Actinic Keratosis และ Field Cancerization: ตุ่มสะเก็ดก่อนเป็นมะเร็งผิวหนัง

Actinic keratosis (AK) หรือ solar keratosis คือรอยโรคก่อนเป็นมะเร็งผิวหนังชนิด squamous cell carcinoma (SCC) พบบ่อยในผู้สูงอายุที่มีประวัติโดนแดดเรื้อรัง ลักษณะเป็นตุ่มหรือปื้นผิวหยาบมีสะเก็ดแห้งบริเวณผิวที่โดนแดดประจำ รอยโรคแต่ละจุดมีโอกาสพัฒนาเป็นมะเร็งได้ประมาณ 0.1–10% ต่อปี และเมื่อผิวบริเวณกว้างที่โดนแดดมีความเสี่ยงทั้งหมด เรียกว่า field cancerization การวินิจฉัยและรักษาตั้งแต่ระยะ AK จึงช่วยป้องกันมะเร็ง SCC ได้

ลักษณะทางคลินิกและการส่องกล้อง

AK มีลักษณะเฉพาะที่ช่วยให้แพทย์วินิจฉัยได้ ดังนี้

• ลักษณะผื่น: ตุ่มหรือปื้นสีชมพูถึงแดง ผิวหยาบ มีสะเก็ดแห้ง ขนาดประมาณ 2–6 มม.

• ตำแหน่งที่พบบ่อย: ใบหน้า ใบหู หนังศีรษะบริเวณที่ล้าน หลังมือ และแขนท่อนล่าง

• การคลำ: มักคลำได้รู้สึกสากเหมือนกระดาษทราย (sandpaper-like) ชัดกว่าการมองเห็น

• Dermoscopy: การส่องกล้องผิวหนัง (dermoscopy) เห็นลาย strawberry pattern คือพื้นแดงร่วมกับปากรูขุมขนสีขาว-เหลืองและหลอดเลือดล้อมรอบ

• สัญญาณที่ต้องตัดชิ้นเนื้อ: หากมีแผล เลือดออก หรือคลำได้แข็ง (induration) ต้องตัดชิ้นเนื้อเพื่อแยกมะเร็ง SCC ชนิดลุกลาม

Field Cancerization คืออะไร

Field cancerization หมายถึงผิวบริเวณกว้างที่โดนแดดทั้งหมดเกิดความเสียหายของ DNA ในระดับที่ยังมองไม่เห็น (subclinical DNA damage เช่น p53 mutation) ผู้ป่วยที่มี AK เพียงจุดเดียวมักมีอีกหลายจุดที่ยังไม่ปรากฏ และผิวรอบ ๆ มีโอกาสเกิด AK ใหม่ได้ตลอด การรักษาจึงไม่ใช่แค่จี้จุดเดียว แต่ต้องครอบคลุมทั้งบริเวณ (field) โดยใช้ยาทา 5-fluorouracil, imiquimod หรือการทำ photodynamic therapy (PDT)

แนวทางการรักษา

การรักษาแบ่งเป็นการรักษารายจุดและการรักษาทั้งบริเวณ (ควรทำภายใต้การดูแลของแพทย์ผิวหนัง)

• รักษารายจุด (Lesion-directed): จี้เย็นด้วยไนโตรเจนเหลว (cryotherapy) 5–10 วินาที เหมาะกับ AK น้อยกว่า 5 จุดที่ขอบชัด หรือขูด (curettage) ร่วมกับจี้ไฟฟ้าสำหรับ AK ที่หนา

• รักษาทั้งบริเวณ (Field-directed): 5-FU 5% cream ทาวันละ 2 ครั้ง นาน 2–4 สัปดาห์ (ผิวที่อักเสบแดงคือสัญญาณว่ายาได้ผล), Imiquimod 5% ทาสัปดาห์ละ 3 ครั้ง นาน 4–16 สัปดาห์, หรือ PDT ใช้ aminolevulinic acid ร่วมกับแสงสีแดง เหมาะกับบริเวณกว้าง

• การป้องกัน: ทาครีมกันแดด SPF 50+ ทุกวัน สวมเสื้อผ้ากันแดด หมวกปีกกว้าง และตรวจผิวหนังเป็นประจำทุกปี

คำถามที่พบบ่อย

AK ทุกจุดจะกลายเป็นมะเร็งหรือไม่? ไม่ใช่ทุกจุด แต่ผู้ป่วยที่มี AK หลายจุดมีโอกาสรวมตลอดชีวิตสูงถึง 6–10% ที่จะเกิดมะเร็ง SCC อย่างน้อย 1 จุด จึงควรรักษาทุกจุด

จี้ AK ด้วยไนโตรเจนเหลวเจ็บไหม? จะรู้สึกเจ็บแสบขณะจี้ประมาณ 5–10 วินาที หลังจี้ผิวจะแดงและพอง สะเก็ดหลุดใน 1–2 สัปดาห์ และอาจทิ้งรอยขาวถาวร

ทา 5-FU cream แล้วผิวอักเสบมาก ผิดปกติไหม? เป็นเรื่องปกติและเป็นสัญญาณว่ายาทำงาน (ออกฤทธิ์เฉพาะกับเซลล์ผิดปกติ) ผิวจะหายภายใน 2–4 สัปดาห์หลังหยุดยา

คนที่ศีรษะล้านควรกังวลเรื่อง AK ไหม? ควร เพราะหนังศีรษะที่ล้านเป็นบริเวณ field cancerization ที่พบบ่อยมาก ควรสวมหมวก ทาครีมกันแดด และตรวจผิวเป็นประจำทุกปี

หากพบตุ่มหรือปื้นผิวหยาบมีสะเก็ดที่บริเวณผิวโดนแดดเรื้อรัง โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังเพื่อประเมินและรักษาตั้งแต่ระยะก่อนเป็นมะเร็ง ปรึกษา Actinic Keratosis กับแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569