โรคงูสวัด (Herpes Zoster): อาการ สาเหตุ และการรักษา

โรคงูสวัด (Herpes Zoster) หรือที่รู้จักกันในชื่อ Shingles เป็นโรคผิวหนังที่เกิดจากไวรัส Varicella-Zoster (VZV) ชนิดเดียวกับที่ก่อโรคอีสุกอีใส (Chickenpox) หลังจากหายจากอีสุกอีใสแล้ว ไวรัสจะซ่อนตัวอยู่ในปมประสาทและสามารถกลับมากำเริบได้เมื่อภูมิคุ้มกันลดลง พบได้ประมาณ 1 ใน 3 คนตลอดช่วงชีวิต

โรคงูสวัดเกิดขึ้นได้อย่างไร?

เมื่อเราเป็นอีสุกอีใสในวัยเด็กและหายแล้ว ไวรัส VZV ยังคงซ่อนอยู่ในปมประสาทรับความรู้สึก (Dorsal Root Ganglia) ตลอดชีวิต ภายใต้สภาวะปกติ ระบบภูมิคุ้มกันจะควบคุมไม่ให้ไวรัสขยายพันธุ์ แต่เมื่อภูมิคุ้มกันลดลง ไวรัสจะตื่นตัวและเดินทางไปตามเส้นประสาทไปสู่ผิวหนัง ทำให้เกิดผื่นและอาการเจ็บปวดอย่างรุนแรง

ปัจจัยเสี่ยงและกลุ่มที่ควรระวัง

กลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดงูสวัด ได้แก่ ผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป (ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นตามอายุ) ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ป่วยมะเร็ง HIV/AIDS ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ ผู้ที่ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน และผู้ที่มีความเครียดสูงหรือพักผ่อนไม่เพียงพอ

อาการและระยะของโรคงูสวัด

โรคงูสวัดมี 3 ระยะ ดังนี้:

ระยะก่อนผื่น (Prodromal Phase): ปวด แสบ คัน หรือชาบริเวณผิวหนังก่อนผื่นขึ้น 1-5 วัน อาจมีไข้ต่ำ ปวดศีรษะ และอ่อนเพลียร่วมด้วย

ระยะผื่นขึ้น (Active Phase): ผื่นแดงขึ้นพร้อมตุ่มน้ำใส เรียงเป็นแถวตามแนวเส้นประสาท (Dermatomal Distribution) ส่วนใหญ่ขึ้นข้างเดียวของร่างกาย ตุ่มน้ำจะแตกและตกสะเก็ดใน 7-10 วัน อาการปวดอาจรุนแรงมาก

ภาวะแทรกซ้อน: ภาวะที่น่ากังวลที่สุดคือ Post-Herpetic Neuralgia (PHN) ซึ่งเป็นอาการปวดแสบร้อนที่คงอยู่นานหลังผื่นหาย บางรายปวดนานเป็นเดือนหรือเป็นปี พบในผู้สูงอายุบ่อยกว่า นอกจากนี้อาจมีภาวะแทรกซ้อนที่ตา (Herpes Zoster Ophthalmicus) ซึ่งอาจกระทบการมองเห็น

การรักษาโรคงูสวัด

ควรเริ่มการรักษาโดยเร็วที่สุด โดยเฉพาะภายใน 72 ชั่วโมงหลังผื่นขึ้น เพื่อให้ได้ผลดีที่สุด การรักษาประกอบด้วย ยาต้านไวรัส (Antiviral) เช่น Acyclovir, Valacyclovir หรือ Famciclovir เพื่อลดความรุนแรงและระยะเวลาของโรค, ยาแก้ปวด ตั้งแต่ยาแก้ปวดทั่วไปจนถึงยาต้านการชัก (Gabapentin/Pregabalin) สำหรับ PHN, ยาทาบรรเทาอาการ และการดูแลแผล

วัคซีนป้องกันงูสวัด

วัคซีนงูสวัด (Shingrix) มีประสิทธิภาพสูงกว่า 90% ในการป้องกันโรค แนะนำสำหรับผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป แม้เคยเป็นงูสวัดมาแล้ว ปรึกษาแพทย์เพื่อรับวัคซีนได้ที่ Siam Dermatology สมุทรปราการและกรุงเทพฯ โทร. 061 448 7000

เอกสารอ้างอิง

1. Dworkin RH, et al. (2007). Recommendations for the management of herpes zoster. Clinical Infectious Diseases, 44(Suppl 1), S1-S26.

2. Kawai K, et al. (2014). The medical impact of varicella-zoster virus. Pathogens and Disease, 70(2), 32-37.

3. Johnson RW, Rice AS. (2014). Postherpetic neuralgia. New England Journal of Medicine, 371(16), 1526-1533.

4. Oxman MN, et al. (2005). A vaccine to prevent herpes zoster and postherpetic neuralgia in older adults. New England Journal of Medicine, 352(22), 2271-2284.

5. World Health Organization (WHO). Herpes zoster vaccines. who.int