คันตามตัวตอนกลางคืน เกิดจากอะไร แบบไหนแค่ผิวแห้ง แบบไหนคือสัญญาณโรค

คันตามตัวตอนกลางคืน คืออาการคันที่รุนแรงขึ้นในช่วงหัวค่ำถึงกลางดึก บางคนคันจนหลับยากหรือสะดุ้งตื่น สาเหตุมีตั้งแต่เรื่องธรรมดาอย่างผิวแห้ง ไปจนถึงสัญญาณของโรคภายในที่ต้องตรวจเพิ่ม บทความนี้จะช่วยให้คุณแยกได้ว่าอาการคันของคุณอยู่กลุ่มไหน และเมื่อไรที่ควรพบแพทย์เฉพาะทางผิวหนัง

อาการคันตอนกลางคืนเป็นเรื่องที่พบได้บ่อยในห้องตรวจ และคนไข้ส่วนใหญ่กังวลเหมือนกันว่า "แค่ผิวแห้ง หรือเป็นอะไรที่ร้ายแรงกว่านั้น" คำตอบไม่ได้มีแบบเดียว เพราะคำว่า "คัน" คืออาการ ไม่ใช่โรค การจะรู้ต้นเหตุที่แท้จริงต้องดูรายละเอียด เช่น มีผื่นหรือไม่ คันตรงไหน คนในบ้านคันด้วยไหม และมีอาการอื่นร่วมหรือเปล่า

ทำไมถึงคันมากขึ้น "ตอนกลางคืน" โดยเฉพาะ

หลายคนสังเกตว่าตอนกลางวันแทบไม่รู้สึกอะไร แต่พอถึงเวลานอนกลับคันขึ้นมา นี่ไม่ใช่เรื่องบังเอิญหรือจินตนาการ แต่มีคำอธิบายทางสรีรวิทยาชัดเจน เรียกว่าการเปลี่ยนแปลงตามนาฬิกาชีวภาพ (circadian rhythm) ในช่วงกลางคืน:

• อุณหภูมิแกนกลางร่างกายสูงขึ้นเล็กน้อยและหลอดเลือดผิวขยายตัว ทำให้ผิวอุ่นขึ้นและกระตุ้นปลายประสาทรับความคันได้ง่ายขึ้น

• ผิวสูญเสียน้ำ (TEWL) มากขึ้นตอนกลางคืน ผิวจึงแห้งและไวต่อการคันกว่าเดิม ยิ่งเปิดแอร์หรืออากาศแห้งก็ยิ่งชัด

• ฮอร์โมนคอร์ติซอลซึ่งช่วยกดการอักเสบลดต่ำสุดในช่วงดึก ทำให้สารที่กระตุ้นอาการคัน เช่น ไซโตไคน์และฮีสตามีน ออกฤทธิ์ได้เต็มที่

• สิ่งเร้าตอนกลางวันหายไป ไม่มีงาน ไม่มีจอ ไม่มีเสียง สมองจึงหันมารับรู้อาการคันที่จริง ๆ มีอยู่แล้วได้ชัดขึ้น

กลไกเหล่านี้อธิบายว่าทำไม "ผิวแห้ง" ธรรมดาถึงคันตอนกลางคืนได้ แต่ในขณะเดียวกัน อาการคันตอนกลางคืนก็เป็นลักษณะเด่นของบางโรคเช่นกัน เช่น หิด และโรคตับ จุดสำคัญจึงอยู่ที่การแยกให้ออก

คันตอนกลางคืน แบบมีผื่น กับ ไม่มีผื่น ต่างกันอย่างไร

คำถามแรกที่แพทย์ผิวหนังจะถามคือ "คันแล้วมีผื่นหรือรอยโรคขึ้นไหม" เพราะคำตอบนี้แบ่งทางเดินของการวินิจฉัยออกเป็นสองสายหลัก:

• คันแบบมีผื่นหรือรอยโรค เช่น ตุ่ม ปื้นแดง ขุย ตุ่มน้ำ มักหมายความว่า "ผิวหนังเอง" เป็นต้นเหตุ เช่น หิด ผิวแห้ง ลมพิษ ผื่นภูมิแพ้ หรือแมลงกัด

• คันแบบไม่มีผื่น (คันยุบยิบ เกาแล้วไม่มีอะไรขึ้น) โดยเฉพาะถ้าเป็นเรื้อรังและทั่วตัว เป็นกลุ่มที่ต้องระวังมากขึ้น เพราะอาจเป็นสัญญาณของโรคภายใน แม้ผิวจะดูปกติก็ตาม

ข้อควรระวังคือ การเกาแรง ๆ อาจทำให้ผิวที่เดิมไม่มีผื่นเกิดรอยถลอก รอยแดง หรือผิวหนาขึ้นตามมาได้ ทำให้ดูเหมือนมีผื่นทั้งที่ต้นเหตุจริงไม่ใช่โรคผิวหนัง ดังนั้นการเล่าประวัติให้ละเอียดจึงสำคัญกว่าการดูผิวเพียงอย่างเดียว

5 สาเหตุที่ "ผิวหนังเป็นต้นเหตุ" (มักมีผื่นหรือรอยโรค)

หิด (Scabies) — สาเหตุที่พบบ่อยและมักถูกมองข้าม

หิดเป็นโรคที่เกิดจากตัวไรตัวเล็กมากไชอยู่ใต้ผิวหนัง และเป็นหนึ่งในสาเหตุอันดับต้น ๆ ของอาการคันตอนกลางคืนที่คนไข้มักไม่ทันคิดถึง ลักษณะเด่นที่ช่วยให้นึกถึงหิด ได้แก่:

• คันรุนแรงมากในเวลากลางคืน เพราะตัวไรจะเคลื่อนไหวและไชผิวมากขึ้นตอนกลางคืน

• ตำแหน่งเฉพาะ เช่น ซอกนิ้วมือ ข้อมือด้านใน ฝ่ามือ รักแร้ รอบสะดือ เอว และอวัยวะเพศ

• รอยโรคที่ฝ่ามือและฝ่าเท้า พบได้ และเป็นลักษณะที่พบบ่อยเป็นพิเศษในทารกและเด็กเล็ก รวมถึงในหิดชนิดสะเก็ดหนา (crusted scabies) ซึ่งมักเกิดในผู้สูงอายุหรือผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ

• คนในบ้านหรือคนใกล้ชิดคันพร้อม ๆ กัน เพราะหิดติดต่อทางการสัมผัสใกล้ชิด

หิดเป็นสาเหตุที่ "รักษาให้หายได้" แต่ต้องรักษาให้ถูกวิธี หลักการคือใช้ยาทาฆ่าตัวไร เช่น เพอร์เมทริน 5% (permethrin) ทาทั่วตัวตั้งแต่คอลงมา โดยต้องทาให้ทั่วรวมถึงซอกนิ้วมือและฝ่ามือด้วย แล้วทาซ้ำอีกครั้งตามที่แพทย์กำหนด ทั้งนี้แพทย์เป็นผู้กำหนดขนาดและระยะเวลา และที่สำคัญคือ ต้องรักษาทุกคนในบ้านพร้อมกันแม้บางคนยังไม่คัน พร้อมซักผ้าปูที่นอนและเสื้อผ้าด้วยน้ำร้อน มิฉะนั้นจะติดกลับไปมาไม่จบ

ผิวแห้ง (Xerosis)

ผิวแห้งเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของอาการคันตอนกลางคืนแบบทั่วไป โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ คนที่อยู่ห้องแอร์ อาบน้ำอุ่นจัด หรือใช้สบู่ที่ทำให้ผิวแห้ง ผิวจะดูเป็นขุยละเอียด ตึง และคันแบบยุบยิบ อาการมักดีขึ้นชัดเจนเมื่อทามอยส์เจอไรเซอร์สม่ำเสมอ หากดูแลผิวเต็มที่แล้วยังคันไม่หาย ควรมองหาสาเหตุอื่นเพิ่ม

ลมพิษกลางคืน (Urticaria)

ลมพิษคือผื่นนูนแดงคล้ายโดนตำแยหรือยุงกัด คันมาก และมีลักษณะเฉพาะคือ ผื่นแต่ละจุดมักยุบหายไปเองภายใน 24 ชั่วโมงแล้วไปขึ้นที่ใหม่ บางคนเป็นเฉพาะช่วงกลางคืนหรือหลังอาบน้ำอุ่น หากผื่นลมพิษเป็นต่อเนื่องเกิน 6 สัปดาห์ จัดเป็นลมพิษเรื้อรัง ควรพบแพทย์เพื่อประเมินและวางแผนการรักษา

ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง (Atopic dermatitis)

ผื่นภูมิแพ้ผิวหนังมักมีผิวแห้งเป็นทุน คันมากโดยเฉพาะตอนกลางคืน และขึ้นตามข้อพับ เช่น ข้อศอกด้านใน ข้อพับเข่า และคอ มักมีประวัติภูมิแพ้ในตัวเองหรือครอบครัว การเกาเรื้อรังทำให้ผิวหนาและคล้ำเป็นปื้น การควบคุมต้องอาศัยการดูแลผิวร่วมกับยาลดการอักเสบตามที่แพทย์แนะนำ

แมลงกัด ไรฝุ่น และเรือด

ตัวเรือดในที่นอน ไรฝุ่น และแมลงบางชนิดมักออกหากินตอนกลางคืน จึงทำให้คันเป็นตุ่มแดงตอนเข้านอน โดยเฉพาะบริเวณที่ผิวสัมผัสกับเครื่องนอน ข้อสังเกตคือมักเป็นตุ่มเรียงเป็นแนวหรือเป็นกลุ่มตามส่วนที่โผล่พ้นผ้าห่ม การทำความสะอาดที่นอนและสิ่งแวดล้อมช่วยได้มาก

คันฝ่ามือตอนกลางคืน เกิดจากอะไร — 6 สาเหตุที่ต้องแยกให้ออก

อาการ คันฝ่ามือตอนกลางคืน ไม่เหมือนอาการคันทั่วตัว เพราะผิวหนังบริเวณฝ่ามือมีลักษณะเฉพาะ คือชั้นหนังกำพร้าหนากว่าที่อื่นมาก ไม่มีต่อมไขมัน แต่มีต่อมเหงื่อหนาแน่น และต้องสัมผัสน้ำ สบู่ และสารเคมีตลอดทั้งวัน ทำให้รายชื่อโรคที่ต้องนึกถึงเมื่อคันเฉพาะที่ฝ่ามือแตกต่างจากการคันทั้งตัวอย่างชัดเจน ต่อไปนี้คือ 6 สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดที่แพทย์ผิวหนังจะแยกก่อนเสมอ

1. ผื่นผิวหนังอักเสบตุ่มน้ำที่ฝ่ามือ (Dyshidrotic eczema / Pompholyx)

นี่คือสาเหตุที่เป็นลักษณะเฉพาะของฝ่ามือมากที่สุด และเป็นโรคที่คนไข้มักเข้าใจผิดว่าเป็น "เชื้อรา" หรือ "แพ้อาหาร" ลักษณะเด่นคือ ตุ่มน้ำใสขนาดเล็กที่ฝังลึกอยู่ในเนื้อผิว มองดูคล้ายเม็ดสาคู (tapioca-like vesicles) ขึ้นที่ฝ่ามือ ด้านข้างของนิ้วมือ และบางครั้งที่ฝ่าเท้า ตุ่มเหล่านี้ไม่แตกง่ายเพราะผิวฝ่ามือหนา และมักคันรุนแรงมากจนรบกวนการนอน

อาการมักเป็นเป็นรอบ ๆ กำเริบแล้วสงบ หลังตุ่มน้ำยุบผิวจะลอกเป็นแผ่นและอาจแตกเป็นร่องเจ็บ ปัจจัยกระตุ้นที่พบบ่อยได้แก่ ความเครียด เหงื่อออกมาก อากาศร้อนชื้น การสัมผัสน้ำและผงซักฟอกบ่อย และในบางรายสัมพันธ์กับการแพ้สัมผัสโลหะ เช่น นิกเกิล การรักษาหลักคือการลดการอักเสบร่วมกับการฟื้นเกราะผิวและหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น โดย แพทย์เป็นผู้กำหนดขนาดและระยะเวลา ของยาที่ใช้ เพราะผิวฝ่ามือหนาและตอบสนองต่อยาต่างจากผิวบริเวณอื่น

2. หิดที่ฝ่ามือและซอกนิ้วมือ (Scabies)

หิดต้องนึกถึงเสมอเมื่อคันฝ่ามือและมือตอนกลางคืน ตำแหน่งคลาสสิกคือซอกนิ้วมือและข้อมือด้านใน แต่ รอยโรคที่ฝ่ามือเองก็พบได้ และพบบ่อยเป็นพิเศษในทารกและเด็กเล็ก รวมถึงในหิดชนิดสะเก็ดหนา (crusted scabies) ซึ่งฝ่ามือและฝ่าเท้าจะหนาตัวเป็นสะเก็ดและมีตัวไรจำนวนมหาศาล จึงติดต่อได้ง่ายผิดปกติ

สัญญาณที่ช่วยยืนยันคือคันหนักตอนกลางคืนตามจังหวะการเคลื่อนไหวของตัวไร และมีคนในบ้านคันพร้อมกัน หากสงสัยหิด ต้องรักษาทุกคนในบ้านพร้อมกันและทายาให้ทั่วรวมถึงฝ่ามือและซอกนิ้ว โดยแพทย์เป็นผู้กำหนดขนาดและระยะเวลา

3. ผื่นระคายสัมผัสและผื่นแพ้สัมผัสที่มือ (Hand eczema / Contact dermatitis)

เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของอาการคันและผิวลอกที่ฝ่ามือในกลุ่มคนวัยทำงาน แบ่งเป็นสองแบบ คือแบบระคายเคือง (irritant) ซึ่งเกิดจากการสัมผัสน้ำ สบู่ ผงซักฟอก น้ำยาทำความสะอาด หรือการล้างมือบ่อยมาก และแบบแพ้สัมผัส (allergic) ซึ่งเกิดจากการแพ้สารบางอย่าง เช่น น้ำยาง (latex) ในถุงมือ สารกันเสียในครีม หรือโลหะ

กลุ่มอาชีพที่พบบ่อยได้แก่ บุคลากรทางการแพทย์ พ่อครัวแม่ครัว ช่างทำผม พนักงานทำความสะอาด และผู้ที่ต้องใส่ถุงมือยางเป็นเวลานาน ลักษณะผื่นคือแดง แห้ง ลอก แตกเป็นร่อง และคัน โดยมักคันมากขึ้นตอนกลางคืนหลังผิวถูกทำร้ายมาทั้งวัน การรักษาที่ได้ผลจริงต้องเริ่มจากการหาและเลี่ยงสิ่งกระตุ้น ร่วมกับการใช้ครีมบำรุงฟื้นเกราะผิวอย่างสม่ำเสมอ ในรายที่สงสัยการแพ้สัมผัส แพทย์อาจพิจารณาทำการทดสอบภูมิแพ้ทางผิวหนังชนิดแปะ (patch test)

4. คันฝ่ามือฝ่าเท้าจากโรคตับและท่อน้ำดี (Cholestatic itch)

นี่คือสาเหตุที่สำคัญที่สุดในแง่ความปลอดภัย เพราะเป็นสัญญาณของโรคภายในที่ต้องตรวจเพิ่ม เมื่อทางเดินน้ำดีอุดตันหรือตับทำงานผิดปกติ สารบางอย่างจะคั่งในกระแสเลือดและกระตุ้นอาการคัน ลักษณะที่เป็นเอกลักษณ์คือ คันเด่นที่ฝ่ามือและฝ่าเท้า โดยที่ผิวหนังดูปกติไม่มีผื่น และอาการรุนแรงขึ้นชัดเจนในเวลากลางคืน ผู้ป่วยมักบอกว่าอยากเกาลึกถึงเนื้อแต่เกาเท่าไรก็ไม่หายคัน

สัญญาณเตือนที่ต้องพบแพทย์: คันฝ่ามือและฝ่าเท้าร่วมกับปัสสาวะสีเข้ม อุจจาระสีซีด หรือตัวและตาเหลือง ควรพบแพทย์เพื่อตรวจการทำงานของตับและทางเดินน้ำดี

ภาวะนี้พบได้ทั้งในโรคตับเรื้อรัง ท่อน้ำดีอุดตัน และภาวะคั่งน้ำดีในหญิงตั้งครรภ์ (intrahepatic cholestasis of pregnancy) ซึ่งในกลุ่มหลังนี้ อาการคันฝ่ามือฝ่าเท้าตอนกลางคืนในช่วงไตรมาสที่สามถือเป็นสัญญาณที่ต้องรีบแจ้งแพทย์ที่ดูแลการตั้งครรภ์ทันที เพราะมีผลต่อทารกในครรภ์

5. สะเก็ดเงินที่ฝ่ามือ (Palmar psoriasis)

สะเก็ดเงินที่ลงเฉพาะฝ่ามือและฝ่าเท้า (palmoplantar psoriasis) มีหน้าตาต่างจากสะเก็ดเงินตามลำตัว คือเป็นปื้นแดงหนา มีขุยหนาแน่น ผิวแตกเป็นร่องลึกและเจ็บ มักเป็นทั้งสองข้างค่อนข้างสมมาตร อาการคันมีได้แต่มักเด่นเรื่องความเจ็บและผิวแตกมากกว่า จุดที่ช่วยแยกคือการมองหารอยโรคที่อื่นร่วมด้วย เช่น หนังศีรษะ ข้อศอก เข่า และการเปลี่ยนแปลงของเล็บ เช่น เล็บเป็นหลุมหรือเล็บร่อน

6. เชื้อราที่ฝ่ามือ (Tinea manuum)

เชื้อราที่ฝ่ามือมีลักษณะที่ช่วยแยกได้ค่อนข้างดี คือ มักเป็นที่มือข้างเดียว ผิวฝ่ามือแห้งลอกเป็นขุยละเอียดเน้นตามร่องฝ่ามือ และมักพบร่วมกับเชื้อราที่เท้าทั้งสองข้าง (เรียกรูปแบบนี้ว่า two feet–one hand syndrome) อาการคันมักไม่รุนแรงเท่าผื่นตุ่มน้ำ การวินิจฉัยที่ถูกต้องต้องขูดผิวตรวจหาเชื้อรา เพราะถ้าวินิจฉัยผิดแล้วทายาสเตียรอยด์ลงไป เชื้อราจะลามและหน้าตาเปลี่ยนจนวินิจฉัยยากขึ้น

ทำไมคันฝ่ามือถึงเป็นหนักขึ้นตอนกลางคืน

กลไกเดียวกับอาการคันทั่วตัวก็มีผลกับฝ่ามือ คือช่วงกลางคืนอุณหภูมิผิวสูงขึ้นและหลอดเลือดขยายตัว ระดับคอร์ติซอลที่ช่วยกดการอักเสบลดต่ำลง และเมื่อไม่มีสิ่งเร้าระหว่างวันมาดึงความสนใจ สมองจึงรับรู้อาการคันได้ชัดขึ้น นอกจากนี้ยังมีปัจจัยเฉพาะของฝ่ามืออีกสองข้อ

• ฝ่ามือถูกใช้งานและสัมผัสสารระคายเคืองมาทั้งวัน เกราะผิวจึงเสียหายสะสมและแสดงอาการชัดที่สุดตอนกลางคืน โดยเฉพาะในคนที่ต้องล้างมือหรือใส่ถุงมือบ่อย

• ตัวไรหิดเคลื่อนไหวมากขึ้นตอนกลางคืน หากต้นเหตุคือหิดที่มือและซอกนิ้ว อาการคันจะพุ่งสูงในช่วงเข้านอนอย่างชัดเจน

ตารางแยกโรค — คันฝ่ามือตอนกลางคืนแบบไหน นึกถึงอะไร

ตารางนี้ใช้เพื่อช่วยตั้งข้อสังเกตเบื้องต้นเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนการตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์ได้

คัน "ไม่มีผื่น" ตอนกลางคืน อาจเป็นสัญญาณของโรคภายใน

หากคุณคันทั่วตัวแบบเรื้อรัง ผิวดูปกติไม่มีผื่นชัดเจน และดูแลผิวอย่างดีแล้วยังไม่ดีขึ้น กลุ่มนี้คือกลุ่มที่แพทย์จะพิจารณาโรคภายในร่วมด้วย ไม่ใช่เพื่อให้ตกใจ แต่เพราะบางภาวะรักษาได้ผลดีเมื่อพบต้นเหตุ

โรคตับและท่อน้ำดีอุดตัน (Cholestatic itch)

เมื่อทางเดินน้ำดีอุดตันหรือตับทำงานผิดปกติ สารบางอย่างจะคั่งในกระแสเลือดและกระตุ้นอาการคัน ลักษณะเด่นคือ คันทั่วตัวโดยไม่มีผื่น มักคันเด่นที่ฝ่ามือและฝ่าเท้า และรุนแรงขึ้นในเวลากลางคืน สัญญาณที่ต้องระวังร่วมด้วยคือตัวหรือตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม อุจจาระสีซีด และอ่อนเพลีย หากมีอาการเหล่านี้ควรตรวจการทำงานของตับ

โรคไตวายเรื้อรัง (Uremic pruritus)

ผู้ที่มีการทำงานของไตเสื่อมลง โดยเฉพาะผู้ที่ฟอกไต อาจมีอาการคันทั่วตัวเรื้อรังโดยไม่มีผื่น อาการนี้พบได้บ่อยและมักรบกวนการนอน การควบคุมต้องอาศัยการดูแลโรคไตร่วมกับแนวทางเฉพาะจากแพทย์

ต่อมไทรอยด์และเบาหวาน

ทั้งภาวะไทรอยด์ทำงานมากหรือน้อยเกินไป และโรคเบาหวานที่คุมน้ำตาลได้ไม่ดี ล้วนสัมพันธ์กับอาการคันได้ ในเบาหวานอาการคันมักเกิดจากผิวแห้งและปลายประสาทเสื่อม ทำให้รู้สึกคันยุบยิบ การควบคุมโรคต้นเหตุจะช่วยให้อาการคันดีขึ้น

มะเร็งต่อมน้ำเหลืองและภาวะเลือดข้น

อาการคันเรื้อรังทั่วตัวโดยไม่มีผื่น เป็นหนึ่งในอาการที่อาจพบได้ในมะเร็งต่อมน้ำเหลืองบางชนิด รวมถึงมะเร็งต่อมน้ำเหลืองที่ผิวหนัง (CTCL) ส่วนภาวะเลือดข้น (polycythemia) มีลักษณะเฉพาะคือ คันมากหลังสัมผัสน้ำหรืออาบน้ำอุ่น อาการเหล่านี้พบไม่บ่อย แต่เป็นเหตุผลว่าทำไมอาการคันเรื้อรังที่หาสาเหตุไม่พบจึงควรได้รับการตรวจประเมินอย่างจริงจัง โดยเฉพาะเมื่อมีน้ำหนักลด ไข้ เหงื่อออกกลางคืน หรือต่อมน้ำเหลืองโตร่วมด้วย

การขาดธาตุเหล็ก

ภาวะขาดธาตุเหล็ก แม้ยังไม่ถึงขั้นโลหิตจางชัดเจน ก็อาจทำให้เกิดอาการคันทั่วตัวได้ในบางราย มักพบร่วมกับอาการอ่อนเพลีย เล็บเปราะ หรือผมร่วง การตรวจเลือดจะช่วยยืนยัน และมักดีขึ้นเมื่อได้รับธาตุเหล็กทดแทน

ตารางสรุป — คันแบบไหน นึกถึงอะไร

ตารางนี้เป็นเพียงแนวทางเบื้องต้นเพื่อช่วยตั้งข้อสังเกต ไม่ใช่การวินิจฉัยด้วยตัวเอง การวินิจฉัยที่ถูกต้องต้องอาศัยการตรวจโดยแพทย์

สัญญาณอันตราย ควรพบแพทย์เมื่อไร

ควรพบแพทย์เฉพาะทางผิวหนังหรือแพทย์ หากอาการคันตอนกลางคืนของคุณมีลักษณะใดลักษณะหนึ่งต่อไปนี้:

• คันทั่วตัวโดยไม่มีผื่น และเป็นเรื้อรังนานเกิน 2–6 สัปดาห์ ทั้งที่ดูแลผิวอย่างดีแล้ว

• มีอาการทั่วร่างกายร่วมด้วย เช่น น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ ไข้ เหงื่อออกมากตอนกลางคืน หรืออ่อนเพลียผิดปกติ

• ตัวหรือตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม ซึ่งบ่งชี้ปัญหาตับหรือท่อน้ำดี

• คันฝ่ามือและฝ่าเท้าร่วมกับปัสสาวะสีเข้ม อุจจาระสีซีด หรือตัวและตาเหลือง ควรพบแพทย์เพื่อตรวจการทำงานของตับและทางเดินน้ำดี

• คันฝ่ามือจนผิวแตกเป็นร่องลึก มีน้ำเหลืองซึม หรือมีการติดเชื้อซ้ำซ้อน รวมถึงกรณีที่กระทบการทำงานและการใช้มือในชีวิตประจำวัน

• คลำเจอต่อมน้ำเหลืองโต ตามคอ รักแร้ หรือขาหนีบ

• คันรุนแรงจนนอนไม่หลับ หรือกระทบชีวิตประจำวันอย่างมาก

• สงสัยหิด โดยเฉพาะเมื่อคนในบ้านคันพร้อมกัน เพราะต้องรักษาทั้งบ้านให้ถูกวิธี

ดูแลตัวเองเบื้องต้นอย่างไร (และสิ่งที่ไม่ควรทำ)

ระหว่างรอพบแพทย์ หรือในกรณีที่คันจากผิวแห้งทั่วไป สามารถดูแลตัวเองได้ดังนี้:

• ทามอยส์เจอไรเซอร์สม่ำเสมอ โดยเฉพาะทันทีหลังอาบน้ำขณะผิวยังหมาด เพื่อกักเก็บความชุ่มชื้น

• สำหรับฝ่ามือ ให้ทาครีมบำรุงซ้ำทุกครั้งหลังล้างมือ และสวมถุงมือผ้าด้านในเมื่อต้องใส่ถุงมือยางหรือทำงานเปียก เพื่อลดการระคายเคืองสะสม

• หลีกเลี่ยงการอาบน้ำอุ่นจัดและสบู่ที่ทำให้ผิวแห้ง เลือกผลิตภัณฑ์อ่อนโยน

• ปรับสภาพห้องนอน ไม่ให้แห้งเกินไป ทำความสะอาดเครื่องนอนสม่ำเสมอ

• ตัดเล็บให้สั้นและหลีกเลี่ยงการเกา เพื่อไม่ให้เกิดแผลและวงจรยิ่งเกายิ่งคัน

สิ่งที่ไม่ควรทำ:

• อย่าซื้อยาทาสเตียรอยด์ชนิดแรงมาทาเองต่อเนื่องเป็นเวลานาน เพราะหากต้นเหตุจริงเป็นหิดหรือการติดเชื้อ ยาจะกลบอาการชั่วคราวและทำให้โรคแพร่หรือแย่ลง อีกทั้งการใช้สเตียรอยด์แรงผิดวิธียังทำให้ผิวบางและเกิดผลข้างเคียงได้

• อย่าเจาะหรือบีบตุ่มน้ำที่ฝ่ามือ เพราะเสี่ยงต่อการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำซ้อนและทำให้แผลหายช้าลง

• อย่าปล่อยอาการคันไม่มีผื่นเรื้อรังไว้นานโดยไม่ตรวจ เพราะอาจพลาดสัญญาณของโรคภายในที่รักษาได้

คำถามที่พบบ่อย

คันตามตัวตอนกลางคืน เกิดจากอะไรได้บ้าง

เกิดได้ทั้งจากผิวหนังเอง เช่น ผิวแห้ง หิด ลมพิษ ผื่นภูมิแพ้ และแมลงกัด หรือจากโรคภายใน เช่น โรคตับ โรคไต ไทรอยด์ เบาหวาน ภาวะเลือดข้น และมะเร็งต่อมน้ำเหลือง อาการคันมักเด่นขึ้นตอนกลางคืนเพราะผิวเสียน้ำมากขึ้นและฮอร์โมนกดการอักเสบลดต่ำลง

คันฝ่ามือตอนกลางคืน เกิดจากอะไร

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือผื่นผิวหนังอักเสบตุ่มน้ำที่ฝ่ามือ (dyshidrotic eczema) ซึ่งมีตุ่มน้ำใสฝังลึกคล้ายเม็ดสาคูที่ฝ่ามือและข้างนิ้ว รองลงมาคือหิดที่มือและซอกนิ้ว ผื่นระคายสัมผัสหรือแพ้สัมผัสจากการล้างมือและถุงมือ สะเก็ดเงินที่ฝ่ามือ และเชื้อราที่ฝ่ามือ นอกจากนี้อาการคันฝ่ามือฝ่าเท้าโดยที่ผิวดูปกติอาจเป็นสัญญาณของโรคตับหรือท่อน้ำดี ซึ่งต้องตรวจเลือดเพิ่ม

คันฝ่ามือตอนกลางคืนแบบไหนที่ต้องรีบพบแพทย์

หากคันที่ฝ่ามือและฝ่าเท้าโดยที่ผิวหนังดูปกติไม่มีผื่น ร่วมกับปัสสาวะสีเข้ม อุจจาระสีซีด หรือตัวและตาเหลือง ควรพบแพทย์เพื่อตรวจการทำงานของตับและทางเดินน้ำดี และหากกำลังตั้งครรภ์แล้วมีอาการคันฝ่ามือฝ่าเท้าตอนกลางคืน ควรแจ้งแพทย์ที่ดูแลการตั้งครรภ์ทันที

ตุ่มน้ำใสเล็ก ๆ ที่ฝ่ามือและข้างนิ้วที่คันมาก คือโรคอะไร

ลักษณะนี้เข้าได้กับผื่นผิวหนังอักเสบตุ่มน้ำที่ฝ่ามือ หรือ dyshidrotic eczema (pompholyx) ซึ่งเป็นตุ่มน้ำใสฝังลึกในเนื้อผิวคล้ายเม็ดสาคู ไม่แตกง่ายเพราะผิวฝ่ามือหนา และคันรุนแรงจนรบกวนการนอน มักกำเริบเป็นรอบสัมพันธ์กับความเครียด เหงื่อ และการสัมผัสน้ำหรือผงซักฟอก ไม่ใช่เชื้อราอย่างที่หลายคนเข้าใจ จึงไม่ควรซื้อยาฆ่าเชื้อรามาทาเอง

หิดขึ้นที่ฝ่ามือได้ไหม

ได้ ตำแหน่งคลาสสิกของหิดคือซอกนิ้วมือ ข้อมือด้านใน รักแร้ และรอบสะดือ แต่รอยโรคที่ฝ่ามือก็พบได้ และพบบ่อยเป็นพิเศษในทารกและเด็กเล็ก รวมถึงในหิดชนิดสะเก็ดหนา (crusted scabies) ที่ฝ่ามือฝ่าเท้าจะหนาตัวเป็นสะเก็ด ดังนั้นเวลาทายาฆ่าตัวไรจึงต้องทาให้ทั่วรวมถึงฝ่ามือและซอกนิ้วด้วย

คันตอนกลางคืนแบบไม่มีผื่น อันตรายไหม

ส่วนใหญ่เกิดจากผิวแห้งซึ่งไม่อันตราย แต่หากคันทั่วตัวเรื้อรังโดยไม่มีผื่นนานเกิน 2–6 สัปดาห์ หรือมีน้ำหนักลด ไข้ ตัวตาเหลือง ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุจากโรคภายใน

คันตอนกลางคืนเป็นสัญญาณโรคตับจริงไหม

เป็นไปได้ อาการคันจากโรคตับหรือท่อน้ำดีอุดตันมักคันทั่วตัวโดยไม่มีผื่น เด่นที่ฝ่ามือฝ่าเท้า และรุนแรงขึ้นตอนกลางคืน หากมีตัวตาเหลืองหรือปัสสาวะเข้มร่วมด้วยควรตรวจการทำงานของตับ

คันตอนกลางคืนอาจเป็นมะเร็งได้ไหม

พบไม่บ่อย แต่อาการคันเรื้อรังทั่วตัวโดยไม่มีผื่นเป็นอาการที่อาจพบในมะเร็งต่อมน้ำเหลืองบางชนิด โดยเฉพาะเมื่อมีน้ำหนักลด ไข้ เหงื่อออกกลางคืน หรือต่อมน้ำเหลืองโตร่วมด้วย จึงเป็นเหตุผลที่ควรตรวจเมื่อหาสาเหตุอื่นไม่พบ

คันตอนกลางคืน เกิดจากหิดได้อย่างไร

ตัวไรหิดจะเคลื่อนไหวและไชผิวมากขึ้นตอนกลางคืน จึงคันรุนแรงในเวลานั้น หากคันมากที่ซอกนิ้ว ข้อมือ เอว และคนในบ้านคันด้วย ให้นึกถึงหิด และต้องรักษาทุกคนในบ้านพร้อมกัน

ทำไมทามอยส์เจอไรเซอร์แล้วยังคันตอนกลางคืน

หากดูแลผิวเต็มที่แล้วยังคันไม่ดีขึ้น แสดงว่าต้นเหตุอาจไม่ใช่แค่ผิวแห้ง อาจเป็นหิด ลมพิษเรื้อรัง หรือสัญญาณของโรคภายใน ควรพบแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม

คันตอนกลางคืน ขาดวิตามินหรือธาตุอะไรได้บ้าง

ภาวะขาดธาตุเหล็กอาจทำให้คันทั่วตัวได้ในบางราย มักพบร่วมกับอ่อนเพลีย เล็บเปราะ หรือผมร่วง การตรวจเลือดช่วยยืนยันและมักดีขึ้นเมื่อได้รับธาตุเหล็กทดแทน

หากคุณมีอาการคันตามตัวตอนกลางคืนที่เป็นเรื้อรัง คันฝ่ามือตอนกลางคืนจนรบกวนการนอน คันโดยไม่มีผื่น หรือสงสัยว่าอาจเป็นหิด การพบแพทย์เฉพาะทางผิวหนังเพื่อวินิจฉัยให้ถูกต้องตั้งแต่ต้นจะช่วยให้รักษาได้ตรงจุดและหลีกเลี่ยงการใช้ยาผิดวิธี ที่ Siam Dermatology เราตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์เฉพาะทางผิวหนัง เพื่อแยกให้ชัดว่าอาการคันของคุณมาจากผิวหนังเองหรือเป็นสัญญาณของโรคภายใน แล้ววางแผนการรักษาที่เหมาะกับแต่ละบุคคล

เอกสารอ้างอิง

• DermNet NZ. Pompholyx (dyshidrotic eczema). https://dermnetnz.org/topics/pompholyx

• DermNet NZ. Scabies. https://dermnetnz.org/topics/scabies

• American Academy of Dermatology (AAD). Dyshidrotic eczema: Signs and symptoms. https://www.aad.org/public/diseases/eczema/types/dyshidrotic-eczema

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Scabies: Resources for Health Professionals — Treatment. https://www.cdc.gov/scabies/hcp/

• UpToDate. Pruritus: Etiology and patient evaluation. Wolters Kluwer.

• Bolognia JL, Schaffer JV, Cerroni L, editors. Dermatology. 4th ed. Elsevier; 2018. (บทว่าด้วย Pruritus และ Eczematous dermatoses)

บทความโดย นพ.ภัทร วรวุทธินนท์ แพทย์เฉพาะทางผิวหนัง · ตรวจทานล่าสุด 30 กรกฎาคม 2026