Methotrexate — ยารักษาสะเก็ดเงินรุนแรง Psoriasis — Protocol ขนาด Monitoring ผลข้างเคียง

Methotrexate (MTX) เป็นยากดภูมิคุ้มกันชนิดรับประทานที่ใช้เป็นยาหลักตัวแรกในการรักษาโรคสะเก็ดเงินที่รุนแรง (มีผื่นมากกว่า 10% ของพื้นที่ผิว หรือไม่ตอบสนองต่อยาทา) จุดเด่นคือราคาไม่แพงและได้ผลดี แต่ต้องใช้อย่างระมัดระวังภายใต้การดูแลของแพทย์เฉพาะทาง เพราะต้องติดตามการทำงานของตับและเม็ดเลือดอย่างใกล้ชิด บทความนี้อาจารย์แพทย์เฉพาะทางผิวหนังจะอธิบายขนาดยา ความปลอดภัย และข้อควรระวังที่สำคัญ

ข้อควรระวังที่สำคัญที่สุด

Methotrexate สำหรับโรคผิวหนังต้องรับประทานสัปดาห์ละครั้งเท่านั้น ห้ามรับประทานทุกวันเด็ดขาด เพราะการใช้แบบรายวันทำให้เกิดพิษรุนแรงถึงชีวิตได้ นอกจากนี้ยานี้เป็นอันตรายต่อทารกในครรภ์ (teratogenic) ผู้ที่ใช้ยาทั้งสองฝ่ายจึงควรคุมกำเนิดระหว่างการรักษา

ขนาดยาและประสิทธิภาพ

• ขนาดทดสอบ (test dose): 5-10 มก. รับประทานหรือฉีดใต้ผิวหนัง สัปดาห์ละ 1 ครั้ง

• ขนาดควบคุมอาการ: 7.5-25 มก./สัปดาห์ (โดยทั่วไปไม่เกิน 30 มก.)

• เสริมโฟลิก: Folic acid 5 มก./สัปดาห์ เพื่อลดผลข้างเคียง

• ประสิทธิภาพ: ทำให้ผื่นดีขึ้น 75% (PASI-75) ได้ราว 40% ของผู้ป่วยใน 16 สัปดาห์

• ความคุ้มค่า: ราคาถูกกว่ายาชีวภาพ (biologic) ราว 10-20 เท่า

การติดตามและความปลอดภัย

• ตรวจก่อนเริ่มยา: CBC, การทำงานของตับ (ALT/AST), ครีอะตินิน, ไวรัสตับอักเสบ B/C, HIV, คัดกรองวัณโรค, เอกซเรย์ปอด และทดสอบการตั้งครรภ์

• ตรวจระหว่างใช้ยา: ตรวจ CBC และการทำงานของตับทุก 2-4 สัปดาห์ในช่วงแรก แล้วปรับเป็นทุก 2-3 เดือนเมื่อควบคุมอาการได้

• ผลข้างเคียง: คลื่นไส้ (ลดได้ด้วยโฟลิก) แผลในช่องปาก ไขมันในเลือดสูง ค่าตับขึ้น พิษต่อตับเมื่อสะสมเกิน 1.5 กรัม (ต้องประเมินพังผืดในตับ) และการกดไขกระดูก

• ข้อห้ามและข้อควรเลี่ยง: หญิงตั้งครรภ์ ผู้ที่มีตับผิดปกติ และผู้ที่มีการติดเชื้อรุนแรง และควรงดแอลกอฮอล์อย่างน้อย 24 ชั่วโมงรอบวันที่กินยา

ราคา (2026)

MTX ขนาด 2.5 มก. จำนวน 100 เม็ด ราคาราว 200-400 บาท เมื่อรวมค่าตรวจเลือด (การทำงานของตับและ CBC) รายเดือน ต้นทุนการรักษาโดยรวมอยู่ที่ราว 1,500-3,000 บาทต่อเดือน ซึ่งถูกกว่ายาชีวภาพราว 20-30 เท่า

คำถามที่พบบ่อย

ทำไมห้ามกิน Methotrexate ทุกวัน? เพราะการรักษาโรคผิวหนังใช้ขนาดสัปดาห์ละครั้ง หากกินทุกวันจะเกิดพิษสะสมรุนแรงถึงชีวิตได้ จึงต้องเข้าใจให้ชัดเจนและกินตามที่แพทย์สั่งเท่านั้น

ต้องกินโฟลิกไปทำไม? Folic acid 5 มก./สัปดาห์ช่วยลดผลข้างเคียง เช่น คลื่นไส้และแผลในปาก โดยไม่ลดประสิทธิภาพของยา

ต้องตรวจเลือดบ่อยแค่ไหน? ในช่วงแรกตรวจ CBC และการทำงานของตับทุก 2-4 สัปดาห์ แล้วปรับเป็นทุก 2-3 เดือนเมื่อควบคุมอาการได้ เพื่อเฝ้าระวังพิษต่อตับและไขกระดูก

Methotrexate คุ้มค่ากว่ายาชีวภาพจริงไหม? ในหลายกรณีคุ้มค่า เพราะต้นทุนรวมถูกกว่ายาชีวภาพหลายเท่าและได้ผลดีในผู้ป่วยจำนวนมาก แต่การเลือกยาต้องพิจารณาเป็นรายบุคคลโดยแพทย์

โรคสะเก็ดเงินที่รุนแรงมีทางรักษาที่ได้ผลและควบคุมค่าใช้จ่ายได้ หากต้องการปรึกษาเรื่องการใช้ Methotrexate ควรพบแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569