ผิวแห้งแตก (Xerosis) — สาเหตุ อาการ และวิธีดูแลผิวสุขภาพให้ชุ่มชื้น
อัปเดตเมื่อ 7 ต.ค.
ผิวแห้ง (Xerosis หรือ Xeroderma) คือภาวะที่ชั้นผิวนอกสุดเสียไขมันและน้ำไปมากกว่าที่สร้างทดแทนได้ ผิวจึงหยาบ ตึง ลอกเป็นขุย และคัน โดยเฉพาะที่หน้าแข้ง แขน มือ และส้นเท้า ผิวแห้งส่วนใหญ่ดีขึ้นภายใน 1–2 สัปดาห์เมื่อเลือกมอยส์เจอไรเซอร์ถูกชนิดและทาถูกเวลา แต่ผิวแห้งที่คันมากจนนอนไม่หลับ แตกเป็นลายแดง หรือแห้งเป็นเกล็ดตั้งแต่เด็ก มักมีโรคซ่อนอยู่และต้องรักษาเพิ่ม
ช่วงตุลาคมถึงมกราคม อากาศในประเทศไทยแห้งลง ความชื้นสัมพัทธ์ในบางพื้นที่ลดต่ำกว่า 40% และคนจำนวนมากยังอาบน้ำอุ่นจัด ผิวแห้งจึงพบบ่อยขึ้นชัดเจน บทความนี้อธิบายว่าผิวแห้งแต่ละแบบต่างกันอย่างไร ส่วนผสมอะไรในครีมที่ได้ผลจริง ต้องใช้ความเข้มข้นเท่าไร ทาวันละกี่ครั้ง และสัญญาณแบบไหนที่ควรพบแพทย์ผิวหนัง
ผิวแห้ง (Xerosis) คืออะไร ต่างจากผิวขาดน้ำอย่างไร
ผิวชั้นนอกสุด (stratum corneum) ทำงานเหมือนกำแพงอิฐ เซลล์ผิวคืออิฐ ส่วนไขมันระหว่างเซลล์ ได้แก่ เซราไมด์ (ceramide) คอเลสเตอรอล และกรดไขมัน คือปูนที่ยึดอิฐไว้ ภายในเซลล์ยังมีสารกักเก็บน้ำตามธรรมชาติ (natural moisturizing factor) ซึ่งสร้างมาจากโปรตีนฟิลากริน (filaggrin) เมื่อปูนหรือสารกักเก็บน้ำลดลง น้ำจะระเหยออกจากผิวได้ง่ายขึ้น ผิวที่ปกติมีน้ำราว 20–30% จะเหลือต่ำกว่า 10% และเริ่มแห้ง ลอก แตก
ผิวแห้ง (dry skin): ผิวขาดไขมันและสารกักเก็บน้ำ เป็นทั้งตัวหรือเป็นประจำ มักเป็นมากขึ้นตามอายุ ต้องเติมไขมันกลับเข้าไปด้วยครีมที่มีส่วนผสมเคลือบผิว
ผิวขาดน้ำ (dehydrated skin): เป็นภาวะชั่วคราวที่ผิวขาดน้ำ แม้แต่คนผิวมันก็เป็นได้ เช่น หลังตากแดด อยู่ห้องแอร์ทั้งวัน หรือใช้ยาแต้มสิว แก้ได้เร็วกว่าเมื่อเลิกสิ่งที่กระตุ้น
ดูยังไงว่าเป็นผิวแห้ง ระดับไหนดูแลเองได้
แพทย์ผิวหนังมักแบ่งความรุนแรงของผิวแห้งเป็น 4 ระดับ ซึ่งช่วยตัดสินว่าดูแลเองได้หรือต้องใช้ยา
ระดับ 1 แห้งเล็กน้อย: ผิวตึงหลังอาบน้ำ ใช้เล็บขีดแล้วเห็นเส้นขาว ยังไม่มีขุยชัด
ระดับ 2 แห้งลอก: มีขุยละเอียดสีขาวคล้ายแป้ง โดยเฉพาะหน้าแข้งและแขนด้านนอก เริ่มคัน
ระดับ 3 แห้งเป็นเกล็ด: ขุยเป็นแผ่นเล็กเรียงตัวคล้ายเกล็ดปลา ผิวหยาบ คันชัด
ระดับ 4 แห้งแตก: ผิวแตกเป็นร่องตื้นคล้ายดินแห้งหรือกระเบื้องร้าว ร่องแดง แสบ บางจุดมีเลือดซึม ระดับนี้มักกลายเป็นผื่นอักเสบแล้ว
ระดับ 1–2 ดูแลเองด้วยมอยส์เจอไรเซอร์ได้ ส่วนระดับ 3–4 ควรใช้ครีมที่มีสารช่วยผลัดขุยหรือยาลดการอักเสบ และถ้าดูแลแล้ว 2 สัปดาห์ไม่ดีขึ้น ควรให้แพทย์ตรวจ
ผิวแห้งเกิดจากอะไร
ผิวแห้งเกิดจากปัจจัยภายนอกและภายในร่วมกัน คนส่วนใหญ่มีมากกว่า 1 ปัจจัย
อากาศแห้งและเย็น: ความชื้นในอากาศต่ำกว่า 40% ทำให้น้ำระเหยออกจากผิวเร็วขึ้น ห้องแอร์ก็ดึงความชื้นออกจากอากาศเช่นกัน
อาบน้ำร้อน นาน และบ่อย: น้ำร้อนละลายไขมันที่ผิว การอาบเกิน 10 นาทีหรือมากกว่าวันละ 2 ครั้งเพิ่มความแห้งชัดเจน
สบู่และผลิตภัณฑ์ชำระล้างที่เป็นด่าง: สบู่ก้อนทั่วไปมี pH ราว 9–10 ขณะที่ผิวปกติมี pH ราว 4.5–5.5
อายุ: หลังอายุ 60 ปี ผิวสร้างไขมันและสารกักเก็บน้ำได้น้อยลงมาก ผู้สูงอายุมากกว่าครึ่งมีผิวแห้ง
พันธุกรรมและโรคผิวหนัง: เช่น ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง และผิวแห้งเป็นเกล็ดแต่กำเนิด ซึ่งมียีนสร้างฟิลากรินบกพร่อง
โรคทางกาย: ไทรอยด์ทำงานต่ำ ไตวายเรื้อรัง เบาหวาน และการขาดสารอาหารบางชนิด
ยา: เช่น ไอโซเตรติโนอิน ยาขับปัสสาวะ ยาลดไขมัน และยารักษามะเร็งบางกลุ่ม
ทำไมผิวแห้งคันตอนกลางคืน และทำไมหน้าหนาวยิ่งแห้ง
หลายคนสังเกตว่าตอนกลางวันแค่ตึง แต่พอเข้านอนกลับคันจนต้องเกา สาเหตุมาจากหลายกลไกที่เกิดพร้อมกันตอนกลางคืน
ผิวเสียน้ำมากที่สุดช่วงเย็นถึงกลางคืน การวัดการระเหยของน้ำผ่านผิว (transepidermal water loss) พบว่าสูงขึ้นในช่วงนี้
อุณหภูมิผิวสูงขึ้นเมื่อห่มผ้าและนอนนิ่ง ความร้อนกระตุ้นปลายประสาทรับความคัน
ฮอร์โมนคอร์ติซอลซึ่งช่วยลดการอักเสบ อยู่ระดับต่ำที่สุดช่วงกลางดึก
ไม่มีสิ่งเบี่ยงเบนความสนใจ สมองจึงรับรู้ความคันได้ชัดขึ้น
เมื่อเกาแล้วผิวยิ่งเสียเกราะป้องกัน คันมากขึ้น และเกาซ้ำ วงจรนี้เรียกว่า itch–scratch cycle การทามอยส์เจอไรเซอร์ก่อนนอนและเปิดแอร์ไม่ให้เย็นและแห้งเกินไปจึงช่วยได้มาก ถ้าคันตอนกลางคืนโดยแทบไม่เห็นผิวแห้ง อ่านเพิ่มเรื่อง คันตามตัวตอนกลางคืน แบบไหนแค่ผิวแห้ง แบบไหนเป็นสัญญาณโรค
ผิวแห้งตามวัยในผู้สูงอายุ และผื่นผิวแห้งแตกลาย (Asteatotic eczema)
ลักษณะ: ผิวแห้งทั่วตัว เด่นที่หน้าแข้ง แขน และหลัง ถ้าแห้งต่อเนื่องจะแตกเป็นร่องแดงคล้ายกระเบื้องร้าวหรือพื้นดินแห้ง เรียกว่า ผื่นผิวแห้งแตกลาย (asteatotic eczema หรือ eczema craquelé) มักเป็นที่หน้าแข้งทั้ง 2 ข้าง
สาเหตุ: ผิวสร้างไขมันลดลงตามอายุ ร่วมกับอาบน้ำร้อน ใช้สบู่แรง และอากาศหนาว ผู้สูงอายุที่กินยาขับปัสสาวะหรืออยู่ห้องแอร์ทั้งวันเป็นบ่อยเป็นพิเศษ
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ผิวแห้งธรรมดาไม่เร่งด่วน แต่เมื่อแตกเป็นลายแดงแล้วถือเป็นผื่นอักเสบ มอยส์เจอไรเซอร์อย่างเดียวมักไม่พอ และร่องแตกเป็นทางให้เชื้อแบคทีเรียเข้าได้
เมื่อไรต้องพบแพทย์: เมื่อผิวแตกเป็นลายแดงหรือมีน้ำเหลืองซึม คันจนนอนไม่หลับ หรือผื่นที่ขาข้างเดียวบวม ร้อน ซึ่งต้องแยกจากผื่นจากเส้นเลือดดำขอดและการติดเชื้อ ดูเพิ่มเรื่อง ผื่นที่ขาคัน แยก stasis dermatitis และ asteatotic eczema และ การดูแลผิวในผู้สูงอายุ
ผิวแห้งจากผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง (Atopic dermatitis)
ลักษณะ: ผิวแห้งทั้งตัวร่วมกับผื่นแดงคันเป็นพัก ๆ ในเด็กมักขึ้นที่แก้มและด้านนอกแขนขา ในเด็กโตและผู้ใหญ่มักขึ้นที่ข้อพับแขน ข้อพับขา คอ และรอบตา มักมีคนในครอบครัวเป็นภูมิแพ้ หอบหืด หรือจมูกอักเสบจากภูมิแพ้
สาเหตุ: เกราะป้องกันผิวบกพร่องตั้งแต่กำเนิด ร่วมกับภูมิคุ้มกันที่ไวเกิน ผิวจึงแห้งแม้ไม่ได้ทำอะไรผิด และระคายเคืองง่ายจากเหงื่อ ผ้าขนสัตว์ น้ำหอม และสบู่
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: เป็นโรคเรื้อรัง ผิวแห้งคือพื้นฐานของโรค ถ้าดูแลผิวแห้งได้ดี ผื่นกำเริบน้อยลงชัดเจน การทามอยส์เจอไรเซอร์สม่ำเสมอในทารกกลุ่มเสี่ยงยังช่วยลดโอกาสเกิดผื่นได้
เมื่อไรต้องพบแพทย์: เมื่อมีผื่นแดงคันซ้ำ ๆ ที่ข้อพับ ผื่นมีน้ำเหลืองหรือสะเก็ดเหลือง หรือเด็กนอนไม่หลับเพราะคัน อ่านรายละเอียดเรื่อง ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง (atopic dermatitis)
ผิวแห้งเป็นเกล็ดตั้งแต่เด็ก (Ichthyosis vulgaris)
ลักษณะ: เกล็ดสีขาวหรือเทาละเอียด เรียงตัวคล้ายเกล็ดปลา เด่นที่หน้าแข้งและด้านนอกแขน แต่ข้อพับมักไม่เป็น ฝ่ามือมีลายเส้นมากและลึกกว่าคนทั่วไป มักเริ่มเห็นในขวบปีแรก และดีขึ้นช่วงหน้าร้อน
สาเหตุ: ยีนสร้างโปรตีนฟิลากรินบกพร่องซึ่งถ่ายทอดทางพันธุกรรม พบได้ประมาณ 1 ใน 250 คน และพบร่วมกับผื่นภูมิแพ้ผิวหนังบ่อย
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ไม่อันตราย แต่เป็นตลอดชีวิต มอยส์เจอไรเซอร์ธรรมดาช่วยได้น้อย มักต้องใช้ครีมที่มีสารช่วยผลัดเกล็ด เช่น ยูเรีย 10–20% หรือกรดแล็กติก 12% ทาทุกวัน
เมื่อไรต้องพบแพทย์: เมื่อผิวเป็นเกล็ดตั้งแต่เด็กหรือเป็นทั้งตัว เพื่อแยกจากผิวเกล็ดชนิดอื่น และเมื่อเกล็ดเพิ่งเกิดขึ้นตอนเป็นผู้ใหญ่ เพราะผิวเกล็ดที่เริ่มในผู้ใหญ่อาจสัมพันธ์กับโรคทางกาย เช่น ไทรอยด์ต่ำ ไตวาย หรือมะเร็งต่อมน้ำเหลือง
ผิวแห้งจากโรคทางกาย: ไทรอยด์ต่ำ ไตวาย เบาหวาน
ลักษณะ: ผิวแห้งทั่วตัวที่เพิ่งเริ่มเป็น ไม่ดีขึ้นแม้ทาครีมสม่ำเสมอ มักมีอาการอื่นร่วม
สาเหตุ: ผิวแห้งเป็นอาการร่วมของหลายโรค ที่พบบ่อยได้แก่
ไทรอยด์ทำงานต่ำ (hypothyroidism): ผิวแห้งหยาบ เย็น ซีดเหลือง ร่วมกับขี้หนาว น้ำหนักขึ้น อ่อนเพลีย ผมและคิ้วบางลง
ไตวายเรื้อรัง: ผิวแห้งพบได้ในผู้ป่วยฟอกไตมากกว่าครึ่ง มักคันมากทั่วตัวโดยเฉพาะตอนกลางคืน
เบาหวาน: ผิวแห้งโดยเฉพาะที่ขาและเท้า ส้นเท้าแตกง่าย และแผลหายช้า ดูเพิ่มเรื่อง โรคผิวหนังจากเบาหวาน
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ผิวแห้งเป็นสัญญาณเตือนของโรคที่ต้องรักษาที่ต้นเหตุ ทาครีมอย่างเดียวช่วยได้ไม่เต็มที่
เมื่อไรต้องพบแพทย์: เมื่อผิวแห้งคันทั่วตัวที่เพิ่งเริ่มในวัยผู้ใหญ่ร่วมกับน้ำหนักเปลี่ยน อ่อนเพลีย บวม ปัสสาวะผิดปกติ หรือมีเหงื่อออกกลางคืน แพทย์อาจตรวจเลือดดูการทำงานของไทรอยด์ ไต ตับ น้ำตาลในเลือด ความเข้มข้นเลือด และธาตุเหล็ก
ผิวแห้งจากยา
ลักษณะ: ผิวแห้ง ลอก หรือคัน ที่เริ่มหลังใช้ยาตัวใหม่ได้ไม่กี่สัปดาห์
สาเหตุ: ยาที่ทำให้ผิวแห้งบ่อย ได้แก่
ไอโซเตรติโนอิน (isotretinoin) ยารักษาสิว: ปากแห้งแตกเกือบทุกคน และผิวกายแห้งในหลายคน
ยากลุ่มเรตินอยด์ชนิดทา เช่น tretinoin, adapalene ทำให้ผิวหน้าแห้งลอกช่วง 2–4 สัปดาห์แรก
ยาขับปัสสาวะ (diuretics) เช่น hydrochlorothiazide และ furosemide
ยาลดไขมันกลุ่มสแตติน (statins)
ยารักษามะเร็งบางกลุ่ม โดยเฉพาะยายับยั้ง EGFR
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ส่วนใหญ่ไม่อันตรายและดูแลด้วยมอยส์เจอไรเซอร์ได้ ห้ามหยุดยาโรคประจำตัวเอง
เมื่อไรต้องพบแพทย์: เมื่อผิวแห้งรุนแรงจนแตก หรือมีผื่นแดง ตุ่มน้ำ หรือผิวลอกเป็นแผ่นหลังเริ่มยา ซึ่งอาจเป็นการแพ้ยา ให้พบแพทย์ทันที และแจ้งแพทย์ที่สั่งยาเพื่อพิจารณาปรับยา
ผิวแห้งที่มือ จากการล้างมือบ่อย
ลักษณะ: หลังมือและข้อนิ้วแห้ง หยาบ แตกเป็นร่อง แสบเวลาโดนน้ำหรือแอลกอฮอล์ พบบ่อยในคนทำงานบ้าน พยาบาล แม่ครัว ช่างทำผม และคนเลี้ยงเด็กเล็ก
สาเหตุ: น้ำ สบู่ และน้ำยาล้างจานชะไขมันออกจากผิวมือซ้ำวันละหลายสิบครั้ง ถ้าปล่อยไว้จะกลายเป็นผื่นมือจากการระคายเคือง (irritant hand dermatitis)
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: เป็นเรื้อรังได้ถ้าไม่ลดการสัมผัสน้ำ ข้อที่หลายคนไม่รู้คือ เจลแอลกอฮอล์ที่มีส่วนผสมให้ความชุ่มชื้นระคายผิวน้อยกว่าการล้างด้วยสบู่บ่อย ๆ
เมื่อไรต้องพบแพทย์: เมื่อมือแตกเป็นแผล มีตุ่มน้ำใส คันมาก หรือไม่ดีขึ้นใน 2 สัปดาห์ เพราะอาจเป็นผื่นแพ้สัมผัสหรือโรคอื่น อ่านต่อเรื่อง มือลอก แบบไหนแค่แห้ง แบบไหนคือโรค และ ผื่นแพ้สัมผัส
ผิวแห้งที่ขา หน้าแข้ง และส้นเท้าแตก
ลักษณะ: หน้าแข้งเป็นจุดแรกที่แห้ง เพราะมีต่อมไขมันน้อยที่สุดในร่างกาย ขุยเป็นแผ่นเล็กคล้ายเกล็ด ส่วนส้นเท้าหนา แข็ง และแตกเป็นร่องลึก บางร่องลึกจนเลือดออกและเจ็บเวลาเดิน
สาเหตุ: ผิวหน้าแข้งมีไขมันน้อยโดยธรรมชาติ ส่วนส้นเท้ารับแรงกดตลอดวัน ผิวจึงหนาตัว ยิ่งใส่รองเท้าเปิดส้นหรือเดินเท้าเปล่า ส้นเท้ายิ่งแตกง่าย
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ส่วนใหญ่ไม่อันตราย แต่ในผู้ป่วยเบาหวานหรือเส้นเลือดส่วนปลายตีบ ร่องแตกที่ส้นเท้าเป็นทางเข้าของเชื้อและอาจกลายเป็นแผลเรื้อรัง
เมื่อไรต้องพบแพทย์: เมื่อส้นเท้าแตกมีเลือดออก ปวดบวมแดง มีหนอง หรือเป็นเบาหวาน รวมถึงเมื่อเท้าลอกร่วมกับคันระหว่างนิ้วเท้า ซึ่งอาจเป็นเชื้อรา ดูเพิ่มเรื่อง ส้นเท้าแตก และ เท้าลอก แยกเชื้อรากับผิวแห้ง
ผิวแห้งลอกที่หน้า
ลักษณะ: หน้าตึง ลอกเป็นขุยบาง ๆ รอบจมูก ปาก และแก้ม โดยเฉพาะหลังล้างหน้า
สาเหตุ: ล้างหน้าบ่อยหรือใช้โฟมล้างหน้าที่ฟองมาก ใช้ยาแต้มสิวหรือเรตินอยด์ ใช้สครับหรือกรดผลัดเซลล์มากเกินไป และอยู่ห้องแอร์ทั้งวัน
ความรุนแรง/ความเร่งด่วน: ไม่อันตราย แต่ขุยที่หน้าหลายแบบไม่ใช่ผิวแห้ง เช่น ขุยมันสีเหลืองที่ข้างจมูก คิ้ว และไรผม ซึ่งเป็นผื่นต่อมไขมันอักเสบ (seborrheic dermatitis) และต้องใช้ยาคนละกลุ่มกับผิวแห้ง
เมื่อไรต้องพบแพทย์: เมื่อหน้าลอกร่วมกับผื่นแดงเป็นปื้น ขุยมัน หรือแสบร้อนทุกครั้งที่ทาครีม
มอยส์เจอไรเซอร์แบบไหนดี: ขี้ผึ้ง ครีม หรือโลชั่น
เนื้อผลิตภัณฑ์สำคัญพอ ๆ กับส่วนผสม เพราะยิ่งมีน้ำมันมาก ยิ่งเคลือบผิวกันน้ำระเหยได้ดี
ขี้ผึ้ง (ointment): เกือบทั้งหมดเป็นน้ำมัน เช่น ปิโตรเลียมเจลลี (petrolatum) เคลือบผิวได้แน่นกว่าเนื้ออื่น ลดการระเหยของน้ำได้มากกว่า 98% ไม่มีสารกันเสียมาก จึงแสบน้อย เหมาะกับผิวแห้งแตก ส้นเท้า และทาก่อนนอน ข้อเสียคือเหนียว
ครีม (cream): น้ำมันผสมน้ำราวครึ่งต่อครึ่ง ซึมง่ายกว่า เหมาะกับผิวแห้งระดับ 2–3 และใช้กลางวัน
โลชั่น (lotion): น้ำเป็นส่วนใหญ่ บางเบา ทาง่ายบนผิวที่มีขน แต่ให้ความชุ่มชื้นสั้นที่สุด เหมาะกับผิวแห้งเล็กน้อยหรืออากาศร้อนชื้น
เจล: แทบไม่มีน้ำมัน ไม่เหมาะกับผิวแห้ง
หลักง่าย ๆ คือ ยิ่งแห้งมาก ยิ่งเลือกเนื้อที่หนัก และเลือกสูตรไม่มีน้ำหอม เพราะน้ำหอมเป็นสาเหตุอันดับต้นของผื่นแพ้สัมผัสจากเครื่องสำอาง
ส่วนผสมในครีมทาผิวแห้งที่ได้ผล และความเข้มข้นที่ควรใช้
มอยส์เจอไรเซอร์ทำงาน 3 แบบ คือ ดึงน้ำเข้าผิว (humectant) เคลือบกันน้ำระเหย (occlusive) และเติมไขมันระหว่างเซลล์ (emollient) ครีมที่ดีควรมีอย่างน้อย 2 แบบ
ยูเรีย (urea): ความเข้มข้น 5–10% ดึงน้ำเข้าผิว เหมาะทาทั่วตัววันละ 1–2 ครั้ง ส่วน 20–40% ช่วยผลัดผิวหนาและละลายขุย ใช้เฉพาะส้นเท้า ข้อศอก ผิวเกล็ดหนา วันละ 1 ครั้งก่อนนอน มักเห็นผลใน 1–2 สัปดาห์ ข้อควรระวังคือแสบบนผิวที่แตกเป็นแผล และไม่ควรใช้ความเข้มข้นสูงในเด็กเล็ก
กรดแล็กติก หรือแอมโมเนียมแล็กเตต (lactic acid / ammonium lactate) 12%: ช่วยผลัดเกล็ดและเพิ่มความชุ่มชื้น เหมาะกับหน้าแข้งที่เป็นเกล็ดและผิวเกล็ดแต่กำเนิด ทาวันละ 2 ครั้ง อาจแสบช่วงแรก ไม่ควรทาบนผิวแตกหรือใช้ในทารก และควรทากันแดดบริเวณที่โดนแดด
กลีเซอรีน (glycerin): ดึงน้ำเข้าผิว อ่อนโยน ใช้ได้ทุกวัย สูตรที่ใช้ได้ดีมักมีความเข้มข้นราว 5–20%
เซราไมด์ (ceramide): เติมไขมันที่ผิวขาด เหมาะกับผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง ได้ผลดีขึ้นเมื่อผสมกับคอเลสเตอรอลและกรดไขมัน
ปิโตรเลียมเจลลี ไดเมทิโคน และน้ำมันแร่ (petrolatum, dimethicone, mineral oil): เคลือบผิว ราคาไม่แพง และระคายเคืองน้อยมาก
คอลลอยด์โอ๊ตมีล (colloidal oatmeal): ช่วยลดคันเล็กน้อย เหมาะกับผิวแพ้ง่าย
สิ่งที่บอกว่าครีมได้ผล: ผิวตึงและคันลดลงภายใน 3–7 วัน ขุยหายใน 1–2 สัปดาห์ ถ้าทาถูกวิธีครบ 2 สัปดาห์แล้วยังคันหรือมีผื่นแดง แปลว่าอาจไม่ใช่ผิวแห้งธรรมดา หรือกลายเป็นผื่นอักเสบที่ต้องใช้ยาแล้ว
สิ่งที่ควรเลี่ยงบนผิวแห้ง ได้แก่ น้ำหอม แอลกอฮอล์ในปริมาณสูง น้ำมันหอมระเหย และสครับเม็ด
วิธีทามอยส์เจอไรเซอร์ให้ได้ผล: กฎ 3 นาที
ทาภายใน 3 นาทีหลังอาบน้ำ ซับตัวพอหมาด ไม่ต้องเช็ดจนแห้ง แล้วทาทันทีเพื่อกักน้ำที่ผิวเพิ่งดูดซับไว้
ทาวันละอย่างน้อย 2 ครั้ง คือหลังอาบน้ำเช้าและก่อนนอน และทาเพิ่มที่มือทุกครั้งหลังล้างมือ
ทาให้พอ ผู้ใหญ่ที่ทาทั้งตัวมักใช้ราว 15–30 กรัมต่อครั้ง สำหรับผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง แนวทางการรักษาแนะนำราว 250–500 กรัมต่อสัปดาห์ หลายคนผิวไม่ดีขึ้นเพียงเพราะทาน้อยเกินไป
ลูบไปตามแนวขน ไม่ถูไปมาแรง ๆ เพื่อลดการอุดตันรูขุมขน
ทาต่อแม้ผิวดีขึ้นแล้ว ผิวแห้งเป็นภาวะที่กลับมาได้ทุกหน้าหนาว การทาต่อเนื่องช่วยป้องกันการกำเริบ
อาบน้ำอย่างไรเมื่อผิวแห้ง
ใช้ น้ำอุ่นพอสบาย ไม่ร้อนจนผิวแดง
อาบ 5–10 นาที และ ไม่เกินวันละ 1–2 ครั้ง
ใช้ สบู่สังเคราะห์ชนิดอ่อน (syndet) หรือครีมอาบน้ำที่มี pH ราว 5.5 ไม่มีน้ำหอม และใช้เฉพาะจุดที่จำเป็น เช่น รักแร้ ขาหนีบ เท้า ส่วนแขนขาที่แห้งมากใช้น้ำเปล่าก็พอ
ไม่ขัดตัวด้วยใยขัดหรือสครับ ช่วงที่ผิวแห้งลอก
ซับตัวเบา ๆ ด้วยผ้านุ่ม แล้วทามอยส์เจอไรเซอร์ทันที
ในห้องนอนแอร์ ตั้งอุณหภูมิไม่เย็นจัด หรือใช้เครื่องเพิ่มความชื้นให้ความชื้นอยู่ราว 40–60%
ใส่เสื้อผ้าฝ้ายเนื้อนุ่ม เลี่ยงผ้าขนสัตว์และผ้าใยสังเคราะห์ที่ระคายผิว
เมื่อผิวแห้งจนเป็นผื่นคัน: ยาที่แพทย์ใช้
เมื่อผิวแห้งแตกเป็นลายแดงหรือคันจนเกาเป็นรอย แปลว่ามีการอักเสบแล้ว มอยส์เจอไรเซอร์อย่างเดียวมักไม่พอ แพทย์จะพิจารณายาตามตำแหน่งและความรุนแรง
ไฮโดรคอร์ติโซน 1% (hydrocortisone 1%): สเตียรอยด์อ่อน ใช้กับผิวบาง เช่น หน้า ข้อพับ และเด็ก ทาบาง ๆ วันละ 1–2 ครั้ง ไม่เกิน 1–2 สัปดาห์
ไตรแอมซิโนโลน อะเซโทไนด์ 0.1% (triamcinolone acetonide 0.1%) ชนิดครีมหรือขี้ผึ้ง: สเตียรอยด์แรงปานกลาง ใช้กับผื่นผิวแห้งแตกลายที่หน้าแข้งและลำตัว ทาวันละ 2 ครั้ง นาน 1–2 สัปดาห์ จนผื่นแดงยุบ แล้วกลับไปใช้มอยส์เจอไรเซอร์อย่างเดียว
โมเมทาโซน 0.1% (mometasone furoate 0.1%): ทาวันละ 1 ครั้ง ใช้เมื่อผื่นหนาหรือเป็นมาก ตามแพทย์สั่ง
ลำดับการทา: ทายาสเตียรอยด์บาง ๆ เฉพาะบนผื่นก่อน แล้วทามอยส์เจอไรเซอร์ทั่วผิวที่แห้ง
ยาแก้แพ้ชนิดกิน: ยาที่ทำให้ง่วง เช่น คลอร์เฟนิรามีน (chlorpheniramine) หรือไฮดรอกซีซีน (hydroxyzine) ก่อนนอน ช่วยให้หลับได้ในคืนที่คันมาก แต่ไม่ได้รักษาผิวแห้ง และในผู้สูงอายุอาจทำให้มึนงง สับสน และหกล้ม ส่วนยาแก้แพ้ชนิดไม่ง่วงช่วยอาการคันจากผิวแห้งได้น้อย
สัญญาณว่ายาได้ผล: คันลดลงใน 2–3 วัน ผื่นแดงยุบใน 1–2 สัปดาห์ ถ้าไม่ดีขึ้นใน 2 สัปดาห์ ควรกลับไปพบแพทย์ เพราะอาจเป็นผื่นแพ้สัมผัส เชื้อรา หรือโรคอื่น การเลือกยาสเตียรอยด์ ความแรง และระยะเวลาใช้ ควรให้แพทย์เป็นผู้กำหนด เพราะการใช้สเตียรอยด์แรงนานเกินไปทำให้ผิวบางและแตกลาย อ่านเปรียบเทียบยาทาแต่ละกลุ่มได้ที่ ยาทาแก้ผื่นคัน เลือกอย่างไรให้ถูก
ผิวแห้งขาดวิตามินอะไร กินอะไรช่วยได้
ผิวแห้งในคนส่วนใหญ่ ไม่ได้เกิดจากขาดวิตามิน แต่เกิดจากเกราะป้องกันผิวและสิ่งแวดล้อม การกินวิตามินเสริมโดยไม่ได้ขาดจึงมักไม่ช่วยให้ผิวชุ่มชื้นขึ้น
ภาวะขาดสารอาหารที่ทำให้ผิวแห้งได้จริง ได้แก่ การขาดวิตามินเอ การขาดกรดไขมันจำเป็น การขาดสังกะสี การขาดไนอาซิน (วิตามินบี 3) ซึ่งทำให้ผิวแห้งแตกสีคล้ำบริเวณที่โดนแดด และการขาดธาตุเหล็กซึ่งทำให้คันทั่วตัวได้ ภาวะเหล่านี้พบในคนที่กินอาหารได้น้อยมาก ดื่มสุราหนัก ผ่าตัดกระเพาะลำไส้ หรือมีโรคดูดซึมอาหารผิดปกติ ซึ่งควรตรวจเลือดก่อนเสริม
สำหรับคนทั่วไป อาหารที่มีกรดไขมันโอเมก้า 3 เช่น ปลาทะเล ถั่ว และเมล็ดพืช เป็นอาหารที่ดีต่อสุขภาพ แต่หลักฐานว่าช่วยผิวแห้งยังจำกัด การดื่มน้ำให้พอเป็นเรื่องดี แต่ดื่มเกินความต้องการไม่ได้ทำให้ผิวชุ่มชื้นขึ้น สิ่งที่ช่วยผิวแห้งได้ชัดเจนกว่าคือการอาบน้ำให้ถูกและทามอยส์เจอไรเซอร์สม่ำเสมอ
ผิวแห้งในเด็กและหญิงตั้งครรภ์
ทารกและเด็กเล็ก: ใช้ขี้ผึ้งหรือครีมสูตรไม่มีน้ำหอม อาบน้ำอุ่นสั้น ๆ ไม่เกิน 5–10 นาที เลี่ยงยูเรียความเข้มข้นสูงและกรดแล็กติก ถ้ามีผื่นแดงที่แก้ม ข้อพับ หรือคันจนนอนไม่หลับ ควรให้แพทย์ประเมินผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง
หญิงตั้งครรภ์: ผิวแห้งและคันพบบ่อยจากผิวที่ยืดขยาย มอยส์เจอไรเซอร์ทั่วไปใช้ได้ แต่ ถ้าคันมากที่ฝ่ามือฝ่าเท้าโดยเฉพาะในไตรมาสที่ 3 ควรพบแพทย์โดยเร็ว เพื่อตรวจภาวะน้ำดีคั่งในตับระหว่างตั้งครรภ์ (intrahepatic cholestasis of pregnancy) ซึ่งเกี่ยวข้องกับความปลอดภัยของทารก ดูเพิ่มเรื่อง คันฝ่ามือฝ่าเท้าตอนกลางคืน
เมื่อไรควรพบแพทย์ผิวหนัง
ทามอยส์เจอไรเซอร์ถูกวิธีวันละ 2 ครั้งครบ 2 สัปดาห์ แล้วยังคันหรือลอกไม่ดีขึ้น
คันมากจนนอนไม่หลับ หรือคันทั่วตัวโดยแทบไม่เห็นผื่น
ผิวแตกเป็นลายแดง มีน้ำเหลือง สะเก็ดเหลือง หนอง หรือปวดบวมร้อน
ผิวเป็นเกล็ดตั้งแต่เด็ก หรือเกล็ดเพิ่งเกิดในวัยผู้ใหญ่
ผิวแห้งเริ่มพร้อมอาการอื่น เช่น น้ำหนักลด เหงื่อออกกลางคืน อ่อนเพลีย บวม ขี้หนาว ตัวเหลือง
ผิวแห้งรุนแรงหลังเริ่มยาใหม่ หรือมีผื่นตุ่มน้ำและผิวลอกเป็นแผ่น
เป็นเบาหวานและส้นเท้าแตกเป็นแผล
แพทย์ผิวหนังจะตรวจแยกผิวแห้งออกจากโรคที่หน้าตาคล้ายกัน เช่น ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง ผื่นแพ้สัมผัส เชื้อราที่ผิวหนัง สะเก็ดเงิน และผิวเกล็ดแต่กำเนิด และถ้าสงสัยโรคทางกายจะส่งตรวจเลือดที่จำเป็น ภาพรวมโรคผิวหนังอื่น ๆ ดูได้ที่ รวมโรคผิวหนัง
สรุปสั้น ๆ
ผิวแห้ง (xerosis) คือผิวที่ขาดไขมันและสารกักเก็บน้ำ ต่างจากผิวขาดน้ำซึ่งเป็นภาวะชั่วคราว
สาเหตุหลักคืออากาศแห้ง อาบน้ำร้อนนาน สบู่ด่าง และอายุ แต่ผิวแห้งอาจมาจากผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง ผิวเกล็ดแต่กำเนิด โรคไทรอยด์ ไต เบาหวาน หรือยา
เลือกเนื้อขี้ผึ้งหรือครีมไม่มีน้ำหอม ยูเรีย 5–10% สำหรับทั่วตัว และ 20–40% เฉพาะส้นเท้าหรือผิวหนา
ทาภายใน 3 นาทีหลังอาบน้ำ วันละอย่างน้อย 2 ครั้ง และทาให้พอ อาบน้ำอุ่น 5–10 นาที
ผิวแห้งแตกเป็นลายแดงคือผื่นอักเสบ ต้องใช้ยาลดการอักเสบระยะสั้นตามแพทย์สั่ง
ทาถูกวิธี 2 สัปดาห์แล้วไม่ดีขึ้น คันจนนอนไม่หลับ หรือมีอาการทางกายร่วม ให้พบแพทย์ผิวหนัง
คำถามที่พบบ่อยเรื่องผิวแห้ง
ผิวแห้งมาก เป็นโรคอะไร
ผิวแห้งมากส่วนใหญ่เป็นภาวะผิวแห้ง (xerosis) จากอากาศ การอาบน้ำร้อน สบู่ และอายุ แต่ถ้าแห้งมากจนเป็นเกล็ด แตกเป็นลาย หรือคันจนนอนไม่หลับ อาจเป็นโรคผิวหนัง เช่น ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง ผิวเกล็ดแต่กำเนิด (ichthyosis vulgaris) หรือผื่นผิวแห้งแตกลาย (asteatotic eczema) และบางรายเป็นสัญญาณของโรคทางกาย เช่น ไทรอยด์ทำงานต่ำ ไตวายเรื้อรัง หรือเบาหวาน โดยเฉพาะเมื่อเพิ่งเริ่มแห้งในวัยผู้ใหญ่ร่วมกับอ่อนเพลีย น้ำหนักเปลี่ยน หรือบวม กรณีนี้ควรให้แพทย์ตรวจและอาจตรวจเลือดเพิ่ม
ทำยังไงให้ผิวหายแห้ง
ทำ 3 อย่างไปพร้อมกัน หนึ่ง อาบน้ำอุ่นไม่ร้อน 5–10 นาที ใช้สบู่อ่อนที่มี pH ราว 5.5 เฉพาะจุดที่จำเป็น สอง ทามอยส์เจอไรเซอร์ภายใน 3 นาทีหลังอาบน้ำ วันละอย่างน้อย 2 ครั้ง เลือกเนื้อครีมหรือขี้ผึ้งไม่มีน้ำหอม ที่มีส่วนผสมอย่างยูเรีย 5–10% กลีเซอรีน เซราไมด์ หรือปิโตรเลียมเจลลี สาม ลดสิ่งที่ดึงความชื้น เช่น แอร์เย็นจัด การขัดผิว และผ้าที่ระคายเคือง ส่วนใหญ่ผิวดีขึ้นใน 1–2 สัปดาห์ ถ้าไม่ดีขึ้นหรือมีผื่นแดงคัน ควรพบแพทย์
คนผิวแห้งขาดวิตามินอะไร
คนผิวแห้งส่วนใหญ่ไม่ได้ขาดวิตามิน ผิวแห้งมักเกิดจากเกราะป้องกันผิวที่เสียไปจากอากาศ การอาบน้ำ และอายุ ภาวะขาดสารอาหารที่ทำให้ผิวแห้งได้จริง เช่น ขาดวิตามินเอ ขาดไนอาซิน ขาดสังกะสี ขาดกรดไขมันจำเป็น และขาดธาตุเหล็ก มักพบในคนที่กินอาหารได้น้อยมาก ดื่มสุราหนัก หรือมีโรคดูดซึมอาหารผิดปกติ ถ้าสงสัยควรตรวจเลือดก่อนกินเสริม เพราะวิตามินเอเกินขนาดเองก็ทำให้ผิวแห้งลอกได้ สำหรับคนทั่วไป การทามอยส์เจอไรเซอร์ให้ถูกวิธีได้ผลชัดกว่าการกินวิตามิน
ดูยังไงว่าเป็นคนผิวแห้ง
ลองล้างหน้าหรืออาบน้ำแล้วไม่ทาอะไร 30–60 นาที ถ้าผิวรู้สึกตึง เห็นขุยขาวละเอียด หรือใช้เล็บขีดเบา ๆ แล้วเห็นเส้นขาว แปลว่าผิวแห้ง จุดที่แห้งก่อนคือหน้าแข้ง แขนด้านนอก หลังมือ และส้นเท้า ผิวแห้งต่างจากผิวขาดน้ำตรงที่ผิวแห้งขาดไขมันและเป็นประจำ ส่วนผิวขาดน้ำเป็นชั่วคราวและเกิดได้แม้ในคนผิวมัน ถ้าผิวแห้งร่วมกับผื่นแดงคันที่ข้อพับหรือเป็นเกล็ดตั้งแต่เด็ก อาจเป็นโรคผิวหนังที่ควรให้แพทย์ประเมิน
ผิวแห้งเป็นเกล็ด ใช้อะไรดี
ผิวแห้งเป็นเกล็ดต้องใช้ครีมที่ช่วยผลัดเกล็ดร่วมกับให้ความชุ่มชื้น ตัวที่ใช้บ่อยคือ ยูเรีย 10–20% หรือกรดแล็กติก (แอมโมเนียมแล็กเตต) 12% ทาวันละ 1–2 ครั้งหลังอาบน้ำ เกล็ดมักบางลงใน 2–4 สัปดาห์ ส่วนตำแหน่งที่หนามาก เช่น ส้นเท้า ใช้ยูเรีย 20–40% ก่อนนอน ข้อควรระวังคือทั้งสองตัวอาจแสบบนผิวที่แตก และไม่ควรใช้ในทารก ถ้าผิวเป็นเกล็ดตั้งแต่เด็กหรือเพิ่งเกิดในวัยผู้ใหญ่ ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุก่อน
ผิวแห้งคันตอนกลางคืน ทำยังไงดี
ทามอยส์เจอไรเซอร์เนื้อหนักหรือขี้ผึ้งก่อนนอนทุกคืน ปรับแอร์ไม่ให้เย็นจัดและแห้งเกินไป ห่มผ้าฝ้ายเนื้อบางพอดี ตัดเล็บให้สั้น และอาบน้ำเย็นลงในช่วงเย็น ถ้าคันมากจนตื่นกลางดึก วางผ้าเย็นหรือทาครีมซ้ำแทนการเกา ยาแก้แพ้ชนิดง่วงก่อนนอนช่วยให้หลับได้บางคืน แต่ไม่ได้รักษาผิวแห้งและควรระวังในผู้สูงอายุ ถ้าผิวแตกเป็นผื่นแดง คันทั่วตัวโดยไม่เห็นผื่น หรือดูแลแล้ว 2 สัปดาห์ไม่ดีขึ้น ควรพบแพทย์ผิวหนังเพื่อหาสาเหตุอื่น
บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 7 ตุลาคม 2026
ข้อมูลในบทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือการสั่งยาเฉพาะบุคคล การเลือกยา ขนาด และระยะเวลาการรักษา ควรได้รับการประเมินจากแพทย์
ความคิดเห็น