Necrobiosis Lipoidica: ผื่นเหลืองสีน้ำตาลที่หน้าแข้ง — สัญญาณเบาหวานที่ไม่ควรมองข้าม

Necrobiosis Lipoidica (NL) เป็นโรคผิวหนังชนิดที่มีการอักเสบแบบ granulomatous มักพบร่วมกับโรคเบาหวานได้ถึง 60% ของผู้ป่วย ตำแหน่งจำเพาะคือบริเวณหน้าแข้ง (pretibial) ลักษณะเป็นผื่นสีเหลืองอมน้ำตาล ขอบสีม่วงชัดเจน ผิวตรงกลางบางลงจนมองเห็นหลอดเลือดได้ ในบางรายอาจตรวจพบ NL ก่อนได้รับการวินิจฉัยเบาหวาน จึงถือเป็นสัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม และควรตรวจคัดกรองเบาหวานในผู้ป่วยทุกราย

ลักษณะทางคลินิก

รอยโรคของ Necrobiosis Lipoidica มีลักษณะเฉพาะ ดังนี้

• ลักษณะผื่น: เริ่มจากตุ่มสีแดง แล้วค่อย ๆ ขยายเป็นแผ่นปื้น (plaque) ขอบสีม่วงหรือน้ำตาล ตรงกลางผิวบางและซีดจาง

• รายละเอียดผิว: มองเห็นหลอดเลือดฝอย (telangiectasia) ผ่านผิวที่บาง ผิวไม่มีขน (anhidrotic) และอาจรู้สึกชา (hypoesthesia)

• ตำแหน่ง: ประมาณ 90% ของผื่นอยู่ที่หน้าแข้งทั้งสองข้าง

• ภาวะแทรกซ้อน: การแตกเป็นแผลหลังได้รับอุบัติเหตุเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบได้ราว 30% ของผู้ป่วย

การวินิจฉัยและผลชิ้นเนื้อ

การวินิจฉัยอาศัยลักษณะทางคลินิกร่วมกับการตรวจเพิ่มเติม ดังนี้

• ผลชิ้นเนื้อ (Histopathology): การตัดชิ้นเนื้อพบการเสื่อมสลายของคอลลาเจน (necrobiosis) ร่วมกับการอักเสบแบบ granulomatous เรียงตัวเป็นชั้น (palisading) มี plasma cells และการสะสมของไขมัน (lipid deposition) ซึ่งเป็นจุดเด่นที่ช่วยแยกจาก Granuloma Annulare ที่ไม่มีไขมันสะสม

• การตรวจเลือด: ตรวจเบาหวาน (FBS, HbA1c) ตรวจระดับไขมันในเลือด (lipid profile) และประเมินการทำงานของไตและไทรอยด์

การรักษา — ต้องระวังแผลแตก

การรักษามุ่งควบคุมการอักเสบและป้องกันการเกิดแผล โดยมีแนวทางดังนี้ (ควรอยู่ในการดูแลของแพทย์)

• Corticosteroid: สเตียรอยด์ชนิดทาหรือฉีดเฉพาะที่ เป็นตัวเลือกแรก โดยฉีดเฉพาะขอบรอยที่ยังอักเสบ (active) ห้ามฉีดตรงกลางปื้นที่ผิวฝ่อบางแล้ว

• ยาช่วยการไหลเวียน: ยาต้านการเกาะกลุ่มเกล็ดเลือด เช่น Pentoxifylline หรือ ASA อาจช่วยได้ในบางราย

• รายรุนแรง: ในรายที่รุนแรง มีรายงานการใช้ TNF-alpha inhibitor และ JAK inhibitor ซึ่งยังเป็นแนวทางที่กำลังพัฒนา

• การดูแลทั่วไป: หลีกเลี่ยงแสงแดด (photoprotection) มีความสำคัญมาก หากมีแผลติดเชื้อ Pseudomonas ต้องให้ยาปฏิชีวนะ และควบคุมเบาหวานให้ HbA1c น้อยกว่า 7% ซึ่งสำคัญต่อการหายของโรค

คำถามที่พบบ่อย

Necrobiosis Lipoidica หายขาดได้ไหม? รอยโรคมักเป็นเรื้อรัง การรักษาช่วยชะลอการดำเนินโรคและป้องกันการเกิดแผล มากกว่าจะทำให้หายขาดในทันที

ต้องเป็นเบาหวานถึงจะเป็นโรคนี้ไหม? ไม่เสมอไป ประมาณ 40% ของผู้ป่วยไม่มีเบาหวาน แต่ทุกรายควรได้รับการตรวจคัดกรองและติดตามต่อเนื่อง

แผลแตกเสี่ยงมากขนาดไหน? พบได้ประมาณ 30% ของรอยโรค และแผลเรื้อรังมีความเสี่ยงเกิดมะเร็งผิวหนังชนิด squamous cell carcinoma จึงต้องดูแลอย่างใกล้ชิด

ถ่ายรูปไปปรึกษาแพทย์ได้ไหม? ได้ในเบื้องต้น แพทย์สามารถประเมินจากลักษณะรอยที่ชัดเจนได้ แต่การตรวจร่างกายและตรวจเลือดยังจำเป็นเพื่อการวินิจฉัยและวางแผนรักษา

หากพบผื่นสีเหลืองอมน้ำตาลที่หน้าแข้ง โดยเฉพาะในผู้ที่เป็นหรือเสี่ยงเบาหวาน ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังเพื่อวินิจฉัยและตรวจคัดกรองโรคที่เกี่ยวข้อง ปรึกษา Necrobiosis Lipoidica กับแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569