Pilonidal Disease — ถุงน้ำอักเสบสะโพก-สะเอว รักษาผ่าตัด

โรคขนคุดร่องก้น หรือ Pilonidal Disease คือถุง โพรง (sinus) หรือฝีที่เกิดขึ้นบริเวณร่องก้นกบ (natal cleft) เกิดจากเส้นขนที่มุดเข้าไปในผิวหนังแล้วก่อการอักเสบของรูขุมขน (foreign-body reaction) เป็นโรคที่พบบ่อยในผู้ชายวัยหนุ่มอายุ 15-30 ปี และมักกลับเป็นซ้ำ บทความนี้อธิบายสาเหตุและปัจจัยเสี่ยง แนวทางรักษาทั้งระยะฝีเฉียบพลันและระยะโพรงเรื้อรัง รวมถึงการป้องกันการกลับเป็นซ้ำด้วยการกำจัดขน

โรคขนคุดร่องก้นเกิดจากอะไร

Pilonidal disease เกิดจากเส้นขนที่มุดเข้าไปในผิวหนังบริเวณร่องก้นแล้วก่อการอักเสบของรูขุมขน จนกลายเป็นโพรงหรือฝี ปัจจัยเสี่ยงที่พบบ่อย ได้แก่

• ขนดก: มีขนดกบริเวณร่องก้น (hirsute)

• นั่งนาน: การนั่งเป็นเวลานาน ทำให้เกิดแรงกดและเสียดสีบริเวณร่องก้น

• น้ำหนักตัว: ภาวะน้ำหนักเกินหรืออ้วน (obesity)

• เพศและอายุ: พบบ่อยในผู้ชายวัยหนุ่มอายุ 15-30 ปี

ระยะฝีเฉียบพลัน — การผ่าระบายหนอง (I&D)

เมื่อเกิดฝีปวดเฉียบพลัน การรักษาเบื้องต้นคือการผ่าระบายหนอง (incision and drainage)

• การผ่าระบาย: ผ่าระบายหนองโดยเปิดแผลข้างแนวกึ่งกลาง (off-midline) ล้างด้วยน้ำเกลือ และใส่ผ้าก๊อซ (packing)

• ยาปฏิชีวนะ: พิจารณายาปฏิชีวนะ เช่น cephalexin หรือ augmentin หากมีการอักเสบของผิวหนังรอบ ๆ (cellulitis)

• ถ้าไม่หาย: หากฝีเฉียบพลันไม่หายขาด จำเป็นต้องทำการผ่าตัดแบบถาวร (definitive surgery)

ระยะโพรงเรื้อรัง — ทางเลือกการผ่าตัด

สำหรับโพรงเรื้อรัง (chronic sinus) มีทางเลือกการผ่าตัดหลายวิธีที่ต่างกันทั้งอัตราการหายและโอกาสกลับเป็นซ้ำ

• Excision + primary closure: ตัดออกและเย็บปิดแผล โอกาสกลับเป็นซ้ำ 20-40%

• Excision + marsupialization: ตัดออกและเปิดแผลให้หายจากด้านล่าง หายช้ากว่าแต่โอกาสกลับเป็นซ้ำเหลือ 5-10%

• Off-midline flap: เทคนิค flap เยื้องออกจากแนวกึ่งกลาง (Karydakis/Limberg) ถือเป็นมาตรฐาน โอกาสกลับเป็นซ้ำน้อยกว่า 5%

• Pit-picking: วิธีแผลเล็ก (minimally invasive) โอกาสกลับเป็นซ้ำ 10-20%

ป้องกันการกลับเป็นซ้ำ — กำจัดขน

การป้องกันการกลับเป็นซ้ำมีความสำคัญมาก เพราะต้นเหตุคือเส้นขนที่มุดเข้าผิวหนัง

• เลเซอร์กำจัดขน: การกำจัดขนด้วยเลเซอร์ (Alexandrite/Nd:YAG) 4-6 ครั้ง ช่วยลดการกลับเป็นซ้ำได้ประมาณ 60% และมีงานวิจัย RCT สนับสนุน

• หลีกเลี่ยงการโกน: การโกนขนไม่ช่วยและอาจเพิ่มปัญหาขนคุด (ingrown hair)

• ดูแลทั่วไป: รักษาความสะอาด ลดน้ำหนัก และหลีกเลี่ยงการนั่งนาน

คำถามที่พบบ่อย

ถ้าไม่อักเสบต้องผ่าตัดไหม? ถ้าไม่มีอาการ (asymptomatic) ไม่จำเป็นต้องผ่าตัด แต่หากกลับเป็นซ้ำมากกว่า 2 ครั้ง ควรพิจารณาผ่าตัดแบบถาวร

เลเซอร์กำจัดขนป้องกันได้จริงไหม? ได้จริง มีหลักฐานทางการแพทย์รองรับ ต้องทำ 4-6 ครั้ง และดูแลต่อเนื่องปีละ 1-2 ครั้ง

โรคขนคุดร่องก้นกลายเป็นมะเร็งได้ไหม? โพรงเรื้อรังที่เป็นนานอาจพัฒนาเป็นมะเร็งชนิด SCC ได้ (ไม่บ่อย) หากมีแผลเรื้อรังหรือก้อนแข็ง (induration) ควรตัดชิ้นเนื้อตรวจ (biopsy)

พักฟื้นนานแค่ไหน? ขึ้นกับวิธีผ่าตัด — pit-picking ประมาณ 1-2 วัน ส่วน flap ประมาณ 2-3 สัปดาห์ และควรหลีกเลี่ยงการนั่งนานในช่วงพักฟื้น

หากคุณมีตุ่มหนอง ฝี หรือโพรงเรื้อรังบริเวณร่องก้นที่กลับเป็นซ้ำ สามารถปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology เพื่อประเมินและวางแผนการรักษาและป้องกันการกลับเป็นซ้ำ โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569