รอยดำจากยา (Drug-induced Hyperpigmentation): Amiodarone, Minocycline, Antimalarial

รอยดำจากยา (drug-induced hyperpigmentation) เป็นสาเหตุราว 10-20% ของภาวะผิวคล้ำที่เกิดภายหลัง เกิดได้จากหลายกลไก เช่น การกระตุ้นการสร้างเม็ดสี การสะสมของยาในผิว การสะสม lipofuscin และ hemosiderin (จากหลอดเลือดฝอยถูกทำลาย) จุดสำคัญคือ สีของรอย (เทาฟ้า น้ำเงิน ดำ หรือเหลือง-เทา) มักช่วยบ่งบอกชนิดของยาที่เป็นสาเหตุ และเมื่อหยุดยา รอยมักจางลงเพียงบางส่วน ไม่หายสนิท จึงต้องปกป้องผิวจากแดดตลอดชีวิต บทความนี้อธิบายยาที่พบบ่อยและแนวทางดูแล

Amiodarone — ผิวสีเทาฟ้า-น้ำเงิน

• ลักษณะ: ยาต้านหัวใจเต้นผิดจังหวะ ทำให้ผิวบริเวณใบหน้าและส่วนที่โดนแดดเปลี่ยนเป็นสีเทาอมฟ้า (slate-grey/blue)

• ความถี่: พบราว 1-10% ในผู้ที่ได้รับยาสะสมมาก (100-200 กรัม ต่อเนื่องหลายปี)

• หลังหยุดยา: ไม่จางหมดหลังหยุดยา เพราะมีการสะสม lipofuscin และเมตาบอไลต์ของยา สีอาจจางลงบางส่วนภายในหลายปี ควรตรวจตาร่วมด้วย (corneal microdeposits, กลัวแสง)

Minocycline และยาอื่น ๆ

Minocycline (ยารักษาสิว) ทำให้เกิดรอยดำได้ 3 แบบ

• Type I: สีน้ำเงิน-ดำในรอยแผลสิวเก่า (จาก hemosiderin)

• Type II: สีน้ำเงิน-เทาที่ขาและแขน (เม็ดสีและเหล็กใต้ผิว)

• Type III: สีน้ำตาลทั่วตัว (เม็ดสีในหนังกำพร้า) อาจพบที่ตาขาว เหงือก เล็บ ฟัน และต่อมไทรอยด์

• ยาต้านมาลาเรีย: HCQ, chloroquine, quinacrine ทำให้เกิดสีน้ำเงิน-เทา-เหลืองที่ขา แขน และลำตัว โดย quinacrine ทำให้ผิวเหลืองทั้งตัว

• โลหะหนัก: Silver (argyria) ผิวสีเทาอมฟ้าทั่วตัว, Gold (chrysiasis) สีเทาฟ้าบริเวณโดนแดด, Arsenic เกิดผิวคล้ำร่วมกับ keratosis

• ยาเคมีบำบัด: Busulfan (สีบรอนซ์ทั่วตัว), Hydroxyurea (คล้ำที่เล็บ/ผิว), 5-FU และ doxorubicin (เป็นริ้ว), Bleomycin (แบบ flagellate) และ Cyclophosphamide (ที่เล็บ/เยื่อบุ)

แนวทางการรักษา

• หยุดยา: หยุดยาหากทำได้ โดยปรึกษาแพทย์เจ้าของโรคก่อนเสมอ เพราะบางยาหยุดไม่ได้ (เช่น Amiodarone ในผู้มีภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรง)

• การจางของรอย: รอยมักจางเพียงบางส่วน เช่น Amiodarone จางใน 2-3 ปี, Minocycline type III จางใน 3-6 เดือน ส่วน type I และ II อาจถาวร

• การป้องกันแดด: ปกป้องผิวจากแดดตลอดชีวิต เป็นสิ่งสำคัญที่สุด

• ทางเลือกอื่น: เลเซอร์ Q-switched ได้ผลกับรอยจาก amiodarone และ minocycline type I/II แต่ไม่ได้ผลกับ type III ที่อยู่ในหนังกำพร้า; ยาทาลดเม็ดสีได้ผลจำกัดกับรอยลึก และอาจใช้เครื่องสำอางกลบรอย

คำถามที่พบบ่อย

หยุดยาแล้วรอยจะหายไหม? หายเพียงบางส่วน รอยที่อยู่ลึกอาจติดถาวร ขึ้นอยู่กับชนิดยาและระยะเวลาที่ได้รับ

ถ้าเป็นจาก Amiodarone ต้องหยุดยาไหม? ไม่ควรหยุดเอง ต้องปรึกษาแพทย์โรคหัวใจก่อน เพราะยานี้อาจจำเป็นและมีทางเลือกทดแทนในบางราย

เลเซอร์ช่วยได้ไหม? เลเซอร์ Q-switched 1064 nm ได้ผลกับเม็ดสีในชั้นหนังแท้ แต่มักต้องทำหลายครั้ง

ป้องกันได้ไหม? ป้องกันได้โดยปกป้องผิวจากแดดตลอดชีวิต และใช้ยาในขนาดต่ำที่สุดที่ยังควบคุมโรคได้ ภายใต้การดูแลของแพทย์

รอยดำจากยามีหลายชนิดและบางส่วนอาจติดถาวร การวินิจฉัยหาสาเหตุและวางแผนดูแลที่เหมาะสมจึงสำคัญ หากคุณมีผิวคล้ำผิดปกติหลังใช้ยา ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569