ผื่นรอบทวารหนัก Perianal Eczema — ไม่ใช่ริดสีดวง รักษาโดยแพทย์ผิวหนัง สถาบันโรคผิวหนัง

อาการคันและผื่นรอบทวารหนัก (Perianal Eczema หรือ Pruritus Ani) เป็นปัญหาที่พบบ่อยและมักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นริดสีดวงทวาร ทั้งที่ส่วนใหญ่ไม่ใช่ริดสีดวง แต่เป็นโรคผิวหนังบริเวณรอบทวารหนักที่รักษาได้ หลายคนอายที่จะมาพบแพทย์ ทำให้ทนคันเรื้อรังนานหลายปี บทความนี้อาจารย์แพทย์เฉพาะทางผิวหนังจะอธิบายสาเหตุที่แท้จริง วิธีสังเกตว่าไม่ใช่ริดสีดวง และแนวทางการดูแลรักษา

สาเหตุของผื่นคันรอบทวารหนัก ที่ไม่ใช่ริดสีดวง

• ผื่นภูมิแพ้/แพ้สัมผัส (Atopic/Contact): ผื่นแพ้สัมผัสหรือผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง พบบ่อยที่สุด มักแพ้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาด น้ำหอม หรือทิชชูเปียก

• Lichen Simplex Chronicus: ผิวหนาขึ้นจากการเกาซ้ำ ๆ เป็นวงจรคัน-เกา

• เชื้อรา (Tinea): เชื้อราบริเวณขาหนีบหรือรอบทวาร ขอบผื่นชัดยกขึ้น ตรวจ KOH ให้ผลบวก

• เชื้อยีสต์ (Candida): ผิวแดงสดร่วมกับผื่นบริวารรอบ ๆ (satellite lesions)

• สาเหตุอื่น ๆ: ติ่งเนื้อที่เหลือหลังริดสีดวงหายแล้ว, พยาธิเข็มหมุดในเด็ก, สะเก็ดเงินชนิดซอกพับ, โรคลำไส้อักเสบ (Crohn's) ที่มีรูรั่ว หรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (ซิฟิลิส เริม)

วิธีสังเกตว่าไม่ใช่ริดสีดวง

อาการคันรอบทวารหนักมักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นริดสีดวง ทำให้ไปพบแพทย์ผ่าตัดแต่อาการไม่หาย ข้อสังเกตง่าย ๆ คือ หากไม่มีก้อนปูดหรือติ่งยื่นออกมา มักไม่ใช่ริดสีดวง แต่เป็นโรคผิวหนังที่ควรได้รับการดูแลจากแพทย์เฉพาะทางผิวหนัง

แนวทางการรักษา

• ขั้นที่ 1 หยุดสิ่งกระตุ้น: หลีกเลี่ยงสบู่ที่ผสมน้ำหอม ไม่ใช้ทิชชูเปียกที่มีสี ล้างด้วยน้ำอุ่นสะอาดอย่างเดียว

• ขั้นที่ 2 บำรุงผิว: ใช้มอยส์เจอไรเซอร์ (เช่น Cetaphil หรือ CeraVe) เพื่อฟื้นฟูเกราะป้องกันผิว

• ขั้นที่ 3 ยาสเตียรอยด์อ่อน: Hydrocortisone 1% หรือ Desonide 0.05% ทาเบา ๆ ไม่เกิน 2 สัปดาห์

• ขั้นที่ 4 ยาควบคุมระยะยาว: Tacrolimus 0.1% สำหรับควบคุมอาการระยะยาว โดยไม่ทำให้ผิวบาง

• ขั้นเพิ่มเติม: หากสงสัยเชื้อราหรือยีสต์ใช้ Clotrimazole และให้ยาแก้คันชนิดรับประทาน (Hydroxyzine ตอนกลางคืน) รวมทั้งตรวจหาพยาธิเข็มหมุดหากมีเด็กในบ้าน

คำถามที่พบบ่อย

คันรอบทวารหนักเป็นริดสีดวงหรือเปล่า? ส่วนใหญ่ไม่ใช่ หากไม่มีก้อนปูดหรือติ่งยื่นออกมา มักเป็นโรคผิวหนังรอบทวารหนักที่รักษาได้ ไม่ใช่ริดสีดวง

ใช้ยาสเตียรอยด์ทาได้นานแค่ไหน? ยาสเตียรอยด์อ่อนควรใช้ไม่เกิน 2 สัปดาห์ เพราะผิวบริเวณนี้บอบบาง หากต้องควบคุมอาการระยะยาวจะเปลี่ยนไปใช้ Tacrolimus ที่ไม่ทำให้ผิวบาง

ทำไมล้างสะอาดมากแล้วยิ่งคัน? การล้างแรงเกินไปหรือใช้สบู่ผสมน้ำหอมและทิชชูเปียกอาจระคายเคืองผิวมากขึ้น แนะนำให้ล้างด้วยน้ำอุ่นสะอาดและซับให้แห้งเบา ๆ

ต้องอายไหมที่จะมาพบแพทย์? ไม่ต้องอาย เป็นปัญหาที่พบบ่อยและรักษาได้ การพบแพทย์เฉพาะทางผิวหนังเป็นความลับและช่วยให้หายเร็วขึ้น

อาการคันรอบทวารหนักเรื้อรังไม่จำเป็นต้องทนอยู่กับมัน และไม่ต้องอายที่จะมาพบแพทย์ หากเป็นเรื้อรังหรือรักษาเองไม่หาย ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm ดูแลเป็นความลับ

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569