Granuloma Annulare: ผื่นวงแหวนปริศนาที่ไม่ติดเชื้อ

Granuloma Annulare (GA) หรือ "ผื่นวงแหวน" เป็นโรคผิวหนังชนิด granulomatous ที่ไม่ใช่การติดเชื้อ ผู้ป่วยหลายรายกังวลเพราะผื่นเป็นรูปวงแหวนคล้ายกลากเกลื้อน แต่ความจริงแล้วเป็นคนละโรคกัน สาเหตุของ GA ยังไม่ทราบชัดเจน เชื่อว่าเกี่ยวข้องกับปฏิกิริยาของระบบภูมิคุ้มกันในชั้นผิวหนัง โรคนี้ไม่ติดต่อและไม่ใช่มะเร็ง โดยผื่นจำนวนมากสามารถหายได้เองเมื่อเวลาผ่านไป

Granuloma Annulare เกิดจากอะไร

สาเหตุที่แท้จริงยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด แต่จากข้อมูลทางคลินิกพบว่าเกี่ยวข้องกับปัจจัยต่อไปนี้

• ระบบภูมิคุ้มกัน — เชื่อว่าเป็นปฏิกิริยาของเซลล์ภูมิคุ้มกันต่อเนื้อเยื่อคอลลาเจนในชั้นหนังแท้ ทำให้เกิดการอักเสบแบบ granuloma

• โรคประจำตัว — ชนิดแพร่ทั่วร่างกาย (Generalized GA) มักสัมพันธ์กับเบาหวานหรือไขมันในเลือดสูง จึงเป็นสัญญาณให้ตรวจคัดกรองโรคร่วม

• การกระตุ้นเฉพาะที่ — บางรายผื่นเกิดขึ้นตามรอยที่ผิวหนังถูกกระตุ้น เช่น รอยแมลงกัดหรือรอยแผลเก่า

ชนิดและลักษณะของ Granuloma Annulare

GA แบ่งได้หลายชนิดตามการกระจายและตำแหน่งของผื่น ได้แก่

• Localized GA — พบบ่อยที่สุด เป็นผื่นวงแหวนสีเนื้อถึงแดง ขอบนูน มักพบที่หลังมือ ข้อมือ และเท้า

• Generalized GA — ผื่นกระจายทั่วร่างกาย จำนวนมาก มักสัมพันธ์กับเบาหวานหรือไขมันในเลือดสูง

• Subcutaneous GA — พบในเด็ก ลักษณะเป็นก้อนแข็งใต้ผิวหนังที่คลำได้ มักอยู่บริเวณรอบเบ้าตา ขา และหนังศีรษะ

• Perforating GA — ชนิดที่มีการขับสารออกทางผิวหนังชั้นนอก อาจเห็นเป็นตุ่มที่มีสะเก็ดเล็กตรงกลาง

จุดสังเกตสำคัญคือผื่นของ GA มักไม่คันและไม่เป็นขุยที่ขอบ ซึ่งช่วยแยกจากกลากที่เกิดจากเชื้อรา

การวินิจฉัย Granuloma Annulare

แพทย์ผิวหนังวินิจฉัยจากลักษณะทางคลินิกเป็นหลัก ในรายที่ไม่ชัดเจนอาจตัดชิ้นเนื้อผิวหนัง (skin biopsy) เพื่อตรวจทางพยาธิวิทยา ซึ่งจะพบลักษณะเฉพาะคือการอักเสบแบบ granuloma ที่เรียงตัวล้อมรอบบริเวณคอลลาเจนที่เปลี่ยนแปลง (palisaded pattern) ในรายที่เป็นชนิดแพร่ทั่วร่างกาย แพทย์อาจแนะนำให้ตรวจน้ำตาลและไขมันในเลือดร่วมด้วย

วิธีรักษา Granuloma Annulare

แนวทางการรักษาขึ้นกับชนิดและความรุนแรงของผื่น โดยยึดหลักอนุรักษ์นิยมเป็นอันดับแรก

• การเฝ้าสังเกต — ผื่น Localized GA ส่วนใหญ่หายได้เองภายใน 1-2 ปี จึงเพียงเฝ้าติดตามอาการก็เพียงพอ

• ยาสเตียรอยด์ — ใช้ยาสเตียรอยด์ทาหรือฉีดเข้ารอยโรค (topical/intralesional corticosteroids) เพื่อช่วยให้ผื่นยุบเร็วขึ้น

• Cryotherapy — การจี้ความเย็น (cryotherapy) เหมาะกับผื่นเดี่ยว ๆ ขนาดเล็ก

• Phototherapy — การฉายแสงรักษา (phototherapy) พิจารณาในชนิดแพร่ทั่วร่างกายที่มีผื่นจำนวนมาก

การเลือกวิธีรักษาควรอยู่ภายใต้การประเมินของแพทย์ผิวหนัง เพราะ GA มีแนวโน้มหายเองและการรักษาบางอย่างอาจทิ้งรอยได้

คำถามที่พบบ่อย

Granuloma Annulare อันตรายไหม Granuloma Annulare เป็นโรคผิวหนังชนิดไม่ติดเชื้อและไม่ใช่มะเร็ง โดยตัวโรคเองไม่เป็นอันตรายต่อร่างกาย ผื่นหลายรายหายได้เองภายใน 1-2 ปี อย่างไรก็ตามชนิดแพร่ทั่วร่างกาย (Generalized GA) อาจสัมพันธ์กับเบาหวานหรือไขมันในเลือดสูง จึงควรพบแพทย์เพื่อประเมินและตรวจคัดกรองโรคร่วม

Granuloma Annulare ติดต่อกันได้ไหม ไม่ติดต่อ Granuloma Annulare ไม่ได้เกิดจากเชื้อโรค จึงไม่แพร่จากคนสู่คนผ่านการสัมผัสหรือการอยู่ใกล้ชิด แม้ลักษณะผื่นวงแหวนจะคล้ายกลากเกลื้อนซึ่งเป็นเชื้อรา แต่กลไกการเกิดต่างกันโดยสิ้นเชิง

Granuloma Annulare ต่างจากกลากอย่างไร ผื่นวงแหวนของ Granuloma Annulare มักเป็นตุ่มแข็งสีเนื้อถึงแดง ขอบนูนเรียบ ผิวด้านบนไม่เป็นขุยและมักไม่คัน ต่างจากกลาก (เชื้อรา) ที่ขอบผื่นมักเป็นขุยและมีอาการคัน การแยกที่ชัดเจนต้องอาศัยการตรวจโดยแพทย์และบางครั้งต้องตัดชิ้นเนื้อ

Granuloma Annulare รักษาหายไหม ผื่น Localized GA ส่วนใหญ่หายได้เองภายใน 1-2 ปีโดยไม่ต้องรักษา หากต้องการเร่งให้ยุบเร็วขึ้นหรือมีผื่นจำนวนมาก แพทย์อาจใช้ยาสเตียรอยด์ทาหรือฉีดเฉพาะจุด การจี้ความเย็น (cryotherapy) หรือการฉายแสง (phototherapy) สำหรับชนิดแพร่ทั่วร่างกาย

หากคุณมีผื่นวงแหวนที่ไม่หายหรือไม่แน่ใจว่าเป็นกลากหรือ Granuloma Annulare ควรได้รับการตรวจวินิจฉัยที่ถูกต้อง ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm เพื่อรับการประเมินและวางแผนการดูแลที่เหมาะสม

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569