แผลริมอ่อน อาการ รูปแผล รักษากี่วันหาย หายเองได้ไหม
แผลริมอ่อน (chancroid หรือ soft chancre) คือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Haemophilus ducreyi ทำให้เกิดแผลที่อวัยวะเพศที่เจ็บมาก ขอบแผลนุ่ม ไม่แข็ง ก้นแผลมีหนองสีเทาเหลือง และมักมีต่อมน้ำเหลืองที่ขาหนีบโตและเจ็บร่วมด้วย โรคนี้รักษาให้หายได้ด้วยยาปฏิชีวนะชนิดกินครั้งเดียวหรือฉีดครั้งเดียว แต่ต้องแยกให้ได้ก่อนว่าไม่ใช่ซิฟิลิสหรือเริม ซึ่งรักษาคนละแบบกันทั้งหมด
ปัจจุบันแผลริมอ่อนพบน้อยมากในประเทศไทยเมื่อเทียบกับเมื่อ 30–40 ปีก่อน แผลที่อวัยวะเพศส่วนใหญ่ที่แพทย์ผิวหนังพบทุกวันนี้คือเริมและซิฟิลิส นี่คือเหตุผลที่การซื้อยามาทาหรือกินเองโดยเดาว่าเป็นแผลริมอ่อนมักจบด้วยการรักษาผิดโรค บทความนี้อธิบายว่าแผลริมอ่อนหน้าตาเป็นอย่างไร ต่างจากแผลแบบอื่นตรงไหน แพทย์ใช้ยาอะไร ขนาดเท่าไร และกี่วันจึงหาย
แผลริมอ่อนเกิดจากอะไร ติดต่อทางไหน
แผลริมอ่อนเกิดจากเชื้อ Haemophilus ducreyi ซึ่งเป็นแบคทีเรียแกรมลบรูปแท่งสั้น เชื้อเข้าทางรอยถลอกเล็ก ๆ ของผิวหนังหรือเยื่อบุอวัยวะเพศระหว่างมีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอด ทวารหนัก หรือออรัลเซ็กซ์กับคนที่มีแผล
ระยะฟักตัว: ส่วนใหญ่ 3–7 วันหลังรับเชื้อ บางรายนานถึง 10–14 วัน
ติดต่อได้ตลอดเวลาที่ยังมีแผลหรือหนอง ทั้งจากแผลที่อวัยวะเพศและหนองจากต่อมน้ำเหลืองที่แตก
ไม่ติดจากการใช้ห้องน้ำ สระว่ายน้ำ หรือกินข้าวร่วมกัน เพราะเชื้ออยู่นอกร่างกายได้ไม่นาน
ถุงยางอนามัยช่วยลดความเสี่ยงได้มาก แต่ไม่ป้องกันได้ทั้งหมด ถ้าแผลอยู่นอกบริเวณที่ถุงยางคลุม
ผู้ชายที่ไม่ได้ขลิบ มีโอกาสติดเชื้อและแผลหายช้ากว่า เพราะใต้หนังหุ้มปลายมีความชื้นและเกิดรอยถลอกง่าย
แผลริมอ่อนสำคัญเกินกว่าตัวแผลเอง เพราะแผลเปิดที่อวัยวะเพศทุกชนิดเพิ่มโอกาสรับและแพร่เชื้อเอชไอวีหลายเท่า แพทย์จึงตรวจเลือดหาเอชไอวีและซิฟิลิสให้ทุกรายที่มีแผลที่อวัยวะเพศ
อาการแผลริมอ่อนเป็นอย่างไร ตั้งแต่วันแรกจนเป็นแผล
อาการแผลริมอ่อนดำเนินไปเป็นลำดับที่ค่อนข้างชัด
วันที่ 3–7 หลังรับเชื้อ: เริ่มจากตุ่มแดงเล็ก ๆ ขนาด 1–3 มิลลิเมตร มีวงแดงรอบ ๆ
ภายใน 24–48 ชั่วโมงต่อมา: ตุ่มกลายเป็นตุ่มหนอง แล้วแตกออกเป็นแผล
แผลเต็มที่: ขนาดประมาณ 3–20 มิลลิเมตร ขอบแผลขรุขระ เซาะเข้าไปใต้ผิว (undermined edge) ก้นแผลมีหนองหรือเนื้อตายสีเทาเหลือง แตะแล้วเลือดออกง่าย และเจ็บมาก
คลำแผลแล้วนุ่ม ไม่แข็ง ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ "ริมอ่อน" (soft chancre) ต่างจากแผลซิฟิลิสที่ขอบและฐานแข็งเหมือนกระดุม
มักมีมากกว่า 1 แผล และอาจเกิด "แผลจูบ" คือแผลสองแผลอยู่ตรงข้ามกันเพราะผิวสองด้านแนบกัน
สัปดาห์ที่ 1–2: ประมาณครึ่งหนึ่งของผู้ป่วยมีต่อมน้ำเหลืองขาหนีบโตและเจ็บ ส่วนใหญ่เป็นข้างเดียว
ผู้ป่วยมักบอกว่าเจ็บจนเดินลำบาก ใส่กางเกงในแล้วเสียดสีเจ็บ และปัสสาวะแสบถ้าแผลอยู่ใกล้ท่อปัสสาวะ ไม่ค่อยมีไข้ ถ้ามีไข้สูงต้องนึกถึงการติดเชื้อแทรกซ้อน
รูปแผลริมอ่อน ดูอย่างไร
หลายคนค้นหารูปแผลริมอ่อนเพื่อเทียบกับแผลของตัวเอง แต่แผลที่อวัยวะเพศหลายโรคดูคล้ายกันมากในรูปถ่าย แม้แต่แพทย์ผิวหนังก็ไม่วินิจฉัยจากรูปอย่างเดียว ลักษณะที่ควรสังเกตด้วยตาและการสัมผัสมีดังนี้
ขอบแผล: ขรุขระ ไม่เป็นวงเรียบ ขอบบางและเซาะเข้าไปข้างใต้ รอบขอบมีวงแดง
ก้นแผล: สกปรก มีเนื้อตายหรือหนองสีเทาเหลืองปกคลุม เมื่อเช็ดออกจะเห็นเนื้อแดงที่เลือดออกง่าย
ความลึก: ลึกกว่าแผลเริมชัดเจน แผลเริมมักเป็นแผลถลอกตื้น ๆ
ความรู้สึก: เจ็บมากแม้ไม่ได้แตะ ต่างจากแผลซิฟิลิสระยะแรกที่มักไม่เจ็บเลย
จำนวน: มีได้ 1–4 แผลหรือมากกว่า และแผลอาจรวมกันเป็นแผลใหญ่
ถ้าแผลของคุณเข้าได้กับบางข้อแต่ไม่ครบ ไม่ได้แปลว่าไม่ใช่แผลริมอ่อน และถ้าเข้าได้ทุกข้อก็ยังต้องตรวจแยกซิฟิลิสและเริมเสมอ เพราะมีโอกาสติดเชื้อมากกว่าหนึ่งชนิดพร้อมกัน
แผลริมอ่อนในผู้ชาย
ลักษณะ: แผลเจ็บ ขอบนุ่มขรุขระ ก้นแผลมีหนอง พบบ่อยที่หนังหุ้มปลาย ร่องใต้หัวองคชาต (coronal sulcus) เส้นยึดใต้หัว (frenulum) และหัวองคชาต บางรายพบที่ลำองคชาตหรือรอบทวารหนัก
สาเหตุ: เชื้อเข้าทางรอยถลอกระหว่างมีเพศสัมพันธ์ ผู้ชายที่ไม่ได้ขลิบเสี่ยงมากกว่า
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: แผลใต้หนังหุ้มปลายทำให้หนังบวมจนรูดไม่ลง (phimosis) หรือรูดลงแล้วรูดกลับไม่ได้ (paraphimosis) ซึ่งข้อหลังเป็นภาวะฉุกเฉิน ปลายองคชาตบวมคล้ำต้องไปห้องฉุกเฉินทันที
เมื่อไรต้องพบแพทย์: ทุกครั้งที่มีแผลที่อวัยวะเพศหลังมีเพศสัมพันธ์ในช่วง 2 สัปดาห์ที่ผ่านมา ไม่ควรรอดูอาการ เพราะยิ่งแผลใหญ่ยิ่งหายช้า
แผลริมอ่อนในผู้หญิง
ลักษณะ: แผลเจ็บที่แคมเล็ก แคมใหญ่ ปากช่องคลอด ขอบล่างของปากช่องคลอด (fourchette) ฝีเย็บ หรือรอบทวารหนัก บางรายมีแผลที่ผนังช่องคลอดหรือปากมดลูกซึ่งมองไม่เห็นเอง
สาเหตุ: เหมือนในผู้ชาย แต่ผู้หญิงจำนวนหนึ่งมีอาการน้อยกว่า จึงอาจไม่รู้ตัวว่าติดเชื้อและแพร่เชื้อต่อได้
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: อาการที่พามาพบแพทย์มักไม่ใช่ตัวแผล แต่เป็นปัสสาวะแสบ เจ็บเวลามีเพศสัมพันธ์ ตกขาวผิดปกติ หรือเจ็บเวลาถ่ายอุจจาระถ้าแผลอยู่รอบทวาร
เมื่อไรต้องพบแพทย์: เมื่อมีแผลหรือเจ็บแสบบริเวณอวัยวะเพศ ร่วมกับคู่นอนมีแผลหรือต่อมน้ำเหลืองโต และควรบอกแพทย์ทุกครั้งถ้าตั้งครรภ์หรืออาจตั้งครรภ์ เพราะยาบางตัวใช้ไม่ได้
ต่อมน้ำเหลืองขาหนีบโตเป็นฝี (bubo)
ลักษณะ: ก้อนที่ขาหนีบ เจ็บ บวมแดง มักเป็นข้างเดียว เกิดหลังมีแผลประมาณ 1–2 สัปดาห์ ประมาณ 1 ใน 4 ของผู้ป่วยต่อมจะกลายเป็นฝี กดแล้วนุ่มหยุ่น ๆ เพราะมีหนองข้างใน
สาเหตุ: เชื้อลามจากแผลไปตามท่อน้ำเหลืองถึงต่อมน้ำเหลืองที่ขาหนีบ
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ถ้าไม่รักษา ฝีจะแตกเองทางผิวหนัง กลายเป็นแผลเรื้อรังหรือรูทะลุ (sinus) ที่หายช้า ฝีที่หนองเยอะแพทย์จะเจาะดูดหนองด้วยเข็มหรือผ่าระบายหนองให้ แม้ยาปฏิชีวนะจะได้ผลแล้วก็ตาม ห้ามบีบหรือเจาะเอง
เมื่อไรต้องพบแพทย์: ทันทีที่คลำได้ก้อนที่ขาหนีบร่วมกับแผลที่อวัยวะเพศ หรือก้อนเริ่มนุ่ม แดงขึ้น และเจ็บมากขึ้น
แผลริมอ่อนในผู้ติดเชื้อเอชไอวีและหญิงตั้งครรภ์
ลักษณะ: ผู้ที่มีเชื้อเอชไอวีอาจมีแผลใหญ่กว่า ลึกกว่า มีหลายแผล และหายช้ากว่าคนทั่วไป
สาเหตุ: ภูมิคุ้มกันกำจัดเชื้อได้ช้าลง และการรักษาแบบครั้งเดียวมีโอกาสไม่ได้ผลสูงกว่า
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: แพทย์อาจเลือกยาแบบกินหลายวันแทนยาครั้งเดียว และนัดติดตามถี่กว่า ในหญิงตั้งครรภ์ห้ามใช้ยาซิโปรฟลอกซาซิน แพทย์จะเลือกอะซิโทรมัยซิน เซฟไตรอะโซน หรืออีริโทรมัยซินแทน
เมื่อไรต้องพบแพทย์: ทันทีที่มีแผลที่อวัยวะเพศ และควรบอกสถานะเอชไอวีหรือการตั้งครรภ์กับแพทย์ตั้งแต่ครั้งแรก
แผลริมอ่อน ต่างจากซิฟิลิส เริม และแผลอื่นอย่างไร
นี่คือส่วนที่สำคัญที่สุดของบทความ เพราะแผลที่อวัยวะเพศแต่ละโรคใช้ยาไม่เหมือนกันเลย
แผลริมอ่อน (chancroid): ระยะฟักตัว 3–7 วัน · เจ็บมาก · ขอบนุ่ม ขรุขระ เซาะ · ก้นแผลมีหนอง · 1 แผลหรือหลายแผล · ต่อมน้ำเหลืองขาหนีบเจ็บ มักข้างเดียว อาจเป็นฝี
แผลซิฟิลิสระยะแรก (primary syphilis): ระยะฟักตัว 10–90 วัน เฉลี่ย 3 สัปดาห์ · มักไม่เจ็บ · ขอบเรียบ ฐานสะอาดและแข็งเหมือนกระดุม · มักแผลเดียว · ต่อมน้ำเหลืองโตทั้งสองข้าง แข็ง ไม่เจ็บ ไม่เป็นฝี · อ่านต่อที่ ซิฟิลิส อาการแต่ละระยะและการตรวจเลือด
เริมที่อวัยวะเพศ (genital herpes): ระยะฟักตัว 2–12 วัน · มักมีอาการแสบคันนำมาก่อน · เริ่มเป็นตุ่มน้ำใสเล็ก ๆ เป็นกลุ่ม แล้วแตกเป็นแผลถลอกตื้นหลายแผล · เป็นซ้ำที่ตำแหน่งเดิมได้ · อ่านต่อที่ เริมที่อวัยวะเพศ เป็นแบบไหน กี่วันหาย
ฝีมะม่วง (lymphogranuloma venereum, LGV): แผลเล็กมาก ไม่เจ็บ หายเองเร็วจนมักไม่รู้ตัว แล้วอีก 2–6 สัปดาห์ต่อมน้ำเหลืองขาหนีบจึงโตเป็นก้อนใหญ่ เกิดจากเชื้อคลามัยเดีย รักษาด้วยด็อกซีไซคลิน 100 มก. วันละ 2 ครั้ง 21 วัน
แผลจากโรคเบห์เชท (Behçet's disease): แผลเจ็บคล้ายแผลร้อนในที่อวัยวะเพศ เป็น ๆ หาย ๆ และมักมีแผลในปากร่วมด้วย ไม่ใช่โรคติดเชื้อ ไม่ติดต่อ · อ่านต่อที่ โรคเบห์เชท
ผื่นแพ้ยาชนิดซ้ำที่เดิม (fixed drug eruption): ผื่นแดงคล้ำหรือแผลถลอกที่อวัยวะเพศ ขึ้นที่เดิมทุกครั้งหลังกินยาตัวเดิม เช่น ยาแก้ปวดหรือยาปฏิชีวนะบางชนิด
แผลถลอกจากการเสียดสี: มักเกิดทันทีหลังมีเพศสัมพันธ์ ตื้น ไม่มีหนอง และดีขึ้นเองใน 3–5 วัน
ข้อควรจำคือคนหนึ่งคนติดเชื้อมากกว่าหนึ่งโรคพร้อมกันได้ แผลที่ดูเหมือนแผลริมอ่อนจึงยังต้องตรวจเลือดซิฟิลิสเสมอ ถ้ามีตุ่มหรือก้อนเนื้อที่ไม่เป็นแผล ดูการแยกโรคเพิ่มเติมที่ ตุ่มที่อวัยวะเพศ แยก 10 แบบ
แพทย์วินิจฉัยแผลริมอ่อนอย่างไร
การเพาะเชื้อ H. ducreyi ต้องใช้อาหารเลี้ยงเชื้อพิเศษ และแม้ทำได้ก็จับเชื้อได้ไม่ถึง 80% ส่วนการตรวจหาสารพันธุกรรมของเชื้อ (PCR) ยังมีให้บริการน้อยมาก แพทย์จึงวินิจฉัยแผลริมอ่อนจากอาการร่วมกับการตัดโรคอื่นออก โดยถือว่าน่าจะเป็นแผลริมอ่อนเมื่อครบ 4 ข้อ
มีแผลที่อวัยวะเพศที่เจ็บ 1 แผลขึ้นไป
ลักษณะแผลและต่อมน้ำเหลืองเข้าได้กับแผลริมอ่อน
ตรวจไม่พบเชื้อซิฟิลิส ทั้งจากแผลและจากเลือดที่ตรวจหลังเริ่มมีแผลอย่างน้อย 7 วัน
ตรวจเชื้อเริมจากแผลแล้วไม่พบ
การตรวจที่ควรได้รับในวันแรก ได้แก่ ตรวจเลือดซิฟิลิส (VDRL หรือ RPR ร่วมกับ TPHA) ตรวจเลือดเอชไอวี ป้ายแผลตรวจเชื้อเริม และถ้ามีหนองที่ท่อปัสสาวะหรือตกขาวผิดปกติ แพทย์จะตรวจหนองในและหนองในเทียมด้วย ถ้าผลซิฟิลิสและเอชไอวีครั้งแรกเป็นลบ ควรตรวจซ้ำอีกครั้งที่ 3 เดือน เพราะการติดเชื้อช่วงแรกอาจยังตรวจไม่พบ
แผลริมอ่อนรักษาอย่างไร ยาที่แพทย์ใช้จริง
แผลริมอ่อนรักษาด้วยยาปฏิชีวนะชนิดกินหรือฉีด ยาทาอย่างเดียวรักษาไม่ได้ ยาที่ใช้เป็นมาตรฐานมี 4 แบบ แพทย์เลือกเพียงแบบเดียวตามความเหมาะสมของผู้ป่วย
อะซิโทรมัยซิน (azithromycin) 1 กรัม กินครั้งเดียว: สะดวกที่สุด เหมาะกับคนที่กลัวลืมกินยา ผลข้างเคียงที่พบบ่อยคือคลื่นไส้ ท้องเสีย ปวดท้อง ควรกินหลังอาหาร
เซฟไตรอะโซน (ceftriaxone) 250 มก. ฉีดเข้ากล้ามครั้งเดียว: ใช้ได้ในหญิงตั้งครรภ์ และเหมาะกับคนที่อาเจียนหรือกินยาไม่ได้ ห้ามใช้ในคนที่แพ้ยากลุ่มเซฟาโลสปอรินรุนแรง
ซิโปรฟลอกซาซิน (ciprofloxacin) 500 มก. กินวันละ 2 ครั้ง นาน 3 วัน: ห้ามใช้ในหญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร ไม่กินพร้อมนม ยาลดกรด หรือแคลเซียม เพราะดูดซึมลดลง
อีริโทรมัยซิน (erythromycin base) 500 มก. กินวันละ 3 ครั้ง นาน 7 วัน: ใช้ได้ในหญิงตั้งครรภ์ และแพทย์บางท่านเลือกใช้ในผู้ที่มีเชื้อเอชไอวี แต่ต้องกินหลายวันและระคายกระเพาะได้
อะไรทำให้รักษาได้ผลหรือไม่ได้ผล: กินยาครบตามที่แพทย์สั่ง ไม่หยุดเองเมื่อแผลเริ่มดีขึ้น งดเพศสัมพันธ์จนแผลหายสนิท และคู่นอนได้รับการรักษาพร้อมกัน ถ้าไม่ดีขึ้นใน 7 วัน แพทย์จะทบทวนว่าวินิจฉัยถูกต้องหรือไม่ มีการติดเชื้อร่วม เชื้อดื้อยา หรือผู้ป่วยมีเชื้อเอชไอวีหรือไม่
ทั้งนี้ การเลือกยา ขนาดยา และการสั่งยาเป็นหน้าที่ของแพทย์ ข้อมูลข้างต้นเขียนเพื่อให้ผู้ป่วยเข้าใจว่าจะได้รับการรักษาแบบใด ไม่ใช่เพื่อซื้อยามาใช้เอง
ยาทาแผลริมอ่อน และการดูแลแผลระหว่างกินยา
คำค้นหา "ยาทาแผลริมอ่อน" มีคนค้นหามาก แต่คำตอบตรง ๆ คือ ไม่มียาทาตัวไหนรักษาแผลริมอ่อนได้โดยไม่กินหรือฉีดยาปฏิชีวนะ เพราะเชื้ออยู่ลึกในแผลและลามไปที่ต่อมน้ำเหลืองแล้ว การดูแลแผลมีไว้เพื่อลดเจ็บและป้องกันติดเชื้อซ้ำ
ล้างแผลวันละ 2 ครั้ง ด้วยน้ำเกลือนอร์มอล (0.9% NaCl) หรือน้ำสะอาด ซับให้แห้งเบา ๆ
ไม่ใช้แอลกอฮอล์ ไม่ใช้ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ เพราะทำลายเนื้อเยื่อที่กำลังซ่อมและเจ็บมาก
ไม่ทาครีมสเตียรอยด์ เพราะกดภูมิคุ้มกันเฉพาะที่ ทำให้แผลลามและหายช้า
ยาทาปฏิชีวนะ ใช้เมื่อแพทย์เห็นว่ามีการติดเชื้อแทรกซ้อนเท่านั้น ไม่ใช่ยาหลัก
ใส่กางเกงในผ้าฝ้ายหลวม ๆ และล้างมือทุกครั้งหลังจับแผล เพื่อไม่ให้เชื้อไปที่ตาหรือตำแหน่งอื่น
ยาแก้ปวด เช่น พาราเซตามอล ช่วยได้ในช่วง 2–3 วันแรกที่เจ็บมาก
ซื้อยาที่ร้านขายยากินเองได้ไหม
ไม่แนะนำ แม้ยาที่ใช้รักษาแผลริมอ่อนจะเป็นยาปฏิชีวนะที่หาได้ทั่วไป แต่การกินเองมีปัญหาอย่างน้อย 3 ข้อ
อาจไม่ใช่แผลริมอ่อน แผลที่อวัยวะเพศส่วนใหญ่ในปัจจุบันเป็นเริม ซึ่งยาปฏิชีวนะไม่ช่วยเลย หรือเป็นซิฟิลิส ซึ่งต้องรักษาด้วยยาฉีดเพนิซิลลินคนละขนาด
ยาปฏิชีวนะบางตัวกดอาการซิฟิลิสให้แผลยุบ แต่เชื้อไม่หมด แล้วโรคไปโผล่อีกครั้งเป็นผื่นทั่วตัวหลายสัปดาห์ต่อมา ดู ผื่นซิฟิลิสระยะที่ 2
พลาดการตรวจเอชไอวีและการรักษาคู่นอน ซึ่งสำคัญพอ ๆ กับการรักษาแผล
กี่วันหาย และต้องติดตามอาการอย่างไร
หลังเริ่มยาที่ถูกต้อง อาการจะดีขึ้นตามลำดับนี้
ภายใน 3 วัน: เจ็บน้อยลงชัดเจน
ภายใน 7 วัน: แผลเล็กลงและสะอาดขึ้นจนเห็นได้ แพทย์จึงนัดดูแผลซ้ำที่ 3–7 วันหลังเริ่มยา
แผลเล็กหายสนิทใน 1–2 สัปดาห์ ส่วนแผลใหญ่อาจใช้เวลามากกว่า 2 สัปดาห์
ต่อมน้ำเหลืองที่เป็นฝียุบช้ากว่าแผล และบางรายต้องเจาะระบายหนองซ้ำ
ผู้ชายที่ไม่ได้ขลิบและผู้ที่มีเชื้อเอชไอวีหายช้ากว่า
แผลที่หายแล้วอาจเหลือรอยแผลเป็นได้ โดยเฉพาะแผลที่ลึกหรือรักษาช้า ถ้าครบ 7 วันแล้วยังไม่ดีขึ้นเลย ต้องกลับไปพบแพทย์ ไม่ควรเปลี่ยนยาเอง
แผลริมอ่อนหายเองได้ไหม
แผลริมอ่อนบางแผลอาจค่อย ๆ หายได้เองในที่สุด แต่ใช้เวลานานหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน และระหว่างนั้นแผลอาจลามลึก ทำลายเนื้อเยื่อของอวัยวะเพศ ต่อมน้ำเหลืองกลายเป็นฝีแตกเป็นรูทะลุ หรือทำให้หนังหุ้มปลายตีบติด ที่สำคัญคือตลอดเวลาที่มีแผล ผู้ป่วยยังแพร่เชื้อให้คู่นอนได้ และเสี่ยงติดเชื้อเอชไอวีมากขึ้น ในขณะที่การรักษาที่ถูกต้องใช้ยาเพียงครั้งเดียวถึง 7 วัน การรอให้หายเองจึงไม่คุ้มเสี่ยงเลย
คู่นอนต้องทำอย่างไร
คู่นอนทุกคนที่มีเพศสัมพันธ์ด้วยในช่วง 10 วันก่อนเริ่มมีแผล ควรได้รับการตรวจและรักษา แม้จะไม่มีอาการเลยก็ตาม เพราะผู้หญิงจำนวนหนึ่งติดเชื้อโดยไม่รู้ตัว
งดเพศสัมพันธ์ทุกรูปแบบ จนกว่าทั้งสองฝ่ายรักษาครบและแผลหายสนิท
คู่นอนควรตรวจเลือดซิฟิลิสและเอชไอวีด้วย ด้วยเหตุผลเดียวกับผู้ป่วย
ป้องกันแผลริมอ่อนอย่างไร
ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งและตลอดการมีเพศสัมพันธ์ ทั้งทางช่องคลอด ทวารหนัก และปาก
งดมีเพศสัมพันธ์เมื่อตัวเองหรือคู่นอนมีแผล ตุ่ม หรือหนองที่อวัยวะเพศ
ลดจำนวนคู่นอน และตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เป็นระยะถ้ามีคู่นอนใหม่
การขลิบหนังหุ้มปลายช่วยลดความเสี่ยงในผู้ชายได้ส่วนหนึ่ง
ผู้ที่มีความเสี่ยงต่อเอชไอวีสูง ปรึกษาแพทย์เรื่องยาป้องกันก่อนสัมผัสเชื้อ (PrEP) ได้
เมื่อไรควรพบแพทย์ผิวหนังทันที
มีแผลที่อวัยวะเพศหรือรอบทวารหนักภายใน 2 สัปดาห์หลังมีเพศสัมพันธ์กับคู่นอนใหม่
ก้อนที่ขาหนีบโต เจ็บ แดง หรือเริ่มนุ่มเหมือนมีหนอง
แผลลามกว้างขึ้นเร็ว มีเนื้อตายสีดำ หรือมีไข้สูง
หนังหุ้มปลายบวมจนรูดไม่ลง หรือรูดลงแล้วรูดกลับไม่ได้
กินยาครบแล้ว 7 วันแต่แผลไม่เล็กลง
ตั้งครรภ์ มีเชื้อเอชไอวี หรือเป็นเบาหวาน
แพทย์ผิวหนังตรวจและรักษาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่แสดงออกทางผิวหนังได้ทั้งหมด การตรวจทำเป็นส่วนตัวและผลการตรวจเป็นความลับ ดูโรคผิวหนังอื่น ๆ ได้ที่ รวมบทความโรคผิวหนัง
สรุปสั้น ๆ
แผลริมอ่อน (chancroid) เกิดจากเชื้อ Haemophilus ducreyi ติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ระยะฟักตัว 3–7 วัน
แผลเจ็บมาก ขอบนุ่มขรุขระ ก้นแผลมีหนอง ต่อมน้ำเหลืองขาหนีบเจ็บ ต่างจากแผลซิฟิลิสที่ไม่เจ็บและขอบแข็ง
ปัจจุบันพบน้อย แผลที่อวัยวะเพศส่วนใหญ่เป็นเริมหรือซิฟิลิส จึงต้องตรวจแยกทุกครั้ง
รักษาด้วยยาปฏิชีวนะ เช่น อะซิโทรมัยซิน 1 กรัมกินครั้งเดียว หรือเซฟไตรอะโซน 250 มก. ฉีดครั้งเดียว ยาทาอย่างเดียวรักษาไม่ได้
เจ็บลดลงใน 3 วัน แผลดีขึ้นชัดใน 7 วัน แผลใหญ่อาจใช้เวลาเกิน 2 สัปดาห์
ตรวจเลือดซิฟิลิสและเอชไอวีวันแรกและซ้ำที่ 3 เดือน และพาคู่นอนในช่วง 10 วันก่อนมีแผลมารักษาด้วย
คำถามที่พบบ่อยเรื่องแผลริมอ่อน
แผลริมอ่อน เกิดจากอะไร
แผลริมอ่อนเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Haemophilus ducreyi ที่ติดต่อทางเพศสัมพันธ์ เชื้อเข้าทางรอยถลอกเล็ก ๆ ที่อวัยวะเพศ ทวารหนัก หรือปาก แล้วเกิดตุ่มที่แตกเป็นแผลภายใน 3–7 วัน ไม่ได้เกิดจากความสกปรก การใช้ห้องน้ำร่วม หรือของแสลง ผู้ชายที่ไม่ได้ขลิบและผู้ที่มีคู่นอนหลายคนมีความเสี่ยงสูงกว่า
แผลริมอ่อน รักษา กี่วัน หาย
หลังได้ยาปฏิชีวนะที่ถูกต้อง อาการเจ็บมักลดลงภายใน 3 วัน และแผลเล็กลงชัดเจนภายใน 7 วัน แผลเล็กมักหายสนิทใน 1–2 สัปดาห์ ส่วนแผลใหญ่หรือมีฝีที่ขาหนีบอาจใช้เวลามากกว่า 2 สัปดาห์ ผู้ชายที่ไม่ได้ขลิบและผู้ที่มีเชื้อเอชไอวีหายช้ากว่า ถ้าครบ 7 วันแล้วไม่ดีขึ้นควรกลับไปพบแพทย์
แผลริมอ่อน หายเองได้ไหม
บางแผลอาจหายเองได้ แต่ใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน ระหว่างนั้นแผลลามลึก ต่อมน้ำเหลืองเป็นฝีแตก และยังแพร่เชื้อให้คู่นอนได้ตลอด รวมถึงเพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อเอชไอวี ในขณะที่การรักษาใช้ยาเพียงครั้งเดียวถึง 7 วัน จึงไม่ควรรอให้หายเอง และควรตรวจแยกซิฟิลิสกับเริมก่อนเสมอ
ยารักษา แผลริมอ่อน ร้านขายยา ซื้อกินเองได้ไหม
ไม่แนะนำ เพราะแผลที่อวัยวะเพศส่วนใหญ่ในปัจจุบันเป็นเริมหรือซิฟิลิส ซึ่งรักษาคนละแบบ ยาปฏิชีวนะบางตัวยังทำให้แผลซิฟิลิสยุบแต่เชื้อไม่หมด แล้วกลับมาเป็นผื่นทั่วตัวภายหลัง ยาที่แพทย์ใช้รักษาแผลริมอ่อน เช่น อะซิโทรมัยซิน 1 กรัมกินครั้งเดียว ควรใช้หลังแพทย์ตรวจและเจาะเลือดซิฟิลิสกับเอชไอวีแล้ว
ยาทาแผลริมอ่อน มีไหม ใช้อะไรทา
ไม่มียาทาตัวไหนรักษาแผลริมอ่อนได้ตามลำพัง ต้องกินหรือฉีดยาปฏิชีวนะเท่านั้น ระหว่างรักษาให้ล้างแผลวันละ 2 ครั้งด้วยน้ำเกลือนอร์มอล ซับให้แห้ง ไม่ใช้แอลกอฮอล์หรือไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ และไม่ทาครีมสเตียรอยด์ เพราะทำให้แผลลามและหายช้า ยาทาปฏิชีวนะใช้เฉพาะเมื่อแพทย์เห็นว่ามีการติดเชื้อแทรกซ้อน
แผลริมอ่อน ผู้หญิง มีอาการอย่างไร
ผู้หญิงมักมีแผลเจ็บที่แคม ปากช่องคลอด ฝีเย็บ หรือรอบทวารหนัก บางรายมีแผลในช่องคลอดหรือที่ปากมดลูกซึ่งมองไม่เห็น อาการที่พามาพบแพทย์จึงมักเป็นปัสสาวะแสบ เจ็บเวลามีเพศสัมพันธ์ หรือตกขาวผิดปกติ บางรายแทบไม่มีอาการแต่แพร่เชื้อได้ ถ้าตั้งครรภ์ต้องแจ้งแพทย์ เพราะห้ามใช้ยาซิโปรฟลอกซาซิน
อ่านเรื่องที่เกี่ยวข้อง: ซิฟิลิส · ผื่นซิฟิลิสระยะที่ 2 · เริมที่อวัยวะเพศ · ตุ่มที่อวัยวะเพศ · ผื่น HIV · หูดหงอนไก่ · โรคเบห์เชท
บทความนี้ให้ข้อมูลทางการแพทย์ทั่วไป และไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์ การเลือกยาและขนาดยาขึ้นกับแพทย์ผู้ตรวจรักษาเป็นรายบุคคล
บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 13 พฤศจิกายน 2569
ความคิดเห็น