Atypical (Dysplastic) Nevi: ไฝที่ผิดปกติ ติดตามด้วย ABCDE + Dermoscopy

Atypical nevi หรือ Dysplastic nevi คือไฝที่มีลักษณะไม่ปกติทางคลินิก มักมีขนาดตั้งแต่ 5 มม. ขึ้นไป ขอบไม่เรียบ และสีมีหลายเฉดไม่สม่ำเสมอ ไฝกลุ่มนี้จัดเป็นตัวบ่งชี้ (marker) ความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา ผู้ที่มีไฝผิดปกติตั้งแต่ 5 จุดขึ้นไปมีความเสี่ยงต่อเมลาโนมาสูงขึ้นราว 6 เท่า และหากมีประวัติครอบครัวเป็นเมลาโนมาร่วมด้วย อาจจัดอยู่ในกลุ่ม FAMMS (Familial Atypical Multiple Mole Melanoma Syndrome) ซึ่งสัมพันธ์กับการกลายพันธุ์ของยีน CDKN2A การรู้จักสังเกตและติดตามไฝอย่างถูกวิธีจึงช่วยตรวจพบความผิดปกติได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ

กฎ ABCDE และลักษณะไฝผิดปกติ

การสังเกตไฝเบื้องต้นด้วยตนเองใช้หลัก ABCDE ซึ่งเป็นแนวทางที่แพทย์แนะนำ ดังนี้

• A: Asymmetry คือ ไฝไม่สมมาตร แบ่งครึ่งแล้วสองข้างไม่เหมือนกัน

• B: Border คือ ขอบไม่เรียบ ขรุขระ หรือหยัก

• C: Color คือ สีไม่สม่ำเสมอ มีหลายเฉด

• D: Diameter คือ เส้นผ่านศูนย์กลางมากกว่า 6 มม.

• E: Evolution คือ มีการเปลี่ยนแปลงของขนาด สี หรือรูปร่าง

หากพบ 1 ข้อขึ้นไปควรส่องกล้อง dermoscopy และหากพบตั้งแต่ 3 ข้อขึ้นไปควรพิจารณาตัดชิ้นเนื้อ ลักษณะทางคลินิกของไฝผิดปกติที่พบบ่อย ได้แก่ รูปคล้ายไข่ดาว (fried-egg) ตรงกลางสีน้ำตาลอ่อนล้อมด้วยเม็ดสีเข้ม และผิวสัมผัสขรุขระ

การติดตามด้วยภาพถ่ายทั้งตัวและ Dermoscopy

สำหรับผู้ที่มีไฝผิดปกติหลายจุด การติดตามอย่างเป็นระบบช่วยจับการเปลี่ยนแปลงได้แม่นยำ

• Full body photography: ถ่ายภาพผิวทั้งตัวไว้เป็นภาพเริ่มต้น (baseline) เพื่อใช้เปรียบเทียบ

• Sequential dermoscopy: ส่องกล้อง dermoscopy ไฝที่สงสัยทุก 6-12 เดือน (กลุ่มเสี่ยงสูงทำถี่ขึ้น)

• สัญญาณเตือน: หากพบไฝเปลี่ยนแปลงตั้งแต่ 1 มม. หรือมีไฝใหม่ ควรตัดชิ้นเนื้อทันที

เมื่อไรต้องตัดไฝออก (Excision)

การตัดไฝออกพิจารณาตามผลชิ้นเนื้อและระดับความผิดปกติ (dysplasia)

• ระดับเล็กน้อย: Mild dysplasia ไม่จำเป็นต้องตัดซ้ำหากขอบตัดสะอาด

• ระดับปานกลางถึงมาก: Moderate to severe dysplasia แนะนำตัดซ้ำโดยเว้นขอบ 2-5 มม.

• ระดับรุนแรง: Severe dysplasia แนะนำตัดซ้ำเว้นขอบ 5 มม. เช่นเดียวกับ melanoma in situ

• การดูแลระยะยาว: ควรหลีกเลี่ยงแสงแดด ตรวจผิวทั้งตัวทุก 6 เดือน และตรวจยีน CDKN2A หากมีประวัติครอบครัว

คำถามที่พบบ่อย

ไฝผิดปกติต้องตัดออกทั้งหมดไหม? ไม่จำเป็น ตัดเฉพาะตัวที่มีลักษณะผิดปกติ ส่วนไฝที่ไม่มีปัญหาสามารถติดตามด้วย sequential dermoscopy ได้

Full-body photography จำเป็นทุกคนไหม? ไม่ จำเป็นสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงสูง เช่น มีไฝผิดปกติตั้งแต่ 5 จุด, กลุ่ม FAMMS, มีประวัติเมลาโนมา หรือผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง

ไฝที่ตัดออกแล้วจะขึ้นซ้ำไหม? หากตัดโดยเว้นขอบพอ มักไม่ขึ้นซ้ำ (ราว 5%) แต่ต้องแยกลักษณะ recurrent nevus จากเมลาโนมาเสมอ

คนไทยมีความเสี่ยงเมลาโนมาสูงไหม? ต่ำกว่าคนผิวขาว แต่ชนิด acral lentiginous melanoma ที่ฝ่ามือ ฝ่าเท้า และเล็บ พบบ่อยในคนเอเชีย จึงควรตรวจไฝตามจุดเหล่านี้เป็นพิเศษ

หากคุณมีไฝที่ขอบไม่เรียบ สีไม่สม่ำเสมอ หรือมีการเปลี่ยนแปลง ควรได้รับการตรวจด้วย dermoscopy โดยผู้เชี่ยวชาญ แนะนำปรึกษาแพทย์เฉพาะทางผิวหนังที่ Siam Dermatology โทร 061-448-7000 หรือ LINE @siamderm

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 16 กรกฎาคม 2569