งูสวัดติดต่อทางไหน และอันตรายแค่ไหน

งูสวัดเป็นโรคที่หลายคนกลัวทั้งเรื่องความเจ็บและความเชื่อผิด ๆ ที่ว่าถ้าผื่นพันรอบตัวจะเสียชีวิต คำถามที่ผมเจอบ่อยที่สุดคืองูสวัดติดต่อทางไหน และจะแพร่ให้คนในบ้านได้หรือไม่ ซึ่งเป็นเรื่องที่ควรเข้าใจให้ถูก เพราะการดูแลตัวเองและคนรอบข้างขึ้นกับความเข้าใจตรงนี้

ในฐานะแพทย์ผิวหนัง ผมจะอธิบายว่างูสวัดเกิดจากอะไร ติดต่อทางไหนกันแน่ อันตรายแค่ไหน รักษาอย่างไร และเมื่อไหร่ที่ต้องรีบพบแพทย์

งูสวัดเกิดจากอะไร

งูสวัดเกิดจากไวรัสตัวเดียวกับโรคอีสุกอีใส ชื่อว่า varicella zoster virus เมื่อเราเป็นอีสุกอีใสตอนเด็กและหายแล้ว ไวรัสไม่ได้หายไปจากร่างกาย แต่ไปหลบซ่อนอยู่ในปมประสาท เมื่อภูมิคุ้มกันอ่อนลง เช่น จากอายุที่มากขึ้น ความเครียด พักผ่อนน้อย หรือโรคที่กดภูมิคุ้มกัน ไวรัสจะกำเริบขึ้นมาตามแนวเส้นประสาท ทำให้เกิดผื่นและตุ่มน้ำเป็นแนวยาว

ด้วยเหตุนี้ ผื่นงูสวัดจึงมักขึ้นเป็นแถบ ๆ ข้างเดียวของร่างกายตามแนวเส้นประสาท และมักมีอาการปวดแสบหรือเสียวนำมาก่อนผื่นจะขึ้น

งูสวัดติดต่อทางไหน

นี่คือจุดที่เข้าใจผิดกันมากที่สุด งูสวัดไม่ได้ติดต่อแบบที่ทำให้คนอื่นเป็นงูสวัดโดยตรง แต่ความจริงคือ

• งูสวัดติดต่อผ่านการสัมผัสน้ำในตุ่มพองที่แตก เชื้อจากตุ่มน้ำสามารถแพร่ได้

• คนที่รับเชื้อไปและไม่เคยเป็นอีสุกอีใสหรือไม่เคยฉีดวัคซีน จะเป็นอีสุกอีใส ไม่ใช่งูสวัด

• คนที่เคยเป็นอีสุกอีใสมาแล้ว มักมีภูมิและไม่ติดจากการสัมผัสนี้

• เชื้อไม่ได้แพร่ผ่านการไอจามทั่วไปเหมือนหวัด แต่แพร่จากการสัมผัสตุ่มน้ำโดยตรง

• เมื่อตุ่มน้ำตกสะเก็ดแห้งหมดแล้ว จะไม่แพร่เชื้ออีกต่อไป

ดังนั้นช่วงที่มีตุ่มน้ำ ผู้ป่วยควรปิดแผล ไม่ให้คนอื่นสัมผัสน้ำในตุ่ม โดยเฉพาะกับหญิงตั้งครรภ์ที่ไม่เคยเป็นอีสุกอีใส เด็กเล็ก และผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ ซึ่งเป็นกลุ่มเสี่ยง

งูสวัดอันตรายแค่ไหน

ความเชื่อที่ว่างูสวัดพันรอบตัวแล้วเสียชีวิตไม่เป็นความจริง โดยทั่วไปงูสวัดขึ้นข้างเดียวตามแนวเส้นประสาทและไม่พันรอบตัว อย่างไรก็ตาม งูสวัดมีภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง

• อาการปวดตามแนวประสาทหลังผื่นหาย เรียกว่า postherpetic neuralgia ซึ่งอาจปวดเรื้อรังนานหลายเดือน พบบ่อยในผู้สูงอายุ

• งูสวัดที่ขึ้นบริเวณใบหน้าและรอบตา อาจกระทบดวงตาจนเสี่ยงต่อการมองเห็น ต้องพบแพทย์ด่วน

• งูสวัดที่หูอาจทำให้หน้าเบี้ยวและการได้ยินผิดปกติ

• ในผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ ผื่นอาจลามกว้างและรุนแรงกว่าปกติ

การรักษาเร็วช่วยลดทั้งความรุนแรงและโอกาสเกิดอาการปวดเรื้อรัง

วิธีรักษางูสวัด

หัวใจของการรักษางูสวัดคือการให้ยาต้านไวรัสเร็วที่สุด โดยเฉพาะภายใน 72 ชั่วโมงแรกหลังผื่นขึ้น เพราะยาต้านไวรัสช่วยลดความรุนแรง ทำให้ผื่นหายเร็วขึ้น และลดโอกาสปวดเรื้อรังหลังผื่นหาย

นอกจากยาต้านไวรัส แพทย์จะดูแลเรื่องการบรรเทาปวด การดูแลแผลให้สะอาดเพื่อกันการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำ และในรายที่มีอาการปวดประสาทเรื้อรังอาจต้องใช้ยาเฉพาะ ส่วนการป้องกันในระยะยาว ปัจจุบันมีวัคซีนป้องกันงูสวัดสำหรับผู้สูงอายุและกลุ่มเสี่ยง ซึ่งช่วยลดโอกาสเป็นและลดความรุนแรง ควรปรึกษาแพทย์เรื่องความเหมาะสม

เมื่อไหร่ควรรีบพบแพทย์

ควรรีบพบแพทย์ทันทีที่สงสัยว่าเป็นงูสวัด เพื่อเริ่มยาต้านไวรัสให้เร็ว โดยเฉพาะเมื่อผื่นขึ้นใกล้ตาหรือบนใบหน้า มีอาการทางตาหรือการได้ยิน ปวดรุนแรง ผื่นลามกว้าง หรือเป็นในผู้สูงอายุและผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ การรักษาเร็วในช่วงแรกสร้างความต่างอย่างมากต่อผลลัพธ์

คำถามที่พบบ่อย

งูสวัดติดต่อทางไหน ติดต่อผ่านการสัมผัสน้ำในตุ่มพองที่แตก คนที่รับเชื้อและไม่เคยเป็นอีสุกอีใสจะเป็นอีสุกอีใส ไม่ใช่งูสวัด เชื้อไม่ได้แพร่ผ่านการไอจามทั่วไป และเมื่อตุ่มตกสะเก็ดแห้งแล้วจะไม่แพร่เชื้อ

งูสวัดพันรอบตัวแล้วตายจริงไหม ไม่จริง งูสวัดมักขึ้นข้างเดียวตามแนวเส้นประสาทและไม่พันรอบตัว ความเชื่อนี้เป็นความเข้าใจผิด แต่งูสวัดมีภาวะแทรกซ้อนอื่นที่ต้องระวัง โดยเฉพาะที่ตาและอาการปวดเรื้อรัง

งูสวัดรักษาอย่างไร รักษาด้วยยาต้านไวรัสให้เร็วที่สุด โดยเฉพาะใน 72 ชั่วโมงแรก ร่วมกับยาบรรเทาปวดและการดูแลแผล การเริ่มยาเร็วช่วยลดความรุนแรงและลดโอกาสปวดเรื้อรัง

เป็นงูสวัดแล้วเป็นซ้ำได้ไหม เป็นซ้ำได้ แม้ไม่บ่อย โดยเฉพาะในผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ ปัจจุบันมีวัคซีนป้องกันงูสวัดสำหรับผู้สูงอายุและกลุ่มเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์เรื่องความเหมาะสม

ถ้าคุณมีผื่นตุ่มน้ำขึ้นเป็นแถบข้างเดียวพร้อมอาการปวดแสบ ควรรีบพบแพทย์เพื่อเริ่มยาต้านไวรัสให้เร็ว โดยเฉพาะถ้าขึ้นใกล้ตาหรือใบหน้า การรักษาในช่วงแรกช่วยลดความรุนแรงและภาวะแทรกซ้อนได้มาก ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @dr.patskinclinic

เขียนและตรวจทานโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง