Pityriasis Rosea: ผื่น Herald patch และ Christmas tree pattern—หายได้เอง

Pityriasis Rosea (PR) หรือผื่นกุหลาบชมพู่ เป็นผื่นที่พบบ่อยในวัยรุ่น (10-35 ปี) สาเหตุสัมพันธ์กับ HHV-6 และ HHV-7 reactivation (ไม่ได้ติดต่อจากคน ไม่จำเป็นต้องแยกตัว) หลายคนมี prodrome ไข้ต่ำ ปวดหัว เจ็บคอ → ตามด้วย herald patch (single salmon-colored oval plaque 2-10 cm) บนลำตัว → 5-7 วันต่อมาเกิดผื่นขยาย (secondary eruption) พบบริเวณ trunk ตามแนว cleavage lines (Langer lines) — Christmas tree pattern รอยโรคมี collarette scale (peripheral fine scaling)

Herald patch + Christmas tree distribution

Herald patch มีลักษณะไม่ชัด: salmon-pink oval plaque ขอบยก collarette scale (ขอบยกมีขุยสะเก็ดเล็กๆ ชี้ไปข้างใน) — มักถูกวินิจฉัยผิดเป็น tinea corporis Secondary eruption: สมมาตรงสองข้าง ลำตัว ต้นขาแขนประชิด หน้า-ฝ่ามือ-ฝ่าเท้าไม่พบ (รูปแบบ inverse PR พบได้ ขึ้นขาหนีบรักแร้ พบได้ในเด็ก) รอยโรคชี้ไปตาม cleavage lines = Christmas tree pattern (bird-wing) Pruritus: 25% ไม่มี, 50% mild, 25% severe — รบกวนชีวิตได้ ข้อไม่สับสน: ไม่ระบาด, เหงื่อออกไม่ทำให้แย่ลง (ต่างจาก secondary syphilis)

Differential diagnosis: Tinea / Secondary syphilis / Drug eruption

Tinea corporis: KOH positive (PR negative), single lesion gradually expanding, less inflammation Secondary syphilis: ผื่น trunk + palms + soles (PR ไม่พบ palm/sole), condyloma lata, mucous patches — VDRL/RPR + FTA-ABS ในทุกราย atypical (โดยเฉพาะ sexually active) Drug eruption (PR-like): captopril, gold, isotretinoin, metronidazole, terbinafine, COVID-19 vaccine (case reports) — ซักประวัติยา Guttate psoriasis: ขนาดเล็ก silvery scale post-strep throat Nummular eczema: รูป coin-shaped มี oozing

รักษา: reassurance + symptomatic + pregnancy concern

PR self-limiting 6-8 สัปดาห์ (บางรายยาว 12 สัปดาห์) ไม่จำเป็นต้องรักษา 1) Reassurance — อธิบายชัดเจน ไม่ติดต่อ 2) ถ้าคัน: emollient, topical steroid mild-mid potency, oral antihistamine 3) ถ้า extensive/severe: oral acyclovir 800 mg 5x/day x 7 days (ลดระยะเวลา 50%), erythromycin/azithromycin 4) UVB phototherapy (severe/refractory) Pregnancy concern: PR ในหญิงตั้งครรภ์ไตรมาสแรก (<15 สัปดาห์) พบ fetal demise/preterm rate สูงขึ้น (Drago et al) — obstetric consultation + viral load monitoring รอยดำ post-inflammatory hyperpigmentation อาจมีหลัง — ใช้ sunscreen + topical lightening

Q: ติดต่อไหม? — ไม่ติดต่ออย่างชัดเจน ไม่ต้องแยกตัว แต่ถ้ามีอาการ acute viral exanthem ควรอยู่บ้าน Q: เป็น herpes หรือผิด? — PR เกี่ยวข้อง HHV-6/7 reactivation ไม่ใช่ herpes simplex (HSV-1/2) ไม่ติดต่อ Q: ต้องตรวจ syphilis ไหม? — ถ้า atypical (palms/soles ไม่มี herald patch sexually active recurrent) — VDRL/RPR Q: PR จะมีรอยดำขึ้นไหม? — PIH 30-50% ในผิวคล้ำ (Asian/Latin) — หลีกแดด ใช้ SPF สูง + niacinamide / azelaic acid

📞 ปรึกษา Pityriasis Rosea และผื่น herald patch ที่ Siam Dermatology — LINE @dr.patskinclinic | โทร 061-448-7000