โรคผิวหนังแข็ง (Morphea) - สาเหตุ อาการ และการรักษา

โรคผิวหนังแข็งเฉพาะที่ หรือ Morphea (localized scleroderma) เป็นโรคที่เกี่ยวข้องกับความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน ซึ่งทำให้เนื้อเยื่อใต้ผิวหนังแข็งตัวและหดตัว การวินิจฉัยและรักษาตั้งแต่ระยะแรกมีความสำคัญ เพราะช่วยป้องกันภาวะแทรกซ้อนและรักษาคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยได้ บทความนี้อธิบายสาเหตุ อาการ และแนวทางการรักษาโรคนี้

โรคผิวหนังแข็ง Morphea เกิดจากอะไร

สาเหตุที่แท้จริงของ Morphea ยังไม่ทราบแน่ชัด แต่เชื่อว่าเกี่ยวข้องกับการตอบสนองที่ผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน โดยมีปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้อง ได้แก่

• การตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน — เชื่อว่าเป็นกลไกหลักที่ทำให้เกิดการสร้างพังผืดและการแข็งตัวของเนื้อเยื่อ

• ปัจจัยกระตุ้น — การบาดเจ็บของผิวหนัง การติดเชื้อ หรือการได้รับรังสี อาจเป็นปัจจัยกระตุ้นในบางราย

• พันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม — ในบางกรณีอาจมีความเสี่ยงจากพันธุกรรมและปัจจัยสิ่งแวดล้อมร่วมด้วย

อาการและสัญญาณของโรค

อาการของ Morphea มักค่อยเป็นค่อยไป โดยสังเกตได้จากลักษณะดังนี้

• ผื่นแผ่นสีแดงหรือน้ำตาล — ระยะแรกมักปรากฏเป็นแผ่นสีแดงหรือสีน้ำตาลบนผิวหนัง ลักษณะเป็นวงหรือวงรี

• ผิวแข็งและหดตัว — ต่อมาบริเวณดังกล่าวจะแข็งตัวและหดตัว ทำให้ผิวหนังลดความยืดหยุ่น บางรายรู้สึกปวดหรือตึงตัว

• ตำแหน่งที่พบบ่อย — มักเกิดขึ้นบริเวณลำตัว หลัง แขน และขา

วิธีการรักษา Morphea

การรักษามีหลายวิธี ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรค บริเวณที่ได้รับผลกระทบ และการตอบสนองต่อการรักษา โดยแพทย์จะเลือกให้เหมาะกับผู้ป่วยแต่ละราย

• ยาทาเฉพาะที่ — ยาทาสเตียรอยด์ (Topical corticosteroids) เป็นการรักษาเบื้องต้นที่ให้ผลดีในรอยโรคที่ไม่รุนแรง

• ยากดภูมิคุ้มกัน — ในรายที่รุนแรงกว่า อาจใช้ยา Methotrexate ทั้งชนิดรับประทานหรือฉีด เพื่อลดการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน

• โฟโตเทอราพีและเลเซอร์ — โฟโตเทอราพี โดยเฉพาะ UVA-1 และเลเซอร์ Er:YAG แสดงให้เห็นว่าช่วยปรับปรุงความแข็งตัวของผิวหนังและเพิ่มความยืดหยุ่น

• การดูแลเสริม — การใช้ครีมบำรุงและการทำกายภาพบำบัด (physical therapy) ช่วยรักษาความยืดหยุ่นและการเคลื่อนไหว

การดูแลตัวเองที่บ้าน

การดูแลผิวอย่างอ่อนโยนช่วยเสริมการรักษาและรักษาความยืดหยุ่นของผิว โดยแนะนำให้

• บำรุงผิว — ใช้สบู่อ่อนโยนและครีมบำรุงเนื้อเข้มข้น เพื่อเพิ่มความชุ่มชื้นให้ผิว

• หลีกเลี่ยงการระคายเคือง — หลีกเลี่ยงน้ำที่ร้อนเกินไป และหลีกเลี่ยงการขูดหรือเสียดสีผิวหนัง

• ออกกำลังกายและยืดเหยียด — ออกกำลังกายสม่ำเสมอและยืดกล้ามเนื้อ (stretching) ช่วยรักษาความยืดหยุ่นของผิวหนังและกล้ามเนื้อ

คำถามที่พบบ่อย

Morphea เป็นโรคติดต่อหรือไม่ ไม่ใช่โรคติดต่อ Morphea เป็นโรคที่เกี่ยวข้องกับความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน ไม่สามารถแพร่จากคนสู่คนได้ผ่านการสัมผัสหรือการใช้ของร่วมกัน

โรคผิวหนังแข็ง Morphea รักษาให้หายขาดได้หรือไม่ ในบางรายโรคสามารถเข้าสู่ระยะสงบ (remission) ได้เอง แต่การเริ่มรักษาตั้งแต่ระยะแรกจะช่วยลดความรุนแรง ป้องกันภาวะแทรกซ้อน และรักษาความยืดหยุ่นของผิวหนังไว้ได้ดีกว่า จึงควรพบแพทย์ผิวหนังทันทีที่สงสัย

Morphea ต่างจากโรคหนังแข็งทั้งระบบ (systemic scleroderma) อย่างไร Morphea หรือโรคหนังแข็งเฉพาะที่ (localized scleroderma) มีรอยโรคจำกัดอยู่ที่ผิวหนังและเนื้อเยื่อใต้ผิวหนัง โดยทั่วไปไม่ลุกลามไปยังอวัยวะภายใน การประเมินและวินิจฉัยแยกโรคควรทำโดยแพทย์ผิวหนัง

สังเกตอาการอย่างไรจึงควรพบแพทย์ หากพบแผ่นผิวหนังสีแดงหรือน้ำตาลลักษณะเป็นวงที่ค่อย ๆ แข็งตัวและหดตัว ทำให้ผิวบริเวณนั้นตึงหรือขยับได้น้อยลง ควรพบแพทย์ผิวหนังเพื่อประเมิน เพราะการวินิจฉัยและรักษาเร็วช่วยลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อน

หากคุณสงสัยว่าอาจมีอาการของโรค Morphea หรือพบแผ่นผิวหนังที่แข็งตัวและหดตัวผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology เพื่อการวินิจฉัยและวางแผนการรักษาที่เหมาะสม โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569