ผดร้อน (Miliaria) — ผื่นอากาศร้อน สาเหตุ และวิธีป้องกัน

ผดร้อน (Miliaria) หรือที่คนไทยเรียกกันว่า ผื่นร้อน เป็นโรคผิวหนังที่เกิดจากท่อเหงื่ออุดตัน ทำให้เหงื่อสะสมใต้ผิวหนังและแตกออกในที่สุด พบบ่อยมากในอากาศร้อนชื้นอย่างประเทศไทย โดยเฉพาะในทารกแรกเกิด เด็กเล็ก และผู้ที่ทำงานกลางแดด แม้ผดร้อนส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและหายได้เอง แต่การเข้าใจชนิดและวิธีป้องกันจะช่วยลดความรำคาญและป้องกันการอักเสบซ้ำได้

ผดร้อนเกิดจากอะไร

ผดร้อนเกิดจากท่อเหงื่ออุดตัน ทำให้เหงื่อไม่สามารถระบายออกสู่ผิวได้ตามปกติ จึงสะสมและแตกออกใต้ผิวหนัง ปัจจัยกระตุ้นที่พบบ่อย ได้แก่ อากาศร้อนชื้น เหงื่อออกมาก การสวมเสื้อผ้าที่อับ และการใช้ครีมหรือแป้งที่อุดท่อเหงื่อ

ชนิดของผดร้อน

ผดร้อนแบ่งเป็น 3 ชนิดหลักตามความลึกของท่อเหงื่อที่อุดตัน

• Miliaria Crystallina: ท่ออุดตันชั้นบนสุด เป็นเม็ดใสเล็ก ๆ ไม่คัน และแตกง่าย

• Miliaria Rubra: ท่ออุดตันชั้นกลาง เป็นเม็ดแดงเล็ก คันแสบ พบบ่อยที่สุด โดยเฉพาะบริเวณที่เสื้อผ้าสัมผัสกับผิว

• Miliaria Profunda: ท่ออุดตันชั้นลึกที่สุด เป็นตุ่มสีเนื้อคล้ายผิวห่าน อาจมีผลต่อการระบายความร้อนของร่างกาย

การรักษาผดร้อน

การรักษาที่สำคัญที่สุดคือการอยู่ในสถานที่เย็นและทำให้ผิวหนังแห้ง วิธีการที่ช่วยได้ ได้แก่

• หลบความร้อน: หลีกเลี่ยงผิวหนังจากความร้อนและแสงแดดโดยตรง

• อาบน้ำเย็น: อาบน้ำเย็นเพื่อลดความร้อนของร่างกายและช่วยเปิดท่อเหงื่อ

• เลือกเสื้อผ้า: แต่งกายด้วยเสื้อผ้าจากเส้นใยโปร่งเพื่อระบายอากาศได้ดี

• ยาบรรเทาอาการ: ในกรณีที่คันมาก อาจใช้ครีมแก้คันระยะสั้น เช่น Calamine lotion หรือ Hydrocortisone cream 1%

การป้องกันผดร้อนในอากาศร้อน

• ควบคุมอุณหภูมิ: อยู่ในห้องเย็นหรือเปิดเครื่องปรับอากาศ และใช้พัดลมช่วยระบายอากาศ

• ลดกิจกรรมหนัก: ลดการออกกำลังกายหนักในช่วงอากาศร้อนจัด เพื่อลดการหลั่งเหงื่อ

• เสื้อผ้าโปร่งสบาย: สวมเสื้อผ้าบางเบาที่ระบายอากาศได้ดี

• หลีกเลี่ยงการอุดท่อเหงื่อ: หลีกเลี่ยงครีมหรือแป้งชนิดหนักที่อาจอุดท่อเหงื่อ

คำถามที่พบบ่อย

ผดร้อนหายเองได้ไหม ผดร้อนส่วนใหญ่หายเองได้เมื่ออยู่ในที่เย็นและผิวแห้ง โดยเฉพาะชนิด Miliaria Crystallina ที่แตกง่าย หากคันมากสามารถใช้ Calamine lotion หรือ Hydrocortisone cream 1% ช่วยบรรเทาระยะสั้นได้

ผดร้อนกับผื่นแพ้ต่างกันอย่างไร ผดร้อนเกิดจากท่อเหงื่ออุดตันในอากาศร้อนชื้น มักเป็นเม็ดใสหรือเม็ดแดงเล็ก ๆ ในบริเวณที่เหงื่อออกมาก ขณะที่ผื่นแพ้มักสัมพันธ์กับการสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ หากไม่แน่ใจหรืออาการไม่ดีขึ้นควรพบแพทย์

ทำไมทารกจึงเป็นผดร้อนบ่อย ทารกและเด็กเล็กมีท่อเหงื่อที่ยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ และมักแต่งกายอบอุ่นเกินไป จึงเกิดผดร้อนได้ง่ายในอากาศร้อนชื้น การให้อยู่ในที่เย็นและสวมเสื้อผ้าโปร่งช่วยลดโอกาสเกิดได้

ควรใช้แป้งกันผดร้อนไหม ควรหลีกเลี่ยงครีมหรือแป้งชนิดหนักที่อาจอุดท่อเหงื่อ เพราะอาจทำให้ผดร้อนแย่ลง การเน้นอยู่ในที่เย็น ผิวแห้ง และเสื้อผ้าระบายอากาศได้ดีเป็นวิธีที่ปลอดภัยกว่า

ผดร้อนเป็นภาวะที่พบบ่อยในเมืองร้อนและมักหายได้เองเมื่อดูแลอย่างถูกวิธี แต่หากผื่นลุกลาม คันรุนแรง หรือมีสัญญาณของการติดเชื้อ ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569