Tinea Pedis (ฮ่องเท้า / Athlete's Foot) — เชื้อราที่เท้า รักษาอย่างถูกวิธี

Tinea Pedis หรือที่คนไทยเรียกว่า “ฮ่องเท้า” (Athlete’s Foot) คือการติดเชื้อราชนิด dermatophyte บริเวณผิวหนังของเท้า เป็นเชื้อราที่เท้าที่พบบ่อยที่สุด เชื้อก่อโรคหลักได้แก่ Trichophyton rubrum, Trichophyton mentagrophytes และ Epidermophyton floccosum ผู้ป่วยมักมีอาการคัน ลอกเป็นขุย และแสบระหว่างซอกนิ้วเท้า หากปล่อยไว้เชื้อสามารถลามไปที่เล็บและขาหนีบได้ บทความนี้อธิบายรูปแบบ การวินิจฉัย และการรักษาฮ่องเท้าอย่างถูกวิธีตามหลักแพทย์ผิวหนัง

ฮ่องเท้ามีกี่รูปแบบ

ฮ่องเท้าแบ่งออกได้เป็น 3 รูปแบบหลักตามลักษณะและตำแหน่งของผื่น ดังนี้

• Interdigital — แบบซอกนิ้วเท้า (Interdigital): ผื่นเกิดตรงซอกนิ้วเท้า มีขุยลอก ผิวชื้นแฉะและแตก เป็นรูปแบบที่พบบ่อยที่สุด

• Moccasin — แบบรองเท้าโมคาซิน (Moccasin): ผื่นแห้งลอกเป็นขุยละเอียดที่ฝ่าเท้า ขอบเท้า และส้นเท้า มีลักษณะคล้ายผิวหนังอักเสบเรื้อรัง (chronic dermatitis)

• Vesiculobullous — แบบตุ่มน้ำ (Vesiculobullous): มีตุ่มน้ำใสเกิดขึ้นเฉียบพลันบริเวณอุ้งเท้า มักคันและแสบมาก

การวินิจฉัย — การตรวจ KOH

แพทย์ผิวหนังยืนยันการวินิจฉัยด้วยการขูดขุยจากขอบผื่นหรือพื้นตุ่มน้ำมาตรวจด้วยน้ำยา KOH (KOH preparation) ภายใต้กล้องจุลทรรศน์จะเห็นเส้นใยเชื้อรา (septate hyphae) ซึ่งช่วยแยกจากโรคที่มีลักษณะคล้ายกัน ดังนี้

• ผื่นแพ้สัมผัส (Contact dermatitis): ผื่นมีขอบเขตชัดเจนตรงตำแหน่งที่สัมผัสรองเท้า ตรวจ KOH ไม่พบเชื้อรา

• ผื่นตุ่มน้ำ (Dyshidrotic eczema): มีตุ่มน้ำที่ข้างเท้า แต่ตรวจ KOH ให้ผลลบ (negative)

• การตรวจเพิ่มเติม: ในรายที่สงสัยแต่ตรวจไม่ชัด อาจส่งตัดชิ้นเนื้อย้อม PAS stain เพื่อยืนยัน

การรักษาฮ่องเท้า

การรักษาขึ้นกับรูปแบบและความรุนแรงของโรค โดยยาต้านเชื้อราต่อไปนี้เป็นแนวทางมาตรฐาน (ควรใช้ภายใต้คำแนะนำของแพทย์)

• แบบซอกนิ้วและแบบเฉียบพลัน (ยาทา): Terbinafine 1% cream หรือ Butenafine ทา 1–2 ครั้งต่อวัน นาน 4 สัปดาห์

• แบบ Moccasin/ตุ่มน้ำ หรือไม่ตอบสนองยาทา (ยารับประทาน): Terbinafine 250 มก. ต่อวัน นาน 2–4 สัปดาห์ หรือ Itraconazole 200 มก. วันละ 2 ครั้ง นาน 1 สัปดาห์ (แบบ pulse)

• หลังการรักษา: หลังรักษาให้ใช้แป้งต้านเชื้อรา (antifungal powder) โรยที่ซอกนิ้วเท้าเพื่อลดการกลับเป็นซ้ำ

ภาวะแทรกซ้อนและการดูแลรองเท้า

เมื่อผิวระหว่างนิ้วเท้าเปื่อยยุ่ย (maceration) อาจเกิดการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำซ้อน (secondary bacterial infection ชนิด Gram-negative web infection) กรณีนี้ต้องใช้ Burow’s solution ร่วมกับยาปฏิชีวนะชนิดทา หรือให้ยา cephalexin ชนิดรับประทานหากมีการติดเชื้อชัดเจน สำหรับการป้องกันการกลับเป็นซ้ำ แนะนำดังนี้

• สลับรองเท้า: สลับรองเท้าอย่างน้อย 2 คู่ และให้รองเท้าแห้งสนิทก่อนใส่ซ้ำ

• ดูแลถุงเท้าและรองเท้า: ใส่ถุงเท้าผ้าฝ้าย ซักถุงเท้าด้วยน้ำร้อน และผึ่ง/อบรองเท้าให้แห้ง

• ใช้แป้งต้านเชื้อรา: โรยแป้งต้านเชื้อราระหว่างนิ้วเท้าเพื่อควบคุมความชื้น

• รักษาเชื้อราที่เล็บร่วม: หากมีเชื้อราที่เล็บ (onychomycosis) ต้องรักษาไปพร้อมกัน มิฉะนั้นโอกาสกลับเป็นซ้ำสูงมาก เพราะเล็บเป็นแหล่งสะสมเชื้อ

คำถามที่พบบ่อย

รักษาหายแล้วทำไมยังกลับเป็นซ้ำ? สาเหตุที่พบบ่อยคือไม่ได้รักษาเชื้อราที่เล็บ (onychomycosis) ไปพร้อมกัน เพราะเล็บเป็นแหล่งสะสมเชื้อรา ทำให้เชื้อกลับมาที่ซอกนิ้วเท้าซ้ำ

จำเป็นต้องสลับรองเท้าไหม? ควรสลับรองเท้าอย่างน้อย 2 คู่ และปล่อยให้รองเท้าแต่ละคู่แห้งสนิทประมาณ 24 ชั่วโมงก่อนนำกลับมาใส่อีกครั้ง

ติดฮ่องเท้าจากสระว่ายน้ำหรือฟิตเนสได้ไหม? ได้ เชื้อราติดต่อผ่านพื้นเปียกที่ใช้ร่วมกัน จึงควรสวมรองเท้าแตะบริเวณรอบสระว่ายน้ำและห้องอาบน้ำสาธารณะ ไม่ควรเดินเท้าเปล่า

ใช้ไดร์เป่าผมเป่าเท้าช่วยได้ไหม? ช่วยไล่ความชื้นระหว่างนิ้วเท้าได้ แต่ควรใช้ลมไม่ร้อนจนเกินไป หรือใช้ลมเย็นสลับกับการซับด้วยผ้าขนหนูให้แห้ง

หากคุณมีอาการคัน ลอกเป็นขุย หรือตุ่มน้ำที่เท้าเรื้อรังไม่หาย ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังเพื่อตรวจวินิจฉัยและวางแผนการรักษาที่ถูกต้อง ปรึกษาฮ่องเท้า (Tinea Pedis) กับแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569