Drug Exanthem (ผื่นแพ้ยา Morbilliform): สาเหตุ, อาการ, vs SJS/TEN, การรักษา

ผื่นแพ้ยาแบบ morbilliform (maculopapular drug eruption) เป็นปฏิกิริยาภูมิแพ้ทางผิวหนังที่พบบ่อยที่สุด — คิดเป็น 75-95% ของผื่นแพ้ยาทั้งหมด ลักษณะคล้ายผื่นหัด เริ่มจากจุดและตุ่มแดงที่ลำตัวก่อน แล้วกระจายไปแขนขาแบบ symmetrical พบหลังเริ่มยาใหม่ 7-14 วัน (หรือ 1-2 วันถ้าเคยแพ้มาก่อน) คันมากแต่ไม่อันตราย — สิ่งสำคัญคือต้องแยกจาก SJS/TEN ที่ถึงตายได้

ยาที่เป็นสาเหตุบ่อย + กลไก

กลไก: Type IV delayed hypersensitivity — T-cell mediated ยาที่เป็นสาเหตุบ่อย ได้แก่ Penicillin/Amoxicillin (พบบ่อยสุด — โดยเฉพาะถ้ามี EBV/CMV ร่วม), Sulfonamides (Bactrim/TMP-SMX), Anti-epileptic drugs (Carbamazepine, Phenytoin, Lamotrigine — เสี่ยง HLA-B*1502 ในคนไทย), Allopurinol (HLA-B*5801), NSAIDs, Cephalosporin โดยเฉพาะ HLA-B*1502 ที่พบในคนไทย 8-10% เสี่ยง SJS/TEN จาก Carbamazepine สูง — ควรตรวจก่อนเริ่มยา

แยกจาก SJS/TEN อย่างไร — สัญญาณอันตราย

Morbilliform แบบ simple: ผื่นแดงคันลำตัว ไม่มีแผลเยื่อเมือก ไม่มี skin detachment ไม่มีไข้สูง ไม่มี facial edema สัญญาณอันตราย — สงสัย SJS/TEN/DRESS: (1) แผลที่ปาก/ตา/อวัยวะเพศ (mucositis), (2) ตุ่มน้ำพอง/Nikolsky sign positive (skin detachment), (3) ผื่นที่หน้าบวม + ต่อมน้ำเหลืองโต (DRESS), (4) ไข้สูง > 38.5°C, (5) Eosinophilia > 1500 (DRESS), (6) AST/ALT สูง (DRESS hepatitis), (7) ปวดผิวหนัง burning sensation Lab พบใน morbilliform mild: Eosinophilia 5-15% — ถ้าเกิน 20% สงสัย DRESS

การรักษา + ป้องกันในอนาคต

การรักษา: (1) หยุดยาต้นเหตุ — สำคัญที่สุด, (2) Antihistamine — Cetirizine/Loratadine ลดคัน, (3) Topical steroid potency กลาง (Triamcinolone 0.1% / Mometasone) ทาวันละ 2 ครั้ง 7-14 วัน, (4) Cool compress + emollient, (5) Systemic steroid — ใช้เฉพาะกรณีรุนแรงหรือสงสัย DRESS ผื่นจะหายใน 1-2 สัปดาห์หลังหยุดยา ทิ้ง post-inflammatory hyperpigmentation ในผิวสีคล้ำได้ ป้องกันในอนาคต: (1) บันทึก allergy ในทุกระบบ รพ., (2) Medic-Alert bracelet, (3) แจ้งแพทย์/เภสัชทุกครั้ง, (4) หลีกเลี่ยงยากลุ่มเดียวกัน (cross-reactivity) — เช่น Penicillin อาจ cross กับ Cephalosporin 1-10%

FAQ

Q1: ผื่นแพ้ยาขึ้นกี่วันหลังกินยา? A: ครั้งแรก 7-14 วัน ครั้งต่อไป 1-3 วัน Q2: ต้องหยุดยาทันทีไหม? A: ถ้าเป็น morbilliform แท้ ๆ ไม่มี red flag — บางกรณีหมออาจให้กินต่อพร้อม antihistamine (treat through) แต่ถ้ามีสัญญาณอันตรายต้องหยุดทันที Q3: ผื่นจะหายในกี่วัน? A: 1-2 สัปดาห์หลังหยุดยา อาจทิ้งรอยดำ Q4: ครั้งหน้าจะแพ้อีกไหม? A: ใช่ — มักรุนแรงและเร็วกว่าเดิม ต้องหลีกเลี่ยงตลอดชีวิต

📞 ปรึกษาผื่นแพ้ยา ที่ Siam Dermatology — LINE @dr.patskinclinic | โทร 061-448-7000