โรคมือเท้าปาก (Hand Foot Mouth Disease): อาการ สาเหตุ และการดูแลลูก

โรคมือเท้าปาก (Hand Foot Mouth Disease — HFMD) เป็นโรคติดเชื้อไวรัสที่พบบ่อยในเด็กเล็ก เกิดจากเชื้อไวรัสในกลุ่ม Enterovirus โดยเฉพาะ Enterovirus 71 (EV71) และ Coxsackievirus A16 มักระบาดในช่วงอายุ 6 เดือน ถึง 5 ปี ส่วนใหญ่อาการไม่รุนแรงและหายเองได้ แต่เชื้อ EV71 อาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนทางสมองที่รุนแรง ผู้ปกครองจึงควรเข้าใจอาการ วิธีดูแล และสัญญาณอันตรายที่ต้องรีบพบแพทย์

โรคมือเท้าปากเกิดจากอะไร

โรคมือเท้าปากเกิดจากเชื้อไวรัสในกลุ่ม Enterovirus และติดต่อกันได้ง่ายในเด็กเล็ก

• สาเหตุหลัก — เชื้อกลุ่ม Enterovirus โดยเฉพาะ Enterovirus 71 (EV71) และ Coxsackievirus A16

• กลุ่มที่พบบ่อย — พบบ่อยในเด็กอายุ 6 เดือน ถึง 5 ปี มักระบาดในศูนย์เด็กเล็กและโรงเรียนอนุบาล

• ระยะของโรค — อาการมักปรากฏใน 3–7 วันหลังติดเชื้อ และหายเองได้ใน 7–10 วัน

อาการเด่นของโรคมือเท้าปาก

• อาการนำ — ไข้สูง เจ็บคอ และเบื่ออาหาร

• แผลในปาก — ตุ่มแดงหรือแผ่นแผลในปาก ทำให้เจ็บและกินได้น้อย

• ผื่นตามตัว — ตุ่มพองเล็ก ๆ ในฝ่ามือ หลังมือ เท้า และสะโพก

• ข้อควรระวัง — เชื้อ EV71 อาจทำให้เกิดอาการทางสมองที่รุนแรงได้ในบางราย

วิธีดูแลลูกที่บ้าน

โรคมือเท้าปากยังไม่มียาต้านไวรัสเฉพาะ การรักษาจึงเป็นการรักษาตามอาการและป้องกันการแพร่เชื้อ

• ลดไข้ — ลดไข้ด้วย Paracetamol ตามขนาดที่เหมาะสมกับน้ำหนักตัวเด็ก

• ป้องกันขาดน้ำ — ให้ดื่มน้ำให้เพียงพอเพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ โดยเฉพาะเมื่อเด็กเจ็บปากจนกินได้น้อย

• หยุดเรียน — หยุดเรียนจนกว่าจะหายไข้อย่างน้อย 48 ชั่วโมง เพื่อลดการแพร่เชื้อ

• สุขอนามัย — ล้างมือบ่อย ๆ และทำความสะอาดสิ่งของที่เด็กสัมผัส

สัญญาณอันตรายที่ต้องรีบพบแพทย์

แม้ส่วนใหญ่จะหายเอง แต่หากพบอาการเหล่านี้ ควรพาเด็กพบแพทย์ทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะแทรกซ้อนทางสมองจาก EV71

• ระบบประสาท — เด็กซึมลง สับสน หรือปวดศีรษะมาก

• อาการรุนแรง — อาเจียนบ่อย หายใจหอบเหนื่อย หรือมีอาการอ่อนแรงคล้ายอัมพาต

คำถามที่พบบ่อย

โรคมือเท้าปากกับอีสุกอีใสต่างกันอย่างไร? โรคมือเท้าปากเกิดจากเชื้อ Enterovirus ผื่นและตุ่มพองมักอยู่ที่ฝ่ามือ เท้า สะโพก และมีแผลในปาก ขณะที่อีสุกอีใสเกิดจากไวรัส VZV มีตุ่มน้ำคันกระจายทั่วตัวหลายระยะพร้อมกัน

โรคมือเท้าปากติดต่อได้อย่างไร? ติดต่อผ่านการสัมผัสน้ำลาย น้ำมูก น้ำในตุ่มพอง และอุจจาระของผู้ป่วย รวมถึงของเล่นหรือสิ่งของที่ปนเปื้อน จึงระบาดง่ายในเด็กเล็กที่อยู่รวมกัน

โรคมือเท้าปากใช้เวลากี่วันจึงหาย? อาการมักปรากฏใน 3–7 วันหลังติดเชื้อ และส่วนใหญ่หายเองได้ภายใน 7–10 วัน หากดูแลตามอาการอย่างเหมาะสม

ผู้ใหญ่เป็นโรคมือเท้าปากได้หรือไม่? ได้ แม้จะพบน้อยกว่าเด็ก โดยผู้ใหญ่อาจมีอาการหรือเป็นพาหะแพร่เชื้อสู่เด็กได้ จึงควรล้างมือและรักษาสุขอนามัยเมื่อดูแลเด็กที่ป่วย

หากลูกของคุณมีอาการของโรคมือเท้าปาก โดยเฉพาะเมื่อมีสัญญาณอันตรายข้างต้น สามารถปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm เพื่อรับการตรวจและคำแนะนำในการดูแล

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569