ผื่นคัน (Pruritus): สาเหตุ ชนิด และวิธีรับมือกับอาการคันผิวหนัง

ผื่นคัน (Pruritus) คืออาการคันที่ผิวหนังซึ่งพบได้บ่อยมากในทุกเพศทุกวัย อาการนี้อาจเกิดจากหลายสาเหตุตั้งแต่ผิวแห้ง ภูมิแพ้ โรคผิวหนัง ไปจนถึงโรคภายในร่างกาย ที่คลินิก Siam Dermatology สมุทรปราการและกรุงเทพฯ เราพบผู้ป่วยที่มีอาการผื่นคันเป็นจำนวนมาก การวินิจฉัยสาเหตุที่แท้จริงจึงเป็นสิ่งสำคัญในการรักษา

ผื่นคันคืออะไร และเกิดจากอะไร?

ผื่นคัน (Pruritus) เกิดจากการกระตุ้นของเส้นประสาทรับความรู้สึกที่ผิวหนัง แบ่งสาเหตุได้เป็น 4 กลุ่มหลัก

• ผิวหนัง เช่น ผิวแห้ง โรคภูมิแพ้ผิวหนัง โรคสะเก็ดเงิน

• ระบบภายใน เช่น โรคตับ โรคไต โรคต่อมไทรอยด์

• ระบบประสาท เช่น เส้นประสาทถูกกด

• ยาและสารภายนอก เช่น แพ้ยา สบู่ หรือน้ำยาทำความสะอาด

ชนิดของผื่นคันที่พบบ่อย

• ผื่นคันจากผิวแห้ง (Xerotic Pruritus) — พบบ่อยในผู้สูงอายุ ผิวแห้งแตก คันโดยเฉพาะในอากาศเย็น

• ผื่นคันจากภูมิแพ้ (Allergic Pruritus) — เกิดจากการสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ มักมีผื่นแดงร่วมด้วย

• ผื่นคันจากโรคระบบ (Systemic Pruritus) — ไม่มีผื่นแดงแต่คันทั้งตัว อาจบ่งบอกถึงโรคภายใน

• ผื่นคันจากจิตใจ (Psychogenic Pruritus) — เกิดจากความเครียดหรือความวิตกกังวล

วิธีบรรเทาอาการผื่นคันเบื้องต้น

• ทาครีมบำรุงผิวที่มีส่วนผสมของ Ceramide หรือ Urea เพื่อลดการสูญเสียน้ำจากผิวหนัง

• หลีกเลี่ยงการอาบน้ำร้อนและสบู่ที่มีส่วนผสมรุนแรง

• สวมเสื้อผ้าที่นุ่มสบาย ระบายอากาศได้ดี

• ไม่ขูดเกาเพราะจะทำให้ผิวอักเสบมากขึ้น

• ใช้ยาแก้แพ้ (Antihistamine) เพื่อลดอาการคันตามคำแนะนำของแพทย์

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์ผิวหนัง?

• อาการคันไม่ดีขึ้นหลังดูแลเองนาน 2 สัปดาห์

• มีผื่นแดงหรือตุ่มน้ำร่วมด้วย

• คันทั้งตัวโดยไม่ทราบสาเหตุ

• มีไข้หรืออาการอื่นร่วมด้วย

• กระทบต่อการนอนหลับและคุณภาพชีวิต

การป้องกันผื่นคันในชีวิตประจำวัน

• รักษาความชุ่มชื้นของผิวหนังอย่างสม่ำเสมอ

• ดื่มน้ำให้เพียงพอวันละ 8 แก้ว

• สวมเสื้อผ้าที่ระบายอากาศได้ดี

• หลีกเลี่ยงสารที่แพ้

• ออกกำลังกายและลดความเครียด

• ทานอาหารที่มีประโยชน์ โดยเฉพาะอาหารที่มีโอเมก้า 3 และสังกะสี

เอกสารอ้างอิง

1. Weisshaar E, et al. European guideline on chronic pruritus. Acta Dermato-Venereologica. 2019;99(5):469-506.

2. Ständer S, et al. Clinical classification of itch: a position paper of the International Forum for the Study of Itch. Acta Dermato-Venereologica. 2007;87(4):291-294.

3. Yosipovitch G, Bernhard JD. Chronic pruritus. New England Journal of Medicine. 2013;368(17):1625-1634.

4. Dawn A, Yosipovitch G. Treating itch in psoriasis. Dermatology Nursing. 2006;18(3):227-233.