ผดร้อน (Miliaria): สาเหตุ อาการ และวิธีรักษาในอากาศร้อน

ผดร้อน หรือ Miliaria เป็นโรคผิวหนังที่เกิดจากท่อเหงื่ออุดตัน ทำให้เหงื่อไม่สามารถระบายออกทางผิวได้ตามปกติ จึงคั่งอยู่ใต้ผิวและเกิดเป็นตุ่มเล็ก ๆ พบบ่อยมากในประเทศไทยที่มีอากาศร้อนชื้น ทั้งในทารก เด็ก และผู้ใหญ่ โดยเฉพาะผู้ที่อยู่ในสภาพแวดล้อมร้อนหรือออกกำลังกายจนเหงื่อออกมาก แม้ผดร้อนส่วนใหญ่ไม่อันตรายและหายได้เอง แต่การเข้าใจชนิดและวิธีดูแลจะช่วยบรรเทาอาการและป้องกันการติดเชื้อซ้ำซ้อนได้

ผดร้อนมีกี่ชนิดและอาการเป็นอย่างไร

ผดร้อนแบ่งตามระดับความลึกของการอุดตันของท่อเหงื่อ ซึ่งแต่ละชนิดมีลักษณะอาการต่างกัน ได้แก่

• Miliaria crystallina: ตุ่มน้ำใสขนาดเล็กมาก ไม่คัน ไม่เจ็บ เกิดจากท่อเหงื่ออุดตันในชั้นตื้นที่สุด พบบ่อยในทารกแรกเกิด

• Miliaria rubra (ผดแดง): ตุ่มแดงเล็ก ๆ คัน แสบ พบบ่อยที่สุด เกิดจากท่อเหงื่ออุดตันในชั้นหนังกำพร้า (epidermis)

• Miliaria pustulosa: ตุ่มหนองเล็ก ๆ คล้ายสิว อาจเกิดจาก miliaria rubra ที่มีการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำซ้อน

• Miliaria profunda: พบน้อย เกิดในชั้นหนังแท้ (dermis) ผิวเป็นตุ่มนูนแข็ง ไม่คัน แต่เหงื่อออกได้น้อยลง อาจทำให้ร่างกายสะสมความร้อน

วิธีป้องกันและรักษาผดร้อน

หลักการรักษาผดร้อนที่สำคัญที่สุดคือการลดความร้อนและช่วยให้เหงื่อระบายได้ดีขึ้น เพราะเมื่อผิวเย็นลงและท่อเหงื่อไม่อุดตัน ผดมักหายได้เอง แนวทางดูแลที่แนะนำ ได้แก่

• ปรับอุณหภูมิให้เย็นลง: อยู่ในห้องที่มีเครื่องปรับอากาศหรือมีการถ่ายเทอากาศดี หลีกเลี่ยงการอยู่กลางแดดร้อนจัด

• เลือกเสื้อผ้าให้เหมาะสม: สวมเสื้อผ้าบาง สีอ่อน ระบายอากาศได้ดี หลีกเลี่ยงเสื้อผ้าคับหรืออับชื้น

• ลดความร้อนและอาการคัน: อาบน้ำเย็นเพื่อลดอุณหภูมิร่างกาย ใช้โลชั่นคาลาไมน์ (calamine) หรือแป้งเพื่อบรรเทาอาการคัน

• หลีกเลี่ยงสิ่งที่อุดตันผิว: หลีกเลี่ยงครีมเนื้อหนาที่อุดตันรูขุมขน และในเด็กควรเปลี่ยนผ้าอ้อมบ่อยขึ้น ระวังไม่ให้ผิวสัมผัสความชื้นสะสม

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์: หากผดเป็นบริเวณกว้าง มีตุ่มหนอง หรืออาการไม่ดีขึ้น ควรพบแพทย์เพื่อประเมินและรักษา เพราะอาจมีการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำซ้อนที่ต้องได้รับยาเพิ่มเติม

คำถามที่พบบ่อย

ผดร้อนหายเองได้ไหม? ผดร้อนส่วนใหญ่หายได้เองภายในไม่กี่วันเมื่อผิวเย็นลงและท่อเหงื่อไม่อุดตัน โดยเน้นการอยู่ในที่เย็น สวมเสื้อผ้าระบายอากาศ และหลีกเลี่ยงครีมเนื้อหนา

ผดร้อนกับสิวต่างกันอย่างไร? ผดร้อนเกิดจากท่อเหงื่ออุดตันและมักขึ้นเป็นกลุ่มตุ่มเล็กในบริเวณที่เหงื่อออกมาก ส่วนสิวเกิดจากรูขุมขนอุดตันร่วมกับความมัน หากเป็นตุ่มหนองแยกยากควรให้แพทย์ประเมิน

ทารกเป็นผดร้อนดูแลอย่างไร? ให้ทารกอยู่ในที่อากาศเย็น สวมเสื้อผ้าบางระบายอากาศ เปลี่ยนผ้าอ้อมบ่อยขึ้น และหลีกเลี่ยงการทาครีมเนื้อหนา หากมีตุ่มหนองหรือผดลุกลามควรพาพบแพทย์

ผดร้อนอันตรายไหม? ผดร้อนส่วนใหญ่ไม่อันตรายและหายได้เอง แต่หากมีตุ่มหนองจากการติดเชื้อ หรือชนิด miliaria profunda ที่ทำให้ระบายเหงื่อได้น้อย ควรพบแพทย์เพื่อดูแลอย่างเหมาะสม

ผดร้อนเป็นปัญหาที่พบบ่อยในเมืองร้อนอย่างประเทศไทยและมักดูแลได้เองที่บ้าน แต่หากอาการรุนแรง มีตุ่มหนอง หรือเป็นซ้ำบ่อย ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569