Erythema Nodosum (ผื่นเลือดตีนรักตา): สาเหตุ TB Strep IBD Sarcoid

Erythema nodosum (EN) คือผื่นฝีปมแดงกดเจ็บบนหน้าแข้งสองข้าง (pretibial) ขนาด 1-5 cm จำนวนหลายตุ่ม สมมาตร ill-defined ไม่แตกเป็นแผล แต่เปลี่ยนสีเป็น ecchymotic (ม่วงเขียว erythema contusiforme) พบบ่อยในหญิงอายุ 20-40 ปี Histopathology: septal panniculitis without vasculitis (Miescher’s radial granulomas)

สาเหตุสำคัญ

Infections: Streptococcal pharyngitis (พบบ่อยที่สุด), TB, Yersinia, Mycoplasma, Coccidioidomycosis Drugs: oral contraceptives, sulfonamides, penicillins Systemic disease: Sarcoidosis (Löfgren’s syndrome = EN + bilateral hilar lymphadenopathy + arthralgia), IBD (Crohn>UC), Behçet’s disease Pregnancy: 4-5% ตั้งครรภ์ Malignancy: lymphoma rare Idiopathic: 30-50%

Workup ตรวจหาสาเหตุ

1) ASO titer + throat culture (Strep) 2) Chest X-ray (sarcoidosis hilar LN, TB) 3) IFN-gamma release assay (TB latent) 4) CBC, ESR, CRP 5) HCG (หญิงวัยเจริญพันธุ์) 6) Stool studies + colonoscopy ถ้า GI symptoms 7) ACE level (sarcoid — sensitivity≀60%) 8) Skin biopsy 5 mm punch ถึง subcutaneous fat — จำเป็น ถ้าไม่ typical หรือ nodules persist >8 สัปดาห์

รักษา

Supportive: bedrest + leg elevation + compression stockings + NSAID (indomethacin 25 mg tid หรือ naproxen 500 bid) Potassium iodide 300-900 mg/วัน (saturated solution ละ 5 หยด tid) — effective ถ้าไม่ contraindication thyroid Refractory: Prednisone 0.5-1 mg/kg taper 4 สัปดาห์ (ต้อง R/O TB ก่อน) Colchicine 0.6 mg bid — ถ้ามี Behçet Treat underlying — antibiotics สำหรับ Strep, anti-TB สำหรับ TB หายเองใน 6 สัปดาห์ — recurrent 30%

คำถามที่พบบ่อย

ผื่นลึกมีตุ่มที่ขาหมายถึง EN หรือไม่? ถ้ามีลักษณะตุ่มแดง กดเจ็บ สองข้างหน้าแข้ง หลายตุ่มพร้อมไข้ ปวดข้อ → ใช่ EN

EN ติดต่อได้ไหม? ไม่ติดต่อ แต่สาเหตุ (เช่น TB) ติดต่อได้ ต้องตรวจผู้ป่วยทุกราย

ทำไมต้องเอ็กซ์เรย์ปอด? เพราะ EN สัมพันธ์ sarcoidosis (Löfgren) + TB pulmonary CXR จำเป็นทุกราย

Steroid ใช้ได้ไหม? ใช้ได้แต่ต้อง R/O TB latent ก่อน ไม่งั้น reactivate TB ได้ — หาก EN จาก TB ต้อง anti-TB ก่อน

📞 ปรึกษา Erythema Nodosum ที่ Siam Dermatology — LINE @dr.patskinclinic | โทร 061-448-7000