ไขมันที่เปลือกตา (Xanthelasma) คืออะไร อันตรายไหม และรักษาอย่างไร
เขียนโดย นพ. ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง
Xanthelasma หรือไขมันที่เปลือกตา คือปื้นสีเหลืองจากการสะสมไขมันในผิวหนังบริเวณเปลือกตา มักอยู่ใกล้หัวตา ไม่ใช่มะเร็ง และพบได้ทั้งในคนที่มีไขมันในเลือดสูงและปกติ จึงควรให้แพทย์ยืนยันว่าเป็นรอยชนิดนี้ พร้อมประเมินไขมันในเลือดและปัจจัยเสี่ยงสุขภาพ การเอารอยออกมีหลายวิธี แต่ทุกวิธีมีความเสี่ยงและกลับเป็นซ้ำได้
Klaus D. Peter · CC BY 3.0 DE (ครอป)
ไขมันที่เปลือกตา (Xanthelasma) คืออะไร และมีลักษณะอย่างไร?
Xanthelasma อ่านว่า “แซนทีลาสมา” ชื่อเต็มคือ xanthelasma palpebrarum เกิดจากเซลล์ในผิวหนังที่สะสมไขมัน ไม่ใช่ก้อนที่มีน้ำมันให้บีบออกเหมือนสิว และไม่ใช่ไขมันก้อนลึกชนิดไลโปมา
ลักษณะที่พบได้ ได้แก่
ปื้นหรือตุ่มแบนสีเหลืองถึงเหลืองส้ม อาจนุ่มหรือค่อนข้างแน่น
มักอยู่ใกล้หัวตาบนเปลือกตาบน แต่อาจพบที่เปลือกตาล่าง
อาจขึ้นสองข้างคล้ายกัน และค่อย ๆ ขยายหรือเชื่อมกันเป็นปื้น
โดยมากไม่เจ็บ และไม่ได้มีหัวสิวให้กดออก
อย่างไรก็ตาม คำว่า “ตุ่มไขมันที่ตา” หรือ “ก้อนไขมันที่ตา” เป็นคำเรียกรวม ไม่ใช่ชื่อวินิจฉัย ตุ่มเล็กใกล้ตาอาจเป็นสิวข้าวสาร สิวหิน หรือรอยชนิดอื่น การดูจากภาพหรือสีเพียงอย่างเดียวจึงแยกโรคได้ไม่แน่นอน
เป็น Xanthelasma แปลว่าไขมันในเลือดสูงเสมอไหม?
ไม่เสมอไป แหล่งข้อมูลทางการแพทย์รายงานสัดส่วนแตกต่างกัน แต่ตรงกันว่ามีผู้ที่เป็น Xanthelasma ทั้งที่ไขมันในเลือดปกติอยู่ไม่น้อย ในทางกลับกัน การไม่มีปื้นเหลืองก็ไม่ได้ยืนยันว่าไขมันในเลือดปกติ
แพทย์มักพิจารณาตรวจชุดไขมันในเลือด (lipid profile) ซึ่งช่วยดูคอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์ และประเมินปัจจัยเสี่ยง เช่น ความดันโลหิต การสูบบุหรี่ เบาหวาน และประวัติโรคหัวใจหรือไขมันสูงในครอบครัว การตรวจน้ำตาล ไทรอยด์ หรือตับเพิ่มเติมขึ้นกับประวัติและการตรวจ ไม่จำเป็นต้องตรวจทุกอย่างเหมือนกันทุกคน
มีข้อมูลความสัมพันธ์ระหว่าง Xanthelasma กับความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด แต่ปื้นนี้เพียงอย่างเดียวไม่ได้วินิจฉัยว่ามีหลอดเลือดอุดตันหรือกำลังจะเป็นโรคหัวใจ ควรใช้เป็นโอกาสประเมินสุขภาพ ไม่ใช่เหตุให้ตื่นตระหนก
อันตรายไหม และกลายเป็นมะเร็งหรือเปล่า?
Xanthelasma ที่แพทย์ยืนยันแล้วเป็นรอยโรคไม่ร้าย ไม่ใช่มะเร็ง โดยมากการรักษารอยมีเป้าหมายด้านรูปลักษณ์ ส่วนการดูแลโรคร่วม เช่น ไขมันในเลือดสูง เป็นอีกเรื่องที่ควรทำควบคู่กัน
หากก้อนโตเร็ว เป็นแผล เลือดออก หรือมีลักษณะไม่เหมือนปื้นเหลืองทั่วไป ควรให้แพทย์ประเมินใหม่ ไม่ควรสรุปว่าเป็นไขมันที่เปลือกตาเอง บางรายที่ลักษณะไม่ชัดเจนอาจต้องตรวจชิ้นเนื้อ
ต่างจากสิวข้าวสาร สิวหิน และ Xanthoma อย่างไร?
รอยโรค | ลักษณะที่พบบ่อย | สิ่งที่สะสมหรือโครงสร้างต้นกำเนิด | ข้อควรรู้ |
Xanthelasma | ปื้นเหลือง มักใกล้หัวตา | เซลล์สะสมไขมันในผิวหนัง | ควรประเมินไขมันในเลือด |
สิวข้าวสาร (milia) | ตุ่มเล็กสีขาวมุกใต้ผิว | ถุงเล็กที่มีเคราติน ซึ่งเป็นโปรตีนของผิว | ไม่ใช่ก้อนไขมันจากคอเลสเตอรอล |
สิวหิน (syringoma) | ตุ่มแน่นเล็ก ๆ สีผิว เหลือง หรือน้ำตาล มักหลายเม็ดใต้ตา | เนื้องอกไม่ร้ายของท่อเหงื่อ | ไม่ใช่สิวอุดตันและบีบออกไม่ได้ |
Xanthoma ชนิดอื่น | อาจเป็นปื้นหรือตุ่มที่ข้อศอก เข่า เส้นเอ็น หรือจุดอื่น | กลุ่มรอยโรคที่มีเซลล์สะสมไขมัน | Xanthelasma เป็นชนิดหนึ่งของกลุ่มนี้ ไม่ใช่คนละกระบวนการทั้งหมด |
ตารางนี้ช่วยทำความเข้าใจ ไม่ใช้แทนการวินิจฉัย เพราะลักษณะอาจทับซ้อนกัน อ่านเพิ่มเติมเรื่อง สิวข้าวสาร และ สิวหิน
ไขมันที่เปลือกตาหายเองได้ไหม ลดไขมันแล้วยุบหรือไม่?
โดยทั่วไปไม่ควรคาดหวังว่าปื้นจะหายเอง รอยอาจคงอยู่หรือค่อย ๆ ใหญ่ขึ้น การปรับอาหาร ออกกำลังกาย และใช้ยาลดไขมันเมื่อแพทย์เห็นว่าจำเป็น สำคัญต่อสุขภาพ แต่ไม่ได้รับประกันว่าปื้นที่มีอยู่จะยุบหรือหาย
บางรายอาจดีขึ้นเมื่อควบคุมโรคร่วมได้ แต่หากต้องการลดรอย มักต้องประเมินการรักษาที่ตัวรอยเพิ่มเติม ห้ามหยุดหรือเพิ่มยาลดไขมันเองเพื่อหวังผลที่ผิวหนัง
วิธีรักษา Xanthelasma มีอะไรบ้าง และเสี่ยงต่างกันอย่างไร?
แพทย์จะพิจารณาขนาด ความลึก ตำแหน่ง ความยืดหยุ่นของหนังตา สีผิว ประวัติแผลเป็น และความคาดหวัง หากยืนยันว่าเป็นรอยไม่ร้ายและยังไม่ต้องการเอาออก อาจเลือกติดตามอาการได้
วิธี | อาจเหมาะกับกรณีใด | ข้อจำกัดและความเสี่ยง | การดูแลหลังรักษา |
ผ่าตัดเอารอยออก | รอยใหญ่หรือลึกบางชนิด | แผลเป็น เลือดออก การติดเชื้อ และหนังตาถูกดึงรั้งหรือแบะออก; รอยกว้างอาจต้องวางแผนซ่อมแซมผิว | ดูแลแผลและนัดติดตามตามวิธีเย็บหรือซ่อมแซม |
เลเซอร์ เช่น CO₂ หรือ Er:YAG | รอยตื้นหรือขนาดเล็กบางชนิด | รอยแดง สะเก็ด สีผิวเข้มหรือจาง แผลเป็น และอาจต้องทำหลายครั้ง | ปฏิบัติตามคำแนะนำดูแลแผลและป้องกันแดดเมื่อแผลเหมาะสม |
จี้ไฟฟ้าหรือคลื่นวิทยุ | รอยตื้นบางชนิด | ความร้อนอาจทำให้แผลเป็นหรือสีผิวเปลี่ยน ต้องควบคุมความลึก | ดูแลแผลตื้นและติดตามการหายของผิว |
กรดเฉพาะจุด เช่น TCA โดยแพทย์ | รอยที่แพทย์คัดเลือกแล้ว | ควบคุมความลึกได้จำกัด เสี่ยงผิวไหม้ สีผิวเปลี่ยน แผลเป็น และอันตรายต่อตาหากสารสัมผัสดวงตา | อาจต้องรักษาซ้ำและเฝ้าระวังการระคายเคือง |
ทุกวิธีต้องคำนึงถึงการป้องกันดวงตาและทำโดยผู้มีความชำนาญบริเวณเปลือกตา ระยะที่แผลปิด รอยแดง และสีผิวกลับสม่ำเสมอไม่ใช่ระยะเดียวกัน จึงไม่มีจำนวนวันพักฟื้นที่ใช้ได้กับทุกคน
งานทบทวนอย่างเป็นระบบปี 2023 รวมงานวิจัย 49 ฉบับ พบว่าหลักฐานส่วนใหญ่ยังเป็นการศึกษาแบบไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ จึงไม่ควรนำตัวเลขของคนละงานมาจัดอันดับว่าวิธีใดดีที่สุดสำหรับทุกคน ผลลัพธ์และความเสี่ยงของแต่ละคนอาจต่างกัน
รายการนี้เป็นภาพรวมวิธีรักษาในวรรณกรรม ไม่ใช่การยืนยันว่า คลินิกเฉพาะทางผิวหนัง Siam Dermatology ให้บริการครบทุกวิธีหรือมีเครื่องใดเฉพาะเจาะจง
ทำไมเอาออกแล้วกลับมาเป็นซ้ำได้ และป้องกันอย่างไร?
Xanthelasma กลับเป็นซ้ำได้หลังการรักษาทุกกลุ่มวิธี อาจเป็นรอยเดิมที่ยังเหลือส่วนลึกหรือเป็นรอยใหม่ใกล้เคียง การควบคุมไขมันและดูแลสุขภาพยังสำคัญ แต่ยังรับประกันไม่ได้ว่าจะป้องกันการกลับเป็นซ้ำทั้งหมด
ควรตรวจติดตามตามแพทย์แนะนำ ดูแลโรคร่วม งดสูบบุหรี่ รับประทานอาหารเหมาะกับสุขภาพ และไม่ทำหัตถการซ้ำเองเมื่อเห็นจุดเหลืองใหม่ อัตรากลับเป็นซ้ำในรายงานขึ้นกับวิธีรักษา ลักษณะรอย และระยะติดตาม ไม่ควรใช้ตัวเลขเดียวรับรองผลลัพธ์
ทำไมจึงห้ามบีบ จี้ หรือใช้กรดเองใกล้ตา?
ปื้นนี้ไม่ใช่สิวที่มีหัวให้กดออก การบีบ เข็มเจาะ เครื่องจี้ใช้เอง น้ำยากัดหูด หรือกรดลอกผิวอาจทำให้แผลเป็นและบาดเจ็บต่อดวงตาได้
อย่าใช้ครีมหรือผลิตภัณฑ์ออนไลน์ที่อ้างว่ากัดก้อนไขมันใกล้ตาได้อย่างปลอดภัย หากมีอาการปวดตา ตามัว หรือสารเคมีเข้าตา ให้รับการประเมินเร่งด่วน ไม่รอคิวนัดเพื่อความงาม
คำถามที่พบบ่อย
Xanthelasma อันตรายไหม?
รอยที่แพทย์ยืนยันว่าเป็น Xanthelasma ไม่ใช่มะเร็ง แต่ควรตรวจไขมันในเลือดและประเมินปัจจัยเสี่ยงสุขภาพร่วมด้วย หากโตเร็ว เป็นแผล หรือเลือดออกควรตรวจใหม่
มีไขมันที่เปลือกตา แต่ไขมันในเลือดปกติได้ไหม?
ได้ Xanthelasma พบได้ทั้งในคนที่ไขมันในเลือดสูงและปกติ จึงไม่ควรใช้ปื้นนี้แทนผลตรวจเลือดหรือสรุปความเสี่ยงหัวใจเพียงอย่างเดียว
ลดคอเลสเตอรอลแล้วปื้นจะหายไหม?
ไม่รับประกัน การดูแลไขมันในเลือดสำคัญต่อสุขภาพ แต่ปื้นที่เกิดขึ้นแล้วอาจไม่ยุบ หากต้องการเอารอยออกควรให้แพทย์ประเมินแยกต่างหาก
ไขมันที่เปลือกตาเหมือนสิวข้าวสารหรือสิวหินไหม?
ไม่เหมือนกัน Xanthelasma มีเซลล์สะสมไขมัน สิวข้าวสารเป็นถุงเคราติน ส่วนสิวหินเป็นเนื้องอกไม่ร้ายของท่อเหงื่อ รอยที่ดูคล้ายกันต้องอาศัยการตรวจแยก
เลเซอร์หรือผ่าตัดแล้วกลับเป็นซ้ำได้ไหม?
ได้ ทุกกลุ่มวิธีมีโอกาสกลับเป็นซ้ำ และอาจเกิดแผลเป็นหรือสีผิวเปลี่ยน การเลือกวิธีขึ้นกับขนาด ความลึก ตำแหน่ง และสภาพหนังตา ไม่ใช่เลือกจากชื่อเครื่องอย่างเดียว
ใช้ครีม กรด หรือเครื่องจี้เอาออกเองได้ไหม?
ไม่ควรใช้ผลิตภัณฑ์กัดรอย เข็ม หรือเครื่องจี้เองบริเวณเปลือกตา เพราะอาจทำให้ผิวไหม้ แผลเป็น และอันตรายต่อดวงตา ควรให้แพทย์ตรวจและวางแผนรักษา
อยากตรวจไขมันที่เปลือกตา ควรเตรียมอะไรและนัดที่ไหน?
เตรียมรายชื่อยา ผลตรวจไขมันเดิม ประวัติโรคประจำตัว ประวัติแผลเป็น และรูปที่เห็นการเปลี่ยนแปลงของรอย หากแพทย์นัดตรวจเลือด ให้สอบถามเรื่องการเตรียมตัวและการงดอาหารตามชนิดการตรวจ ไม่ต้องงดยาหรืออาหารเองล่วงหน้าโดยไม่มีคำแนะนำ
นัดประเมินปื้นหรือตุ่มบริเวณเปลือกตาที่ คลินิกเฉพาะทางผิวหนัง Siam Dermatology สมุทรปราการ เพื่อแยกชนิดรอยและหารือทางเลือกที่เหมาะกับแต่ละคน ติดต่อโทร. 0614487000 หรือ LINE @siamderm และดู ข้อมูลโรคผิวหนังของคลินิก
บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือแผนรักษาเฉพาะบุคคล และไม่รับประกันผลการรักษา
ความคิดเห็น