โรคเท้าเหม็นและเหงื่อเท้ามาก: สาเหตุ อาการ และการรักษา

เท้าเหม็นและเหงื่อเท้ามากเป็นปัญหาที่สร้างความอึดอัดใจให้กับหลายคน ภาวะนี้เรียกว่า Bromhidrosis (เท้ามีกลิ่น) และ Plantar Hyperhidrosis (เหงื่อออกที่ฝ่าเท้ามากผิดปกติ) ซึ่งมักเกิดร่วมกัน แม้จะไม่ใช่โรคร้ายแรง แต่ส่งผลต่อความมั่นใจและการเข้าสังคม บทความนี้อธิบายสาเหตุ อาการ วิธีวินิจฉัย และแนวทางการรักษาที่ได้ผล

เท้าเหม็นและเหงื่อเท้ามากเกิดจากอะไร

กลิ่นเท้าเกิดจากเหงื่อที่ออกมากบริเวณฝ่าเท้า ทำให้เกิดสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเจริญของแบคทีเรีย ซึ่งย่อยสลายเหงื่อและสร้างสารที่มีกลิ่น โดยมีปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ได้แก่

• ปัจจัยกระตุ้นเหงื่อ: พันธุกรรม ความเครียด อุณหภูมิแวดล้อมที่สูง หรือสภาวะสุขภาพพื้นฐาน

• แบคทีเรีย: เหงื่อที่สะสมเป็นแหล่งเจริญของแบคทีเรีย เช่น Bacillus subtilis และ Staphylococcus epidermidis ที่สร้างกรดทำให้เกิดกลิ่น

• ชนิดของเหงื่อออกมาก: แบ่งเป็น Hyperhidrosis ปฐมภูมิ (ไม่มีสาเหตุเฉพาะ) และ Hyperhidrosis ทุติยภูมิ (เกิดจากภาวะทางการแพทย์อื่น)

อาการที่พบ

• ความชื้น: เท้าเปียกชื้นตลอดเวลา โดยเฉพาะเมื่ออยู่ในที่อบอุ่นหรือสวมรองเท้าปิด

• กลิ่น: มีกลิ่นไม่พึงประสงค์ที่รบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน

• ผิวหนัง: อาจพบการระคายเคืองของผิว ผิวแห้ง ผิวลอกเป็นสะเก็ด หรือมีการติดเชื้อแทรกซ้อน

การวินิจฉัย

แพทย์วินิจฉัยจากประวัติและการตรวจร่างกายเป็นหลัก ในบางกรณีอาจใช้การทดสอบด้วยไอโอดีน (starch-iodine test) เพื่อประเมินปริมาณและบริเวณที่เหงื่อออกมาก หรือตรวจเพิ่มเติมเพื่อแยกสาเหตุอื่น ๆ

วิธีรักษา

การรักษามีหลายระดับ ตั้งแต่ยาทาไปจนถึงหัตถการ โดยแพทย์จะเลือกให้เหมาะกับความรุนแรง

• ยาทาลดเหงื่อ: สารระงับเหงื่อ (Antiperspirant) ที่มีความเข้มข้นสูง เช่น aluminium chloride 20% หรือ 30%

• ยาลดแบคทีเรีย: ยาปฏิชีวนะชนิดครีมหรือเจลเพื่อลดปริมาณแบคทีเรียที่ก่อกลิ่น

• ยาต้านการหลั่งเหงื่อ: Glycopyrrolate ในรูปแบบครีมหรือรับประทาน

• หัตถการ: การฉีด Botulinum toxin (Botox) ที่ฝ่าเท้าเพื่อลดการหลั่งเหงื่อ และในกรณีที่รุนแรงมากอาจพิจารณาผ่าตัด Endoscopic Thoracic Sympathectomy (ETS)

การดูแลตนเอง

• รองเท้าและถุงเท้า: สวมรองเท้าที่ระบายอากาศได้ดี และเลือกถุงเท้าที่ดูดความชื้น เช่น ถุงเท้าขนแกะเมอริโน (merino wool)

• ความสะอาด: ล้างเท้าด้วยน้ำและสบู่ทุกวัน แล้วเช็ดให้แห้งสนิท โดยเฉพาะบริเวณซอกนิ้ว

• การผลัดรองเท้า: สลับใช้รองเท้าหลายคู่เพื่อให้แต่ละคู่แห้งสนิทระหว่างการใช้งาน

• อาหาร: ลดอาหารและเครื่องดื่มที่กระตุ้นเหงื่อ เช่น อาหารเผ็ดร้อน และเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน

คำถามที่พบบ่อย

เท้าเหม็นรักษาหายได้ไหม? ควบคุมและลดกลิ่นได้ด้วยการรักษาที่เหมาะสม แม้บางกรณีอาจต้องรักษาต่อเนื่อง โดยเน้นทั้งการลดเหงื่อและลดแบคทีเรียที่ก่อกลิ่น

สารระงับเหงื่อปลอดภัยหรือไม่? สารระงับเหงื่อถือว่าปลอดภัยสำหรับการใช้อย่างสม่ำเสมอ แต่ควรอ่านคำแนะนำการใช้ และบางคนอาจไวต่อสารได้

ต้องพบแพทย์บ่อยแค่ไหน? ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการ โดยทั่วไปควรพบแพทย์อย่างสม่ำเสมอเพื่อประเมินการตอบสนองต่อการรักษาและปรับแผนให้เหมาะสม

Botox ที่ฝ่าเท้าช่วยได้จริงไหม? การฉีด Botulinum toxin ที่ฝ่าเท้าช่วยลดการหลั่งเหงื่อได้ เป็นทางเลือกสำหรับผู้ที่มีเหงื่อออกมากและไม่ตอบสนองต่อยาทา

เท้าเหม็นและเหงื่อเท้ามากเป็นปัญหาที่จัดการได้ หากดูแลตนเองแล้วยังไม่ดีขึ้น หรือมีการติดเชื้อแทรกซ้อน ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569