ผื่นผ้าอ้อม (Diaper Dermatitis): ระคายเคือง vs เชื้อรา และวิธีรักษา

ผื่นผ้าอ้อม (Diaper Dermatitis) พบบ่อยในทารก (ประมาณ 35-50%) ของทารกไทย พบสูงสุดช่วง 9-12 เดือน หลายสาเหตุร่วมกัน: ความชื้น+อุณหภูมิจากผ้าอ้อม, friction, urease activity (pH สูง), proteolytic enzyme จากอุจจาระ, Candida colonization, allergic contact (ผ้าอ้อม dye/elastic/fragrance) การแยก 4 ชนิดช่วยในการรักษาตรงจุด: irritant, candidal, allergic, psoriasiform (Atopic / Seborrheic / Psoriasis / Acrodermatitis enteropathica)

Irritant vs Candidal: ดูร่องขาหนีบ

Irritant Contact Dermatitis (60-80%): erythema, scaling ของบริเวณ convex surface (ก้น perianal lower abdomen) — สำคัญ: spares folds (ไม่ลงร่อง) Candidal Diaper Dermatitis: beefy red erythema with satellite papulopustules — สำคัญ: involves folds + extends beyond diaper area Allergic Contact Dermatitis: ตามแนวขอบผ้าอ้อม (elastic, disposable dye, fragrance) Seborrheic-like: ผื่นลักษณะ greasy yellow scale + scalp/face involvement Psoriatic-like (napkin psoriasis): well-demarcated red plaque + family history Acrodermatitis enteropathica (Zn deficiency): perioral + perianal + acral erosion + alopecia + diarrhea — รีบ workup serum zinc

การรักษา: ABCDE protocol

ABCDE protocol: A (Air) — เปิดผ้าอ้อมบ่อยๆ ให้ผิวได้รับอากาศ B (Barrier) — zinc oxide 10-40% paste / petrolatum / dimethicone ทาหนาๆ ทุกครั้งที่เปลี่ยน C (Cleansing) — ล้างด้วยน้ำอุ่น (ไม่ร้อน) ซับเบาๆ หลีก alcohol/fragrance wipes D (Diaper) — ผ้าอ้อม superabsorbent disposable เปลี่ยนทันทีเมื่อเปียก/อุจจาระ E (Education) — ไม่ใช้แป้ง (talc inhalation risk + clump) Active treatment: Hydrocortisone 1% cream BID x 3-5 days (irritant ที่อักเสบ ใช้ร่วม zinc oxide barrier) ห้ามใช้ fluorinated steroid เพราะเสี่ยง atrophy/striae Candidal: Nystatin หรือ clotrimazole 1% cream BID x 7-14 วัน + zinc oxide ถ้ามี inflammation ร่วม อาจเสริม HC 1% Refractory: พิจารณา allergic contact / fungal culture / patch test / dermatology referral

Red flag: เมื่อไหนถึงต้อง refer dermatologist

ไม่ตอบสนองต่อการรักษามาตรฐาน 2 สัปดาห์ — รีบ refer Vesicle/pustule/erosion = consider HSV, bullous impetigo, Langerhans cell histiocytosis Punched-out ulcers + petechiae infant <6 เดือน = LCH workup Generalized eruption beyond diaper area + diarrhea + alopecia = acrodermatitis enteropathica (ขาด zinc) Beefy red persistent satellite = candidal ไม่ controlled — fungal culture Petechiae + purpura = vasculitis workup ผื่นจางสีขาว = post-inflammatory hypopigmentation หรือ vitiligo — reassurance + UV protection

Q: ใช้ baby powder ได้ไหม? — ไม่แนะนำ — talc สูดหายใจ + clump ระคายเคือง ใช้ cornstarch ถ้าจำเป็น (แต่ส่งเสริม Candida growth) Q: ใช้สเตียรอยด์ได้ไหม? — HC 1% ได้ 3-5 วัน ไม่เกิน 7 วัน ห้าม fluorinated/high-potency Q: ตอนไหนถึงพบแพทย์? — ไม่ response 5-7 วัน, beefy red satellite, fluid-filled blister, perianal erosion + diarrhea, fever Q: ผ้าอ้อมผ้า vs disposable อย่างไหนดีกว่า? — Disposable (superabsorbent) ดีกว่า ลดได้ 50% — แต่ต้องเปลี่ยนบ่อยอยู่ดี

📞 ปรึกษาผื่นผ้าอ้อมและโรคผิวหนังเด็กที่ Siam Dermatology — LINE @dr.patskinclinic | โทร 061-448-7000