคันและมีขุย

• หูและหลังใบหู คันและลอก บางครั้งมีน้ำเหลืองซึม

• หน้าอกตรงกลางและกลางหลัง เป็นปื้นแดงมีขุยในบางราย

ลักษณะเด่นคือเป็น ๆ หาย ๆ เรื้อรัง กำเริบเป็นช่วง โดยเฉพาะเวลาเครียดหรือพักผ่อนน้อย

เซ็บเดิร์ม แยกจากโรคอื่นอย่างไร

หลายโรคหน้าตาคล้ายเซ็บเดิร์มแต่รักษาต่างกัน การแยกให้ถูกจึงสำคัญ

• สะเก็ดเงิน ขุยหนาเป็นปื้นสีเงิน ขอบชัด มักมีที่ข้อศอก เข่า และเล็บร่วมด้วย ส่วนเซ็บเดิร์มขุยมันบางกว่าและขอบไม่ชัดเท่า

• ผื่นแพ้สัมผัส สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ที่ใช้ คันและแดงเฉพาะบริเวณที่สัมผัส

• เชื้อรากลาก เป็นวงขอบชัดมีขุยที่ขอบ

• ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง ผิวแห้งคันเรื้อรัง ตำแหน่งต่างจากเซ็บเดิร์ม

เพราะเซ็บเดิร์มที่หน้าและหนังศีรษะอาจดูเหมือนหลายโรค การให้แพทย์ตรวจช่วยแยกได้ชัด โดยเฉพาะเมื่อรักษาเองแล้วไม่ดีขึ้น

วิธีรักษาและดูแลเซ็บเดิร์ม

เป้าหมายคือลดเชื้อ Malassezia และควบคุมการอักเสบ เซ็บเดิร์มเป็นโรคเรื้อรังที่คุมได้ดีแต่มักกลับมาถ้าหยุดดูแล

• ที่หนังศีรษะ ใช้แชมพูยาที่มี ketoconazole, selenium sulfide หรือ zinc pyrithione ฟอกทิ้งไว้ราว 5 นาทีก่อนล้าง ใช้สม่ำเสมอ

• ที่ใบหน้า ใช้ยาทาต้านเชื้อราหรือยาทาลดการอักเสบกลุ่มที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ตามแพทย์สั่ง

• สเตียรอยด์ทาอ่อน ๆ ใช้ได้ในช่วงกำเริบสั้น ๆ ภายใต้คำแนะนำของแพทย์ ไม่ควรใช้เองต่อเนื่องนานเพราะผิวหน้าบางและเกิดผลข้างเคียง

• ดูแลพื้นฐานด้วยการล้างหน้าอ่อนโยน พักผ่อนให้พอ และลดความเครียดซึ่งเป็นตัวกระตุ้นสำคัญ

เพราะเป็นโรคเรื้อรัง การดูแลต่อเนื่องและการใช้ยาเป็นระยะเพื่อป้องกันการกำเริบจึงสำคัญพอ ๆ กับการรักษาช่วงที่เห่อ

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์ผิวหนัง

ควรพบแพทย์เมื่อผื่นลามกว้าง คันมาก รักษาด้วยแชมพูยาแล้วไม่ดีขึ้น มีน้ำเหลืองหรือสงสัยติดเชื้อแทรกซ้อน หรือไม่แน่ใจว่าเป็นเซ็บเดิร์มหรือสะเก็ดเงิน การวินิจฉัยที่ถูกช่วยให้เลือกยาตรงและคุมอาการได้ดีในระยะยาว

คำถามที่พบบ่อย

เซ็บเดิร์มเกิดจากอะไร เกิดจากเชื้อยีสต์ Malassezia ร่วมกับต่อมไขมันที่ทำงานมากและการตอบสนองของผิวแต่ละคน ทำให้ผิวแดง มีขุยมัน และคัน ในบริเวณที่มีต่อมไขมันมาก ไม่ใช่โรคติดต่อ

เซ็บเดิร์มหายขาดได้ไหม เซ็บเดิร์มเป็นโรคเรื้อรังที่ควบคุมได้ดีแต่มักกลับมาเป็นซ้ำ การรักษาช่วยให้อาการสงบ และการดูแลต่อเนื่องช่วยลดการกำเริบ จึงควรมองเป็นการคุมโรคระยะยาวมากกว่าการหายขาด

เซ็บเดิร์มกับรังแคต่างกันอย่างไร รังแคเป็นเซ็บเดิร์มชนิดอ่อนที่จำกัดอยู่ที่หนังศีรษะ ส่วนเซ็บเดิร์มลามไปที่ร่องจมูก คิ้ว หู และลำตัวได้ และมักมีผื่นแดงอักเสบร่วมกับขุยมัน

เซ็บเดิร์มที่หน้าใช้ยาอะไร ที่ใบหน้ามักใช้ยาทาต้านเชื้อราหรือยาทาลดการอักเสบกลุ่มที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ตามแพทย์สั่ง ส่วนสเตียรอยด์ใช้ได้ช่วงสั้น ๆ เท่านั้น ไม่ควรใช้เองต่อเนื่องเพราะผิวหน้าบางง่าย

ถ้าผื่นแดงลอกที่ร่องจมูก คิ้ว หู หรือหนังศีรษะของคุณเป็น ๆ หาย ๆ ไม่จบ อาจเป็นเซ็บเดิร์มที่ต้องดูแลให้ถูกวิธี การให้แพทย์ผิวหนังตรวจและแยกจากสะเก็ดเงินหรือผื่นอื่นจะช่วยให้คุมอาการได้จริง ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @dr.patskinclinic

เขียนและตรวจทานโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง