ผื่นที่ขาคัน เกิดจากอะไร? Stasis Dermatitis • Asteatotic Eczema • Vasculitis

ผื่นคันที่ขาเป็นปัญหาที่พบบ่อย โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ ผู้ที่ต้องยืนนาน มีน้ำหนักเกิน เป็นเบาหวาน หรือมีปัญหาหลอดเลือดดำที่ขา ผื่นที่ขามีได้หลายสาเหตุที่มีลักษณะและการรักษาต่างกัน การแยกให้ถูกต้องจึงสำคัญต่อการรักษาให้หาย

5 สาเหตุของผื่นที่ขา

• Stasis Dermatitis: ผิวแดงคล้ำ ขาบวม มักเกิดจากภาวะหลอดเลือดดำทำงานไม่ดี (venous insufficiency) พบบ่อยที่ข้อเท้าและหน้าแข้ง

• Asteatotic Eczema (ผิวแห้ง): ผิวแห้ง ขุยลอกเป็นร่องคล้ายลายกระเบื้องแตก พบบ่อยในผู้สูงอายุและช่วงอากาศแห้ง

• Prurigo Nodularis: ตุ่มแข็งคันมาก เกิดจากการเกาซ้ำ ๆ จนผิวหนา

• Vasculitis: ตุ่มแดงคล้ำอมม่วงที่คลำได้ (palpable purpura) กดแล้วไม่จาง ต้องหาสาเหตุเชิงระบบ

• Tinea Cruris/Corporis: กลากที่ขาหนีบหรือลำตัว ผื่นขอบชัด นูน มักคันและลุกลามเป็นวง

แนวทางรักษา Stasis Dermatitis

Stasis Dermatitis เป็นสาเหตุที่พบบ่อยในผู้ที่มีขาบวมเรื้อรัง การรักษามุ่งลดการอักเสบและแก้ที่ต้นเหตุคือการคั่งของเลือดดำ:

• บำรุงผิว: ทา emollient บ่อย ๆ (เช่น Cetaphil หรือ CeraVe Cream) เพื่อฟื้นเกราะป้องกันผิวและลดผิวแห้ง

• ยาทา: ยาทาสเตียรอยด์ความแรงปานกลาง เช่น Triamcinolone 0.1% ช่วยลดการอักเสบและคัน (ใช้ตามแพทย์สั่ง)

• ถุงน่องรัด: ใส่ถุงน่องรัด (Compression Stockings) ระดับ 20-30 mmHg เพื่อลดการคั่งของเลือดดำ

• ยกขาและลดบวม: ยกขาสูงตอนนอน และในบางรายแพทย์อาจพิจารณายาลดบวม (Diuretics) ตามข้อบ่งชี้

เมื่อไรควรพบแพทย์

• อาการเรื้อรัง: ผื่นที่ขาที่เป็นเรื้อรัง คันมาก หรือลุกลาม

• สงสัย Vasculitis: มีตุ่มแดงคล้ำม่วงที่กดแล้วไม่จาง อาจเป็น Vasculitis ที่ต้องตรวจหาสาเหตุ

• มีแผลหรือติดเชื้อ: มีแผลเปิด น้ำเหลืองไหล หรือขาบวมแดงร้อน ซึ่งอาจมีการติดเชื้อ

คำถามที่พบบ่อย

ผื่นที่ขาของผู้สูงอายุคือโรคอะไร? ส่วนใหญ่เป็น Asteatotic Eczema (ผิวแห้ง) ซึ่งรักษาด้วยการทา emollient บ่อย ๆ ร่วมกับยาทาสเตียรอยด์อ่อน ๆ หากมีขาบวมร่วมด้วยอาจเป็น Stasis Dermatitis ที่ต้องดูแลเรื่องหลอดเลือดดำเพิ่มเติม

ต้องใส่ถุงน่องรัดตลอดเวลาไหม? ถ้ามีภาวะหลอดเลือดดำทำงานไม่ดี (venous insufficiency) แนะนำใส่ตอนกลางวันและถอดตอนนอน ระดับแรงอัดที่ได้ผลดีคือ 20-30 mmHg ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ในผู้ที่มีปัญหาหลอดเลือดแดง

Vasculitis ต่างจากผื่นทั่วไปยังไง? Vasculitis มักมี palpable purpura คือตุ่มแดงคล้ำอมม่วงที่คลำได้และกดแล้วไม่จาง ซึ่งต่างจากผื่นแพ้ทั่วไป จำเป็นต้องตรวจหาสาเหตุเชิงระบบ เช่น การติดเชื้อ ยา หรือโรคภูมิคุ้มกัน

ผื่นคันที่ขาทาครีมอะไรก่อนได้บ้าง? เบื้องต้นทา moisturizer/emollient ให้ผิวชุ่มชื้นและหลีกเลี่ยงการเกา แต่ถ้าผื่นไม่ดีขึ้น มีตุ่มแข็ง ตุ่มม่วง หรือขาบวม ควรพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยก่อนใช้ยาสเตียรอยด์เอง

ผื่นที่ขาที่เป็นเรื้อรังหรือมีลักษณะน่าสงสัย ควรได้รับการวินิจฉัยแยกโรคโดยแพทย์เฉพาะทางผิวหนัง ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569