Acanthosis Nigricans: ผิวหนังคล้ำคอ—สัญญาณ Insulin Resistance และมะเร็ง
อัปเดตเมื่อ 16 ก.ค.
Acanthosis Nigricans (AN) คือภาวะที่ผิวหนังหนาตัวและคล้ำคล้ายกำมะหยี่ (velvety hyperpigmentation) พบบ่อยที่ลำคอ รักแร้ และขาหนีบ ส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นโรคผิวหนังโดยตรง แต่เป็นสัญญาณของภาวะดื้อต่ออินซูลิน (insulin resistance) ที่อาจสัมพันธ์กับ PCOS เบาหวานชนิดที่ 2 และภาวะเมตาบอลิก ในผู้ใหญ่ที่ผิวคล้ำขึ้นอย่างรวดเร็ว ต้องระวังชนิดที่สัมพันธ์กับมะเร็ง (malignancy-associated / paraneoplastic) บทความนี้อธิบายชนิด สัญญาณอันตราย การตรวจหาสาเหตุ และแนวทางรักษา
Acanthosis Nigricans เกิดจากอะไร
AN มักเป็นภาพสะท้อนของภาวะภายในร่างกาย มากกว่าจะเป็นโรคผิวหนังต้นตอ สาเหตุและภาวะที่สัมพันธ์ ได้แก่
ภาวะดื้อต่ออินซูลิน: เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด มักสัมพันธ์กับน้ำหนักเกิน PCOS เบาหวานชนิดที่ 2 และภาวะเมตาบอลิก
สัมพันธ์กับมะเร็ง: ในผู้ใหญ่ที่ผิวคล้ำขึ้นอย่างรวดเร็ว ต้องระวังชนิดที่สัมพันธ์กับมะเร็ง โดยเฉพาะมะเร็งทางเดินอาหาร (GI adenocarcinoma)
8 ชนิดของ AN (Schwartz classification)
AN แบ่งได้เป็น 8 ชนิดตามการจัดกลุ่มของ Schwartz
1) Obesity-associated: ชนิดสัมพันธ์กับความอ้วน (รวมถึง HAIR-AN syndrome คือ hyperandrogenism + insulin resistance + AN)
2) Syndromic: สัมพันธ์กับกลุ่มอาการทางพันธุกรรม เช่น Down, Crouzon, Bloom, leprechaunism
3) Malignant (paraneoplastic): ชนิดสัมพันธ์กับมะเร็ง มักจากมะเร็งกระเพาะอาหาร (~60% ของ paraneoplastic) รองลงมาคือตับอ่อน ปอด และรังไข่
4) Acral: ขึ้นบริเวณหลังมือหลังเท้า
5) Unilateral: ขึ้นข้างเดียว
6) Generalized: ขึ้นทั่วตัว
7) Drug-induced: จากยา เช่น nicotinic acid, ยาคุมกำเนิด (OCP), glucocorticoids, growth hormone
8) Mixed: มีหลายปัจจัยร่วมกัน
สัญญาณอันตราย (Red flags) ที่ต้องระวังมะเร็ง
สัญญาณที่บ่งชี้ว่าอาจเป็น AN ชนิดสัมพันธ์กับมะเร็ง และควรตรวจหามะเร็งเพิ่มเติม
onset เร็วในผู้ใหญ่: ผิวคล้ำขึ้นอย่างรวดเร็วในผู้ใหญ่ (อายุมากกว่า 40 ปี)
generalized + เยื่อบุ: ขึ้นทั่วตัวและลามถึงเยื่อบุ (ในช่องปาก ริมฝีปาก) หรือฝ่ามือหนาผิดปกติ (tripe palms)
อาการร่วม: น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ และคันรุนแรง
การตรวจหาสาเหตุ (Workup)
แพทย์จะตรวจหาสาเหตุที่ซ่อนอยู่ตามความเสี่ยงของแต่ละคน
ภาวะเมตาบอลิก: ประเมิน BMI และรอบเอว
ระดับน้ำตาลและอินซูลิน: FBS, HbA1c, OGTT และ fasting insulin + HOMA-IR (ค่ามากกว่า 2.5 บ่งชี้ภาวะดื้อต่ออินซูลิน) รวมถึง lipid profile
ฮอร์โมนและ PCOS: ในผู้หญิงที่มีขนดกหรือประจำเดือนมาไม่ปกติ ตรวจ testosterone, DHEAS, SHBG, LH/FSH, prolactin, 17-OH progesterone และอัลตราซาวด์อุ้งเชิงกราน รวมถึง TSH
คัดกรองมะเร็ง: หากสงสัย paraneoplastic ตรวจ CBC, LFT, CXR, fecal occult blood, ส่องกล้องทางเดินอาหาร (EGD + colonoscopy หากอายุมากกว่า 50 ปี), CT ช่องท้องและอุ้งเชิงกราน และ tumor markers (CEA, CA19-9, CA125) ตามอายุและความเสี่ยง
วิธีรักษา
หลักการสำคัญคือรักษาที่ต้นเหตุ ควบคู่กับการรักษาผิวหนังเฉพาะที่
รักษาที่ต้นเหตุ: ลดน้ำหนัก 5-10% สามารถทำให้ AN ดีขึ้นได้ / metformin 500-2000 มก./วัน สำหรับภาวะดื้อต่ออินซูลิน / ยาคุม-spironolactone สำหรับ PCOS / หยุดยาที่กระตุ้น
ยาทา: tretinoin 0.025-0.1% cream วันละ 2 ครั้ง, adapalene 0.1% gel, ammonium lactate 12% lotion, urea 20-40% cream, salicylic acid 6%
หัตถการ: chemical peel ด้วย TCA 10-25%, fractional laser, Q-switched Nd:YAG และเซรั่มลดเม็ดสี (azelaic acid, kojic acid, niacinamide) แต่ได้ผลช้าหากไม่แก้ต้นเหตุ
ให้ความเข้าใจ: AN ไม่ใช่โรคติดต่อ ไม่เกี่ยวกับความสะอาด และไม่ได้เกิดจากการขัดถู
คำถามที่พบบ่อย
AN ล้างออกได้ไหม? ล้างไม่ออก เพราะเป็นการหนาตัวและคล้ำของผิวหนัง ต้องรักษาต้นเหตุ (ภาวะดื้ออินซูลิน/PCOS) ร่วมกับยาทาหรือเลเซอร์จึงจะจางลง
ต้องส่องกล้องหามะเร็งทุกรายไหม? ไม่ทุกราย — จะพิจารณาส่องกล้องทางเดินอาหารและ CT เมื่อมี onset รวดเร็ว อายุมากกว่า 40 ปี มี tripe palms น้ำหนักลด หรือขึ้นทั่วตัว ส่วนชนิดที่สัมพันธ์กับความอ้วนในเด็กหรือวัยรุ่นไม่จำเป็น
BMI เท่าไรถึงจะพบ AN? BMI มากกว่า 30 มีความเสี่ยงราว 50% และ BMI มากกว่า 40 ความเสี่ยงมากกว่า 80%
เด็กจะหายไหมถ้าลดน้ำหนัก? หายได้ หากเป็นในวัยเด็กหรือวัยรุ่นและรักษาแต่เนิ่น ๆ เพราะภาวะดื้อต่ออินซูลินสามารถกลับคืนได้
หากคุณมีผิวคล้ำหนาบริเวณคอ รักแร้ หรือขาหนีบ อย่ามองว่าเป็นเพียงเรื่องความสะอาด เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะดื้อต่ออินซูลินหรือโรคภายใน สามารถปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology เพื่อตรวจหาสาเหตุและวางแผนการรักษา โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm
บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569
ความคิดเห็น