โรคมือเท้าปาก (Hand Foot Mouth Disease): สาเหตุ อาการ และวิธีรักษาในเด็ก

โรคมือเท้าปาก (Hand Foot Mouth Disease หรือ HFMD) เป็นโรคติดเชื้อไวรัสที่พบได้บ่อยในเด็กเล็กและเด็กอายุต่ำกว่า 10 ปี เกิดจากเชื้อไวรัสกลุ่ม Enterovirus โดยเฉพาะ Coxsackievirus A16 และ Enterovirus 71 ทำให้เกิดผื่นหรือแผลเล็ก ๆ บริเวณมือ เท้า และปาก แม้ส่วนใหญ่จะหายได้เอง แต่ผู้ปกครองควรเข้าใจอาการ วิธีดูแล และสัญญาณอันตรายที่ต้องรีบพบแพทย์

โรคมือเท้าปากเกิดจากอะไร และติดต่ออย่างไร

โรคมือเท้าปากเกิดจากการติดเชื้อไวรัส Enterovirus โดยส่วนใหญ่คือ Coxsackievirus A16 และ Enterovirus 71 ซึ่งแพร่กระจายได้หลายทาง เด็กเล็กและผู้ที่มีภูมิคุ้มกันอ่อนแอมักเสี่ยงต่อการติดเชื้อมากกว่า ช่องทางการติดต่อ ได้แก่

• ทางเดินหายใจ: การสัมผัสเสมหะและน้ำลายของผู้ป่วย

• การสัมผัส: การสัมผัสโดยตรงกับผื่นหรือตุ่มน้ำบนผิวหนัง

• ทางเดินอาหาร: การติดต่อผ่านทางเดินอาหาร เช่น มือหรือของใช้ที่ปนเปื้อน

อาการของโรคมือเท้าปาก

อาการมักปรากฏภายใน 3–6 วันหลังการติดเชื้อ โดยมีลักษณะดังนี้

• อาการนำ: อาจเริ่มด้วยไข้ปานกลาง ปวดหัว และอ่อนเพลีย

• ผื่น: ผื่นหรือแผลเล็ก ๆ ขนาดประมาณ 3–5 มิลลิเมตร บริเวณมือ เท้า และปาก มักเป็นสีแดงและมีของเหลวตรงกลาง

• ในช่องปาก: บางรายมีอาการปวดลิ้นและเจ็บเมื่อกลืน ทำให้เด็กไม่ยอมกินอาหาร

การวินิจฉัย

โดยทั่วไปแพทย์วินิจฉัยโรคมือเท้าปากได้จากการตรวจร่างกายและดูอาการที่ปรากฏ (clinical examination) ในบางกรณีอาจจำเป็นต้องตรวจเพิ่มเติม เช่น การเก็บตัวอย่างจากปาก หรือการตรวจด้วย RT-PCR เพื่อยืนยันชนิดของเชื้อไวรัส

วิธีรักษาและการดูแล

โรคมือเท้าปากเป็นโรคที่หายได้เอง (self-limiting) ส่วนใหญ่ผู้ป่วยจะหายภายใน 7–10 วัน การรักษาจึงมุ่งเน้นการบรรเทาอาการและป้องกันการแพร่เชื้อ

• พักผ่อนและสารน้ำ: ให้เด็กพักผ่อนให้เพียงพอ และดื่มน้ำกับรับประทานอาหารอ่อนให้เพียงพอ

• ยาบรรเทาอาการ: ใช้ยาลดไข้และบรรเทาปวด เช่น พาราเซตามอล และไม่ควรใช้แอสไพริน

• ป้องกันการแพร่เชื้อ: ล้างมือบ่อย ๆ โดยเฉพาะหลังเข้าห้องน้ำและก่อนรับประทานอาหาร ล้างของใช้ที่ใช้ร่วมกัน และหลีกเลี่ยงไปโรงเรียนหรือสถานที่ที่มีเด็กจำนวนมากจนกว่าจะหาย

คำถามที่พบบ่อย

โรคมือเท้าปากติดต่อสู่ผู้ใหญ่ได้ไหม? แม้จะพบบ่อยในเด็ก แต่ผู้ใหญ่ก็สามารถติดเชื้อได้ เพียงแต่มักมีอาการน้อยกว่าหรือบางครั้งไม่มีอาการเลย

โรคมือเท้าปากมีวัคซีนไหม? ปัจจุบันยังไม่มีวัคซีนสำหรับ Coxsackievirus A16 แต่มีวัคซีนสำหรับ Enterovirus 71 ในบางประเทศ

เมื่อไรควรรีบพาเด็กไปพบแพทย์? ควรรีบพบแพทย์หากเด็กมีไข้สูงเกิน 39 องศาเซลเซียส มีอาการซึม เกร็ง หรือชัก หรือมีอาการเบื่ออาหารและคลื่นไส้รุนแรง

โรคมือเท้าปากใช้เวลานานแค่ไหนจึงหาย? ส่วนใหญ่หายได้เองภายใน 7–10 วัน การดูแลตามอาการและป้องกันการแพร่เชื้อช่วยให้ฟื้นตัวได้ราบรื่น

โรคมือเท้าปากส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและหายได้เอง แต่ผู้ปกครองควรเฝ้าระวังสัญญาณอันตราย หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับผื่นหรือโรคผิวหนังของเด็ก ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569