กลาก (Tinea Corporis) — ผื่นวงกลมเชื้อรา การวินิจฉัยและรักษาโดยผู้เชี่ยวชาญ

กลาก (Tinea Corporis) คือผื่นติดเชื้อรากลุ่ม dermatophyte บริเวณผิวหนังลำตัวและแขนขา ลักษณะเป็นผื่นวงกลมหรือวงรี ขอบนูนแดงเป็นขุย ตรงกลางใส (central clearing) และมักคันมาก เชื้อก่อโรคที่พบบ่อย ได้แก่ Trichophyton rubrum, T. mentagrophytes, Microsporum canis และ Epidermophyton floccosum ติดต่อได้จากคนสู่คน สัตว์สู่คน หรือจากดินสู่คน บทความนี้อธิบายการวินิจฉัยและรักษากลากอย่างถูกวิธีโดยแพทย์ผิวหนัง

การวินิจฉัย — การตรวจ KOH

แพทย์วินิจฉัยกลากโดยการตรวจดังนี้

• KOH preparation: ขูดขุยจากขอบผื่นมาตรวจด้วยน้ำยา KOH 10% แล้วดูใต้กล้องจุลทรรศน์ จะเห็นเส้นใยเชื้อรา (septate hyphae) ที่ทอดผ่านเซลล์ผิวหนัง ยืนยันการวินิจฉัย

• กรณีผื่นไม่ชัด: หากผื่นเคยถูกทาสเตียรอยด์มาก่อนจะกลายเป็น tinea incognito ลักษณะผื่นไม่ชัด ขอบหายไป ต้องสงสัยและตรวจ KOH ทุกราย

• การตรวจเพิ่มเติม: ในกรณีจำเป็นอาจส่งเพาะเชื้อ (fungal culture) เพื่อระบุชนิดของเชื้อรา

การรักษา — ยาทาต้านเชื้อรา

สำหรับผื่นที่จำกัดบริเวณ รักษาด้วยยาทาต้านเชื้อรา ดังนี้

• ยาทา: Terbinafine 1% cream ทาวันละ 1–2 ครั้ง นาน 2–4 สัปดาห์ หรือ Clotrimazole 1% / Ketoconazole 2% cream ทาวันละ 2 ครั้ง นาน 2–4 สัปดาห์

• วิธีทา: ทาเลยขอบผื่นออกไปประมาณ 2 ซม. และทาต่อเนื่องอย่างน้อย 1 สัปดาห์หลังผื่นหาย

• ข้อห้าม: ห้ามใช้ยาที่ผสมสเตียรอยด์ (steroid combination) เพราะจะทำให้เชื้อรากระจายมากขึ้น

ยารับประทาน — ผื่นกว้างหรือดื้อยา

ในกรณีผื่นกว้าง ผื่นที่ขนหรือหนังศีรษะ หรือดื้อยาทา จะพิจารณาใช้ยารับประทาน (ภายใต้การดูแลของแพทย์)

• ยารับประทาน: Terbinafine 250 มก./วัน นาน 2–4 สัปดาห์ หรือ Itraconazole 100–200 มก./วัน นาน 2–4 สัปดาห์ หรือ Fluconazole 150–300 มก. สัปดาห์ละครั้ง นาน 2–4 สัปดาห์

• ข้อควรระวัง: ควรตรวจการทำงานของตับ (LFT) ก่อนและระหว่างใช้ยา และระวังปฏิกิริยาระหว่างยา โดยเฉพาะกับยาลดคอเลสเตอรอลและยาต้านการแข็งตัวของเลือด

Tinea Incognito — กลากที่ปลอมตัวจากการใช้สเตียรอยด์

เมื่อผู้ป่วยใช้ยาทาสเตียรอยด์หรือครีมผสมสเตียรอยด์มาเอง ผื่นกลากจะดูผิดรูป ไม่เป็นวงแหวนชัด อาการอักเสบและคันลดลงชั่วคราว แต่เชื้อรากลับกระจายกว้างขึ้น เมื่อหยุดสเตียรอยด์ผื่นจะกำเริบรุนแรง จึงต้องตรวจ KOH ทุกรายที่สงสัย และมักต้องให้ยารับประทานต้านเชื้อราร่วมด้วย

คำถามที่พบบ่อย

กลากใช้ยาทากี่วันถึงหาย? โดยทั่วไปใช้เวลา 2–4 สัปดาห์ และควรทาต่ออีกอย่างน้อย 1 สัปดาห์หลังผื่นหายเพื่อป้องกันการกลับเป็นซ้ำ

กลากติดต่อทางไหน? ติดต่อผ่านการสัมผัสผิวหนัง การใช้ผ้าเช็ดตัวหรือเสื้อผ้าร่วมกัน สัตว์เลี้ยง (โดยเฉพาะแมว) และจากดิน

ทายาสเตียรอยด์แล้วผื่นดูดีขึ้นชั่วคราว ทำไมหมอห้ามใช้? สเตียรอยด์ลดการอักเสบและอาการคันได้ชั่วคราว แต่ทำให้เชื้อรากระจายมากขึ้น (tinea incognito) และทำให้การรักษายากขึ้น

ต้องรักษาคนในบ้านด้วยไหม? หากมีอาการคล้ายกันควรรักษาไปพร้อมกัน รวมถึงสัตว์เลี้ยง เพราะพบเชื้อ Microsporum canis ได้บ่อยในแมว

หากมีผื่นวงแหวนคันที่ผิวหนัง หรือทายาเองแล้วไม่ดีขึ้น ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังเพื่อตรวจ KOH ยืนยันและรักษาให้ถูกต้อง หลีกเลี่ยงการใช้ยาสเตียรอยด์เอง ปรึกษากลาก (Tinea Corporis) กับแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569