ผื่นภูมิแพ้สัมผัส (Contact Dermatitis): อาการ สาเหตุ และการรักษา

ผื่นภูมิแพ้สัมผัส (Contact Dermatitis) เป็นโรคผิวหนังอักเสบที่เกิดจากการสัมผัสสารบางชนิดโดยตรง เป็นหนึ่งในโรคผิวหนังที่พบบ่อยที่สุด คิดเป็นประมาณ 20% ของโรคผิวหนังอักเสบทั้งหมด โรคนี้ส่งผลกระทบทั้งในชีวิตประจำวันและในสภาพแวดล้อมการทำงาน การรู้จักสาเหตุและวิธีป้องกันจะช่วยลดการกำเริบได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ผื่นภูมิแพ้สัมผัสคืออะไร?

Contact Dermatitis แบ่งออกเป็น 2 ชนิดหลัก ได้แก่:

1. ผื่นแพ้สัมผัสแบบระคายเคือง (Irritant Contact Dermatitis หรือ ICD): พบบ่อยที่สุด คิดเป็น 80% ของ Contact Dermatitis ทั้งหมด เกิดจากสารที่ทำลายผิวโดยตรง ไม่ต้องผ่านกระบวนการภูมิแพ้ เช่น สบู่ ผงซักฟอก น้ำยาทำความสะอาด กรด ด่าง และสารเคมีต่างๆ

2. ผื่นแพ้สัมผัสแบบภูมิแพ้ (Allergic Contact Dermatitis หรือ ACD): เกิดจากการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันต่อสารก่อภูมิแพ้ (Allergen) โดยต้องสัมผัสซ้ำหลายครั้งก่อนจะแสดงอาการ ผิวจำสารได้และตอบสนองรุนแรงขึ้นทุกครั้งที่สัมผัสอีก

สารก่อภูมิแพ้ที่พบบ่อย

สารที่ก่อให้เกิด Contact Dermatitis บ่อยที่สุด ได้แก่ นิกเกิล (Nickel) ในเครื่องประดับและโลหะ, น้ำหอมและสารแต่งกลิ่น, ยางพาราและลาเท็กซ์ (Latex), สีย้อมผม (Paraphenylenediamine หรือ PPD), สารกันเสียในเครื่องสำอาง (Parabens/Formaldehyde), พืชบางชนิด เช่น ว่านหางจระเข้ ต้นทรัก, เครื่องสำอางและผลิตภัณฑ์ดูแลผิว, และยางรองเท้าหรือวัสดุในเสื้อผ้า

อาการของผื่นภูมิแพ้สัมผัส

อาการทั่วไปของ Contact Dermatitis ได้แก่ ผื่นแดง คัน แสบ บวม ผิวแห้งและแตก ตุ่มน้ำใส ผิวลอก และในกรณีรุนแรงอาจมีน้ำเหลืองไหล อาการมักเกิดขึ้นในบริเวณที่สัมผัสกับสารก่อโรค เช่น มือ แขน คอ ใบหน้า หรือบริเวณที่สวมเครื่องประดับ

การวินิจฉัยและการรักษา

แพทย์ผิวหนังจะวินิจฉัยโดยการซักประวัติการสัมผัสสาร และอาจทำ Patch Test เพื่อหาสารก่อภูมิแพ้โดยเฉพาะ การรักษาประกอบด้วย การหลีกเลี่ยงสารก่อโรค, ยาทา Corticosteroid เพื่อลดการอักเสบ, ยาต้านฮิสตามีน (Antihistamine) เพื่อลดอาการคัน, มอยส์เจอไรเซอร์เพื่อเสริมความชุ่มชื้นของผิว และในกรณีรุนแรงอาจต้องใช้ยากินหรือยาฉีด

วิธีป้องกันผื่นภูมิแพ้สัมผัส

วิธีป้องกันที่ดีที่สุดคือ หลีกเลี่ยงสารที่แพ้อย่างเด็ดขาด สวมถุงมือเมื่อสัมผัสสารเคมี เลือกใช้ผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีส่วนผสมก่อภูมิแพ้ (Hypoallergenic) ล้างมือด้วยน้ำเปล่าหลังสัมผัสสาร และทามอยส์เจอไรเซอร์สม่ำเสมอเพื่อเสริมผิวกั้น (Skin Barrier)

เกี่ยวกับ Siam Dermatology

Siam Dermatology คลินิกผิวหนังเฉพาะทาง มีบริการทดสอบ Patch Test เพื่อหาสารก่อภูมิแพ้ และรักษาผื่นภูมิแพ้สัมผัสโดยแพทย์ผิวหนังผู้เชี่ยวชาญ บริการที่สมุทรปราการและกรุงเทพฯ โทร. 061 448 7000

เอกสารอ้างอิง

1. Fonacier L, et al. (2015). Contact Dermatitis: A practice parameter update 2015. Journal of Allergy and Clinical Immunology: In Practice, 3(3 Suppl), S1-S39.

2. Alinaghi F, et al. (2019). Prevalence of contact allergy in the general population: A systematic review and meta-analysis. Contact Dermatitis, 80(2), 77-85.

3. Diepgen TL, et al. (2016). Management of chronic hand eczema and allergic contact dermatitis. Journal of Allergy and Clinical Immunology, 138(2), 350-361.

4. Johansen JD, et al. (2015). European Society of Contact Dermatitis guideline for diagnostic patch testing. Contact Dermatitis, 73(4), 195-221.

5. American Academy of Dermatology (AAD). Contact dermatitis. aad.org