รังแคเกิดจากอะไร และวิธีรักษาให้หายจริงไม่กลับมาเป็นซ้ำ

รังแคเป็นปัญหาที่ดูเล็กแต่กวนใจมาก ทั้งคัน ทั้งมีขุยขาวร่วงลงบ่าเสื้อจนเสียความมั่นใจ หลายคนเปลี่ยนแชมพูไปหลายยี่ห้อแล้วก็ยังไม่หาย เพราะเข้าใจผิดว่ารังแคเกิดจากหนังศีรษะแห้งหรือสระผมไม่สะอาด ทั้งที่ความจริงมักตรงกันข้าม

บทความนี้ผมจะอธิบายในฐานะแพทย์ผิวหนังว่ารังแคเกิดจากอะไรจริง ๆ ทำไมบางคนเป็นซ้ำไม่จบ วิธีเลือกแชมพูที่รักษาได้ตรงจุด และเมื่อไหร่ที่รังแคเป็นสัญญาณของโรคผิวหนังอื่นที่ต้องพบแพทย์

รังแคเกิดจากอะไร

รังแคไม่ได้เกิดจากความสกปรกอย่างที่หลายคนคิด แต่เกิดจากสามปัจจัยที่ทำงานร่วมกัน

• เชื้อยีสต์ Malassezia ซึ่งเป็นเชื้อราที่อยู่บนหนังศีรษะของทุกคนอยู่แล้ว แต่ในบางคนมันเพิ่มจำนวนและทำให้หนังศีรษะระคายเคือง

• ความมันจากต่อมไขมัน เชื้อ Malassezia กินไขมันเป็นอาหาร หนังศีรษะที่มันมากจึงเอื้อให้เชื้อเติบโต

• การตอบสนองของผิวแต่ละคน บางคนผิวไวต่อสารที่เชื้อสร้างขึ้น จึงเกิดการอักเสบ ลอกเป็นขุย และคัน

นี่คือเหตุผลว่าทำไมรังแคจึงพบบ่อยในช่วงที่หนังศีรษะมันหรือเครียด และทำไมการสระผมบ่อยเกินไปด้วยแชมพูธรรมดาจึงไม่หาย เพราะมันไม่ได้จัดการที่ตัวเชื้อและการอักเสบ

รังแคแห้ง กับ รังแคมัน ต่างกันอย่างไร

คนไข้มักถามว่าตัวเองเป็นรังแคแบบไหน โดยทั่วไปแบ่งคร่าว ๆ ได้สองแบบ

รังแคแห้ง

ขุยละเอียดสีขาว ร่วงง่ายเวลาเกาหรือหวีผม หนังศีรษะออกแห้งและคัน มักสัมพันธ์กับอากาศเย็น แห้ง หรือการใช้ผลิตภัณฑ์ที่ทำให้หนังศีรษะแห้งเกินไป

รังแคมัน

ขุยเป็นแผ่นเหลืองหรือขาวเหนียวติดหนังศีรษะ ผมดูมัน มักคันร่วมด้วย ลักษณะนี้ใกล้เคียงกับภาวะเซ็บเดิร์ม ซึ่งเป็นการอักเสบของผิวบริเวณต่อมไขมัน และอาจลามไปที่ร่องจมูก คิ้ว หรือหู

การแยกว่าเป็นแบบไหนช่วยให้เลือกวิธีดูแลได้เหมาะขึ้น แต่ทั้งสองแบบมักเกี่ยวข้องกับเชื้อ Malassezia เหมือนกัน

รังแค หรือเป็นโรคผิวหนังอื่น

จุดที่อยากเตือนคือ ขุยบนหนังศีรษะไม่ได้มีแค่รังแคธรรมดา โรคผิวหนังหลายอย่างหน้าตาคล้ายรังแคแต่ต้องรักษาต่างกัน

• สะเก็ดเงินที่หนังศีรษะ ขุยหนาเป็นปื้นสีเงิน ขอบชัด อาจลามเลยแนวไรผม และมักมีที่ข้อศอกเข่าร่วมด้วย

• เซ็บเดิร์ม ขุยมันเหลืองแดง ลามไปหน้าและหู

• เชื้อรากลากที่หนังศีรษะ พบในเด็กมากกว่า มีผมร่วงเป็นหย่อมร่วมกับขุย

• ผื่นแพ้จากผลิตภัณฑ์แต่งผม คันและแดงเฉพาะหลังเปลี่ยนผลิตภัณฑ์

ถ้ารักษารังแคด้วยแชมพูทั่วไปแล้วไม่ดีขึ้น มีขุยหนาผิดปกติ ผมร่วงเป็นหย่อม หรือลามลงใบหน้า ควรให้แพทย์ผิวหนังตรวจเพื่อแยกโรคให้ชัด เพราะการรักษาสะเก็ดเงินกับรังแคต่างกันโดยสิ้นเชิง

วิธีรักษารังแคให้หาย

หลักการคือลดเชื้อ Malassezia และควบคุมการอักเสบ ซึ่งทำได้ด้วยแชมพูยาที่มีตัวยาเฉพาะ ไม่ใช่แชมพูขจัดรังแคทั่วไปที่เน้นความหอม

• แชมพูที่มี ketoconazole หรือ ciclopirox ออกฤทธิ์ต้านเชื้อราโดยตรง เป็นตัวเลือกหลัก

• แชมพูที่มี selenium sulfide หรือ zinc pyrithione ช่วยลดเชื้อและความมัน

• แชมพูที่มี salicylic acid หรือ coal tar ช่วยลอกขุยในรายที่ขุยหนา

วิธีใช้ที่ถูกคือ ฟอกแล้วทิ้งไว้บนหนังศีรษะประมาณ 5 นาทีก่อนล้างออก เพื่อให้ตัวยาออกฤทธิ์ ใช้สัปดาห์ละ 2 ถึง 3 ครั้งในช่วงแรก เมื่อดีขึ้นแล้วจึงลดลงเป็นการใช้เพื่อป้องกัน รังแคเป็นภาวะที่ควบคุมได้แต่มักกลับมาได้ถ้าหยุดดูแล จึงควรใช้แชมพูยาเป็นระยะแม้อาการดีขึ้นแล้ว

ในรายที่อักเสบมากหรือคันรุนแรง แพทย์อาจสั่งยาทากลุ่มลดการอักเสบเสริมในช่วงสั้น ๆ ซึ่งควรอยู่ในการดูแลของแพทย์

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์ผิวหนัง

ควรพบแพทย์เมื่อใช้แชมพูยาอย่างถูกวิธีแล้วรังแคยังไม่ดีขึ้นใน 4 สัปดาห์ มีขุยหนาเป็นปื้นหรือลามลงใบหน้าและลำตัว มีผมร่วงเป็นหย่อม หนังศีรษะแดงอักเสบหรือมีน้ำเหลือง การตรวจโดยแพทย์ช่วยแยกว่าเป็นรังแคธรรมดา เซ็บเดิร์ม หรือสะเก็ดเงิน แล้ววางแผนรักษาให้ตรงโรค

คำถามที่พบบ่อย

รังแคเกิดจากอะไร รังแคเกิดจากเชื้อยีสต์ Malassezia บนหนังศีรษะร่วมกับความมันจากต่อมไขมันและการตอบสนองของผิวแต่ละคน ไม่ได้เกิดจากความสกปรกหรือหนังศีรษะแห้งอย่างเดียว

รังแคหายเองได้ไหม รังแคมักไม่หายเองและเป็นซ้ำได้ เพราะต้นเหตุคือเชื้อและความมันที่ยังอยู่ ต้องใช้แชมพูยาที่มีตัวยาต้านเชื้อราจึงจะคุมได้ และควรใช้ต่อเนื่องเพื่อป้องกัน

รังแคใช้แชมพูอะไรดี ควรเลือกแชมพูยาที่มี ketoconazole, selenium sulfide หรือ zinc pyrithione ฟอกทิ้งไว้ราว 5 นาทีก่อนล้าง ใช้สัปดาห์ละ 2 ถึง 3 ครั้ง แชมพูขจัดรังแคทั่วไปที่เน้นความหอมมักไม่พอ

รังแคกับสะเก็ดเงินต่างกันอย่างไร รังแคมีขุยละเอียดและมักคุมได้ด้วยแชมพูยา ส่วนสะเก็ดเงินมีขุยหนาเป็นปื้นสีเงิน ขอบชัด อาจลามเลยไรผมและมีที่ข้อศอกเข่า ต้องการการรักษาเฉพาะ ควรให้แพทย์ตรวจแยก

ถ้ารังแคของคุณเป็นซ้ำไม่จบ มีขุยหนา ผมร่วง หรือลามลงใบหน้า อาจไม่ใช่รังแคธรรมดา การให้แพทย์ผิวหนังตรวจหนังศีรษะและแยกโรคจะช่วยให้รักษาตรงจุดและหายจริง ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @dr.patskinclinic

เขียนและตรวจทานโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง