Actinic Keratosis และ Field Cancerization: ตุ่มสะเก็ดก่อนเป็นมะเร็งผิวหนัง

Actinic keratosis (AK) หรือ solar keratosis คือรอยโรคก่อนเป็นมะเร็งผิวหนังชนิด squamous cell carcinoma (SCC) ที่พบบ่อยที่สุดในผู้สูงอายุที่มีประวัติโดนแดดเรื้อรัง รอยโรคแต่ละจุดมีโอกาสพัฒนาเป็นมะเร็ง 0.1-10% ต่อปี และบริเวณที่เกิด AK หลายจุดเรียกว่า field cancerization คือทั้งบริเวณมีความเสี่ยง การวินิจฉัยและรักษาตั้งแต่ระยะ AK จึงป้องกันมะเร็ง SCC ได้

ลักษณะทางคลินิกและ Dermoscopy

AK ปรากฏเป็น papule สีชมพู-แดง ผิวหยาบ สะเก็ดแห้ง ขนาด 2-6 mm บนใบหน้า หูใบ หนังศีรษะล้าน หลังมือ แขนท่อนล่าง คลำได้รู้สึก sandpaper-like ดีกว่ามองเห็น Dermoscopy เห็น strawberry pattern คือ erythematous background + ปากรูขุมขนสีขาวยอดเหลือง vessels รอบรูขุมขน ถ้ามี ulceration, bleeding, induration ต้อง biopsy เพื่อแยก invasive SCC

Field Cancerization Concept

Field cancerization หมายถึงผิวบริเวณกว้างที่โดนแดดทั้งหมดมี subclinical DNA damage (p53 mutation) ผู้ป่วยที่มี AK 1 จุดมักมีอีกหลายจุดที่ยังมองไม่เห็น และผิวรอบ ๆ มีโอกาสเกิด AK ใหม่ตลอด การรักษาจึงไม่ใช่แค่จี้จุดเดียวแต่ต้องครอบคลุมทั้ง field โดยใช้ topical 5-fluorouracil, imiquimod หรือ photodynamic therapy (PDT)

แนวทางการรักษา

Lesion-directed: cryotherapy ด้วยไนโตรเจนเหลว 5-10 วินาที เหมาะกับ AK <5 จุดที่ขอบชัด, curettage + electrocautery สำหรับ hypertrophic AK Field-directed: 5-FU 5% cream ทาวันละ 2 ครั้ง × 2-4 สัปดาห์ (ผิวจะอักเสบแดงคือสัญญาณว่าได้ผล), Imiquimod 5% สัปดาห์ละ 3 ครั้ง × 4-16 สัปดาห์, PDT ใช้ aminolevulinic acid + แสงสีแดง เหมาะกับ field กว้าง การป้องกัน sunscreen SPF 50+ ทาทุกวัน เสื้อผ้ากันแดด หมวกปีกกว้าง ตรวจผิวประจำปี

คำถามที่พบบ่อย

AK ทุกจุดจะกลายเป็นมะเร็งหรือไม่? ไม่ทุกจุด แต่โอกาสรวมตลอดชีวิตของผู้ป่วยที่มี AK หลายจุดสูงถึง 6-10% ที่จะเกิด SCC อย่างน้อย 1 จุด จึงต้องรักษาทุกจุด

จี้ AK ด้วยไนโตรเจนเหลวเจ็บไหม? เจ็บแสบขณะจี้ 5-10 วินาที หลังจี้แดง พอง สะเก็ดหลุดใน 1-2 สัปดาห์ อาจมีรอยขาวถาวร

5-FU cream ทาแล้วผิวอักเสบมาก ปกติไหม? เป็นปกติและคือสัญญาณว่ายาทำงาน (selective toxicity ต่อเซลล์ผิดปกติ) ผิวจะหายภายใน 2-4 สัปดาห์หลังหยุดยา

ผมที่ศีรษะล้านควรกังวลเรื่อง AK ไหม? ใช่ หนังศีรษะล้านเป็นบริเวณ field cancerization ที่พบบ่อยมาก ควรใส่หมวก ทา sunscreen และตรวจประจำปี

📞 ปรึกษา Actinic Keratosis ที่ Siam Dermatology — LINE @dr.patskinclinic | โทร 061-448-7000