กลากเกลื้อนที่หนังศีรษะเด็ก (Tinea Capitis): รักษาด้วย Griseofulvin
อัปเดตเมื่อ 16 ก.ค.
กลากเกลื้อนที่หนังศีรษะ (Tinea Capitis) คือการติดเชื้อราชนิด dermatophyte บริเวณหนังศีรษะและเส้นผม พบได้บ่อยในเด็กวัย 3-10 ปี ในประเทศไทยเชื้อสาเหตุหลักคือ Microsporum canis ซึ่งมักติดจากสัตว์เลี้ยง เช่น แมวและสุนัข และ Trichophyton tonsurans ที่ติดต่อจากคนสู่คน สิ่งสำคัญที่ผู้ปกครองควรทราบคือ การใช้ยาต้านเชื้อราแบบทาเพียงอย่างเดียวไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ ต้องใช้ยาต้านเชื้อราชนิดรับประทาน โดย Griseofulvin ยังคงเป็นยาหลัก (first-line) ในเด็กตามแนวทางของสถาบันโรคผิวหนัง (IOD)
ลักษณะทางคลินิก: Gray patch, Black dot และ Kerion
กลากหนังศีรษะแสดงอาการได้หลายรูปแบบ ซึ่งช่วยบ่งชี้ชนิดของเชื้อและความรุนแรง ดังนี้
Gray patch: หนังศีรษะเป็นปื้นสีเทา มีขุยลอก ผมหักจากโคน เกิดจากเชื้อ Microsporum (ectothrix) เมื่อส่องด้วย Wood lamp จะเรืองแสงสีเขียว
Black dot: ผมหักชิดติดหนังศีรษะจนเห็นเป็นจุดดำ เกิดจากเชื้อ Trichophyton (endothrix) ส่องด้วย Wood lamp จะไม่เรืองแสง
Kerion: ก้อนอักเสบบวมนุ่มมีตุ่มหนอง เป็นปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันของร่างกาย อาจมีต่อมน้ำเหลืองที่คอโต และเสี่ยงต่อผมร่วงเป็นแผลเป็นถาวรหากรักษาช้า
Favus: มีสะเก็ดเหลืองเป็นถ้วย (scutula) พบได้น้อย เกิดจากเชื้อ Trichophyton schoenleinii
การตรวจยืนยันทำได้ด้วย KOH 10-20% wet mount ร่วมกับการเพาะเชื้อรา (Sabouraud agar ใช้เวลา 2-4 สัปดาห์) และการส่องหนังศีรษะ (trichoscopy) ซึ่งอาจพบลักษณะ comma hair, corkscrew hair หรือ broken hair
Griseofulvin: ขนาดยา ระยะเวลา และการรับประทานกับอาหารมัน
ยาต้านเชื้อราชนิดรับประทานเป็นหัวใจของการรักษา โดยรายละเอียดจากแนวทางมี ดังนี้
ขนาดยาหลัก: Griseofulvin microsize 20-25 มก./กก./วัน (หรือ ultramicrosize 15 มก./กก./วัน) ควรรับประทานพร้อมอาหารที่มีไขมัน เช่น นมหรือไข่ต้ม เพื่อเพิ่มการดูดซึม
ระยะเวลา: เชื้อ Microsporum ประมาณ 8 สัปดาห์ เชื้อ Trichophyton ประมาณ 6 สัปดาห์ หรือจนกว่าผลเพาะเชื้อจะเป็นลบ
ยาสระผมเสริม: ใช้ยาสระผม Ketoconazole 2% หรือ Selenium Sulfide 2.5% สัปดาห์ละ 2-3 ครั้ง เพื่อลดการแพร่กระจายของสปอร์
ยาทางเลือก: Terbinafine เป็นทางเลือก (ได้ผลดีกับ Trichophyton มากกว่า Microsporum) โดยขนาดยาแบ่งตามน้ำหนัก: 62.5 มก./วัน, 125 มก./วัน และ 250 มก./วัน นาน 4-6 สัปดาห์
ทางเลือกอื่น: Itraconazole หรือ Fluconazole เป็นทางเลือกเพิ่มเติม แต่ระดับยาในเด็กไม่คงที่ ต้องติดตามการทำงานของตับ (LFT)
การตรวจคัดกรองคนในบ้านและการดูแล Kerion
การรักษากลากหนังศีรษะให้หายขาดต้องดูแลสิ่งแวดล้อมและคนใกล้ชิดร่วมด้วย ดังนี้
คัดกรองในบ้าน: ตรวจสมาชิกในบ้านทุกคน เพราะอาจเป็นพาหะที่ไม่มีอาการได้ถึง 30% โดยรักษาพาหะด้วยยาสระผม ketoconazole สัปดาห์ละ 2-3 ครั้ง
ตรวจสัตว์เลี้ยง: ควรพาสัตว์เลี้ยงไปตรวจและรักษา เพราะเป็นแหล่งของเชื้อ M. canis
ของใช้ส่วนตัว: ไม่ใช้หมวก หวี และปลอกหมอนร่วมกัน ควรซักและลวกด้วยน้ำร้อน
การดูแล Kerion: ไม่ควรกรีดระบายหนอง เพราะจะทำให้เกิดแผลเป็น รักษาด้วย Griseofulvin ร่วมกับ prednisolone 1 มก./กก./วัน นาน 2 สัปดาห์เพื่อลดการอักเสบ และให้ cephalexin หากมีการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน
คำถามที่พบบ่อย
Griseofulvin มีผลข้างเคียงไหม? อาจมีอาการปวดหัว (พบราว 15%) คลื่นไส้ ไวต่อแสง ผื่น และพบพิษต่อตับได้น้อยมาก จึงควรติดตาม CBC และ LFT หากใช้ยานานเกิน 8 สัปดาห์
จะรู้ได้อย่างไรว่าหายแล้ว? การหายของอาการภายนอกอย่างเดียวไม่พอ ต้องรอให้ผลเพาะเชื้อเป็นลบจึงจะถือว่าหายขาด
เด็กไปโรงเรียนได้ไหม? ไปได้หลังรับยาไปแล้วประมาณ 2-3 สัปดาห์ ซึ่งมักไม่แพร่เชื้อแล้ว ร่วมกับการใช้ยาสระผมอย่างต่อเนื่อง
ต้องโกนผมเด็กไหม? ไม่จำเป็น เพราะยาออกฤทธิ์ที่รูขุมขนอยู่แล้ว ยกเว้นในกรณี Kerion ที่อาจทำให้ผมร่วงถาวรได้
หากบุตรหลานมีปื้นขุยที่หนังศีรษะ ผมร่วงเป็นหย่อม หรือมีก้อนอักเสบที่หนังศีรษะ ควรได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างถูกต้อง แนะนำปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm
บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569
ความคิดเห็น