ผื่นเซ็บเดิร์ม (Seborrheic Dermatitis) สาเหตุ อาการ การรักษา — คู่มือฉบับเต็มจากแพทย์ผิวหนัง

อัพเดทล่าสุด 2026-05-28 · Medically reviewed by นพ. ภัทร วรวุทธินนท์ (Dr. Patara Voravutinon, M.D.) — Board Certified Dermatologist (License #54323)

สรุปประเด็นสำคัญ

• เซ็บเดิร์ม คือผื่นมัน-แดง-ขุยจากเชื้อรา Malassezia ร่วมกับต่อมไขมันผลิต sebum มาก

• พบในไทย 3-5% สูงกว่าค่าเฉลี่ยโลกจากภูมิอากาศร้อนชื้น

• อาการหลัก: ผื่นแดง คัน มันเยิ้ม มีขุยขาว/เหลือง — พบที่ ข้างจมูก คิ้ว หลังหู หนังศีรษะ หน้าอก

• ไม่ติดต่อ ไม่หายขาดแต่ควบคุมได้ดี

• รักษาด้วย antifungal ทา (ketoconazole/ciclopirox) + low-potency steroid

• ปัจจัยกระตุ้นในไทย: ความร้อน ชื้น เหงื่อ เครียด

• ในทารกเรียก cradle cap — หายเองใน 3-6 เดือน

เซ็บเดิร์ม คืออะไร?

เซ็บเดิร์ม (Seborrheic Dermatitis) หรือชื่อไทยว่า 'โรคผื่นต่อมไขมันอักเสบ' คือภาวะอักเสบเรื้อรังของผิวหนังในบริเวณที่มีต่อมไขมัน (sebaceous gland) จำนวนมาก เกิดเป็นผื่นแดงร่วมกับขุยขาวหรือเหลืองมัน ๆ

ในไทย เซ็บเดิร์มเป็น 1 ใน 5 โรคผิวหนังที่พบบ่อยที่สุด (อ้างอิง: ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ + สมาคมแพทย์ผิวหนังแห่งประเทศไทย) อุบัติการณ์สูงกว่าค่าเฉลี่ยโลกเล็กน้อยเนื่องจากภูมิอากาศร้อนชื้น

สาเหตุของเซ็บเดิร์ม

Malassezia furfur และ M. globosa เป็นเชื้อรายีสต์ที่อาศัยบนผิวทุกคน แต่ในคนที่เป็นเซ็บเดิร์มเชื้อรานี้จะเจริญผิดปกติและกระตุ้นการอักเสบ บริเวณที่มีต่อมไขมันมากคือเป้าหมาย ผู้ป่วย HIV มีอุบัติการณ์สูง 40-80%

ปัจจัยกระตุ้นในไทย: ความชื้นสูง 75-85% RH · เหงื่อออกมาก · อาหารรสจัด · ความเครียด · ผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำมันสูง

อาการของเซ็บเดิร์ม

• สีแดงหรือชมพู มีขุยขาว/เหลืองมัน (ไม่ใช่ขุยแห้งแบบ psoriasis)

• คันได้บ้าง 40-50% · เป็นรอบตามฤดูกาล

• บริเวณ: หนังศีรษะ ข้างจมูก คิ้ว หลังหู หน้าอกตรงกลาง

• ในทารก (cradle cap) — สะเก็ดเหลืองบนกระหม่อม หายเอง 3-6 เดือน

เซ็บเดิร์ม vs โรคอื่น

• Atopic dermatitis — คันรุนแรงกว่า ผื่นแห้งกว่า อยู่ข้อพับ

• Psoriasis — ขุยหนาสีเงิน อยู่ข้อศอก-เข่า-เอว

• Rosacea — หน้าแดงเป็น ๆ หาย ๆ มี telangiectasia ไม่มีขุย

• Tinea facei (เชื้อรา) — ผื่นเป็นวงแหวน ขอบนูน ตรงกลางใสกว่า

วิธีรักษาเซ็บเดิร์ม — แนวทาง 2026

A. เซ็บเดิร์มบนหนังศีรษะ

• Ketoconazole 2% — Nizoral, Ketomed (2 ครั้ง/สัปดาห์)

• Ciclopirox 1% — Stieprox

• Selenium sulfide 2.5% — Selsun

• Zinc pyrithione 1-2% — Head & Shoulders Clinical

• Coal tar shampoo — T/Gel, Polytar

วิธีใช้ที่ถูก: ทำผมเปียก → ลงแชมพู → คอยทิ้งไว้ 5-10 นาทีก่อนล้างออก (สำคัญ! ส่วนใหญ่ทำผิด)

Step 2: Topical Antifungal

Ketoconazole 2% lotion (Ketomed) · Ciclopirox 1% solution — ทา 2 ครั้ง/วัน

Step 3: Topical Steroid (ระยะสั้น)

Hydrocortisone 1%, Betamethasone valerate 0.1% (Betnovate), Clobetasol scalp solution — 5-7 วันเท่านั้น

⚠️ ห้ามใช้ steroid ระยะยาวบนหนังศีรษะ — เสี่ยง atrophy + telangiectasia + rebound

B. เซ็บเดิร์มบนใบหน้า / ลำตัว

Step 1: Gentle Cleanser (Cetaphil) + Ketoconazole 2% cream ทา 2 ครั้ง/วัน 2-4 สัปดาห์

Step 2: Calcineurin Inhibitors — Tacrolimus 0.03-0.1% ointment (Protopic), Pimecrolimus 1% cream (Elidel) — ใช้ระยะยาวได้ปลอดภัย

Step 3: Low-Potency Steroid — Hydrocortisone 1% cream 5-7 วัน

C. ดื้อยา / รุนแรง

• Oral antifungal — Itraconazole 200 mg/วัน 1-2 สัปดาห์ หรือ Fluconazole 150-300 mg/สัปดาห์

• Oral isotretinoin (Roaccutane) low-dose

• NBUVB phototherapy · Excimer laser

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์?

• ผื่นกระจายรวดเร็ว · มีน้ำเหลือง / หนอง

• ผมร่วงเป็นหย่อม · การรักษา OTC ไม่ได้ผล 4 สัปดาห์ · ผู้ป่วย HIV

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

1. เซ็บเดิร์มหายขาดได้ไหม?

ไม่หายขาด แต่ควบคุมได้ดี — เป็นโรคเรื้อรังที่ขึ้น-ลงเป็นระยะ ๆ

2. เซ็บเดิร์มติดต่อไหม?

ไม่ติดต่อ — เชื้อรา Malassezia อยู่บนผิวคนทุกคน ไม่ติดจากการสัมผัส

3. หน้าฝนทำไมเห่อเยอะ?

ความชื้นสูง 80-90% + ความร้อน → เชื้อราเจริญดี + เหงื่อออกมาก

4. ใช้ Ketoconazole shampoo ทุกวันได้ไหม?

2-3 ครั้ง/สัปดาห์ในระยะรักษา, 1 ครั้ง/สัปดาห์ maintenance

5. เซ็บเดิร์มที่หน้าใช้ steroid ได้ไหม?

ระยะสั้น (5-7 วัน low potency) — ระยะยาวเปลี่ยนเป็น tacrolimus / pimecrolimus

6. เซ็บเดิร์มในทารก?

Cradle cap หายเองใน 3-6 เดือน — ใช้ baby oil นวดเบา ๆ แล้วล้างออก

7. เซ็บเดิร์มดื้อยา?

มาพบแพทย์ — oral antifungal (itraconazole), low-dose isotretinoin, phototherapy

8. ค่ารักษาที่ Siam Dermatology?

800-2,000 บาท/ครั้ง (ปรึกษา + ยา) ขึ้นกับ severity

แหล่งอ้างอิง

Thai: ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย 2024 · สมาคมแพทย์ผิวหนังแห่งประเทศไทย · IOD (iod.go.th) International: AAD Guidelines 2024 · DermNet NZ · Cochrane Review

---

เกี่ยวกับผู้เขียน: นพ. ภัทร วรวุทธินนท์ (Dr. Patara Voravutinon, M.D.) — Board Certified Dermatologist (License #54323) ผู้ก่อตั้ง Siam Dermatology