Granuloma Annulare: ผื่นวงกลม Smooth Papules ที่ไม่ใช่กลาก — วินิจฉัยและรักษาโดยแพทย์ผิวหนัง

Granuloma Annulare (GA) หรือผื่นวงแหวนแกรนูโลมา เป็นโรคผิวหนังอักเสบเรื้อรังชนิดไม่ติดต่อ ลักษณะเป็นตุ่มนูนเรียบเรียงตัวเป็นวงกลมหรือครึ่งวงกลม สีชมพูจนถึงสีเนื้อ ผิวเรียบ ไม่มีขุย และมักไม่คัน พบได้บ่อยบริเวณหลังมือ หลังเท้า และรอบข้อ ผู้ป่วยจำนวนมากเข้าใจผิดว่าเป็นกลาก (เชื้อรา) เพราะรูปวงคล้ายกัน แต่ Granuloma Annulare ไม่ได้เกิดจากเชื้อราและไม่ตอบสนองต่อยาฆ่าเชื้อรา การวินิจฉัยแยกโรคโดยแพทย์ผิวหนังเฉพาะทางจึงมีความสำคัญ เพื่อไม่ให้รักษาผิดทางเป็นเวลานาน

Granuloma Annulare เกิดจากอะไรและมีกี่ชนิด

ปัจจุบันเชื่อว่ากลไกการเกิดโรคเกี่ยวข้องกับการตอบสนองของภูมิคุ้มกันชนิด T-cell mediated โดยเฉพาะ Th1 cytokines ที่ทำให้เกิดการอักเสบรอบเส้นใยคอลลาเจน โรคนี้แบ่งได้หลายชนิดตามลักษณะและการกระจายของผื่น

• Localized GA: พบมากที่สุดราว 75% เป็นผื่นวงเดียวหรือสองสามวงบนหลังมือหรือหลังเท้า มักพบในเด็กและวัยรุ่น

• Generalized GA: มีผื่นตั้งแต่ 10 จุดขึ้นไปกระจายทั่วตัว มักพบในผู้ใหญ่ และมีรายงานความสัมพันธ์กับเบาหวานหรือไขมันในเลือดสูง

• Subcutaneous GA: เป็นก้อนใต้ผิวหนังที่คลำได้ พบในเด็ก

• Perforating GA: ผื่นมีรูพรุนและปล่อยสารบางส่วนออกมาที่ผิว

การวินิจฉัยและโรคที่ต้องแยก

แพทย์ผิวหนังวินิจฉัยจากลักษณะทางคลินิกเป็นหลัก หากไม่แน่ใจจะตัดชิ้นเนื้อส่งตรวจ (Skin Biopsy)

• ผลชิ้นเนื้อ: ตัดชิ้นเนื้อจะพบลักษณะเฉพาะคือ Palisading Granuloma ล้อมรอบบริเวณ Necrobiotic Collagen และมี Mucin สะสมระหว่างเส้นใยคอลลาเจน

• แยกจากกลาก: กลากมีขุยตรงขอบผื่น มักคัน และตรวจพบเชื้อราเป็นบวก ส่วน GA ผิวเรียบ ไม่คัน และตรวจเชื้อราเป็นลบ

• ตรวจเพิ่มเติม: ในรายที่เป็นชนิด Generalized ควรตรวจน้ำตาลสะสม (HbA1c) การทำงานของไทรอยด์ และไขมันในเลือด เพราะมีรายงานความสัมพันธ์กัน

วิธีรักษา Granuloma Annulare

แนวทางการรักษาขึ้นอยู่กับชนิดและความรุนแรงของโรค โดยยึดข้อมูลที่มีหลักฐานทางการแพทย์เป็นหลัก

• Localized GA: ประมาณครึ่งหนึ่งหายได้เองภายใน 2 ปี หากต้องการเร่งการหายอาจฉีด Intralesional Triamcinolone 2.5-5 mg/ml เข้าผื่นโดยตรง หรือใช้ยาทาสเตียรอยด์ชนิดแรง (Potent Topical Steroid) ร่วมกับการปิดทับด้วยพลาสติก (Occlusion)

• Generalized GA: อาจพิจารณา Methotrexate, Hydroxychloroquine, Dapsone หรือการฉายแสง NB-UVB / PUVA และในรายที่ดื้อยา มีรายงานการใช้ TNF-alpha inhibitors ได้ผล

• ข้อควรระวัง: ไม่ควรใช้ยาฆ่าเชื้อราเพราะโรคนี้ไม่ได้เกิดจากเชื้อรา จึงไม่ตอบสนองและทำให้เสียเวลารักษา

คำถามที่พบบ่อย

Granuloma Annulare ติดต่อไหม? ไม่ติดต่อ เพราะไม่ได้เกิดจากเชื้อโรค แต่เป็นการอักเสบจากการตอบสนองของภูมิคุ้มกันของร่างกายเอง

ต่างจากกลากอย่างไร? กลากมักมีขุยตรงขอบผื่น มีอาการคัน และตรวจเชื้อราเป็นบวก ส่วน Granuloma Annulare ผิวเรียบ ไม่คัน และตรวจเชื้อราเป็นลบ จึงไม่ควรใช้ยาฆ่าเชื้อรา

หายเองได้ไหม? ชนิด Localized ราว 50% หายได้เองภายใน 2 ปี แต่ชนิด Generalized มักเป็นเรื้อรังและต้องการการรักษาต่อเนื่อง

ต้องตรวจเบาหวานทุกคนไหม? ไม่จำเป็นทุกราย แต่แนะนำให้ตรวจในผู้ที่เป็นชนิด Generalized หรือเป็นซ้ำบ่อย เพราะมีรายงานความสัมพันธ์กับเบาหวานและไขมันในเลือดสูง

Granuloma Annulare เป็นโรคที่วินิจฉัยแยกจากกลากได้ไม่ยากเมื่ออยู่ในมือแพทย์เฉพาะทาง หากมีผื่นวงเรียบที่ไม่หายด้วยยาฆ่าเชื้อรา ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569